Markaziy Osiyo xalqlarining milliy liboslari ko‘p asrlik tarixga ega. Arxeologik qazilmalarda topilgan eramizdan oldingi ikkinchi, uchinchi asrlarga tegishli devoriy rasmlar, sopol idishlarga tushirilgan tasvirlar, qabrlardan topilgan zebu ziynatlar, turli mato namunalari shundan darak beradi.

So‘zning sehru jozibasi, nozik qirralari ijodkor yaratgan badiiy adabiyotda namoyon bo‘ladi. Undagi har bir so‘z texnik va grammatik shakl-shamoyili bilan insoniyatga badiiy tafakkur vositasi sifatida xizmat qiladi. O‘zbek mumtoz she’riyati rivojiga ulkan hissa qo‘shgan hassos shoir Zahiriddin Muhammad Bobur lirikasida ham bu xususiyatlar bo‘y ko‘rsatadi.

Mamlakatimizda inson qadri baland, sha’ni, manfaatlari hamisha ustuvor. Ayniqsa, Ikkinchi jahon urushi va urushdan keyingi davr­ning og‘ir sinovlarini mardona yengib, bugun keksalik gashtini surib yashayotgan nuroniy otaxon va onaxonlarimizga alohida izzat-ikrom ko‘rsatilmoqda. Davlatimiz rahbarining shu yil 18 aprelda qabul qilingan Ikkinchi jahon urushi qatnashchilarini rag‘batlantirishga oid farmoni ham ana shu ehtiromning amaldagi yana bir namunasidir.

Bugun dunyoda ommaviylashgan sport turlarining qadimiy ildizlari ma’lum bir xalqning milliy urf-odatlari, an’analari bilan chambarchas bog‘liq. Ya’ni har bir xalq, millatning o‘ziga xos milliy sport o‘yinlari bor. Shu jumladan, o‘zbek xalqining ham. Ana shunday o‘lmas qadriyatlarimizdan biri bu — shubhasiz, milliy kurashimizdir.

— Ayollarning o‘rtasida cholmaday bo‘p o‘tirvolib gap berishga ustasiz, ish berishga ham chechan bo‘ng-da, checha! — dedi qaynisi yangasiga.

— Sizga cholma bo‘sam, akangizga olmaman, — dedi qorachadan kelgan, qaddi-qomati to‘la ayol mamnun holda.

Piyozsiz ovqat ham bo‘larkanmi, deb o‘ylayotgandirsiz? Qilsa bo‘ladi. Turmushda qanday holatlar bo‘lmaydi, deysiz. Iloji topilmaganda shunday taomni tayyorlash ham mumkin. Ya’ni vaziyat taqozosi bilan qo‘shnidan piyoz so‘rashga istihola qilganingizda, yoki shu daqiqada yoningizda pul bo‘lmay qolganda piyozsiz ham ovqat qilsa bo‘ladi. Ayol shunday qildi — ikki kun piyozsiz ovqat pishirdi. Balki u eriga uyda piyoz tugaganini aytganida turmush o‘rtog‘i birovdan bo‘lsa-da, pul topib olib kelardi. Lekin u erining shundog‘am ishi ko‘pligini, buning ustiga oylikka qarab qolinganini bilgani uchun gapni ko‘paytirmadi — piyozning tugaganini bahona qilib oila a’zolarini ov­qatsiz qoldirmadi...

Buyuk bobokalonimiz Amir Temur oila masalasiga katta ahamiyat berib, o‘z bitiklarida: “O‘g‘illarim, nabiralarim va yaqinlarimni uylantirmoq tashvishida kelin izlamoqqa e’tibor berdim. Bu ishni davlat yumushlari bilan teng ko‘rdim. Kelin bo‘lmishning nasl-nasabi, yetti pushtini surishtirdim. Xos odamlar orqali sog‘lik-salomatligini, jismoniy kamolatini aniqladim. Qiz agar nasl-nasabli, odob-axloqli, sog‘lom va baquvvat, qusurlardan xoli bo‘lsagina el-yurtga katta to‘y-tomosha berib, kelin tushirdim”, deb yozib qoldirganligi haqida ko‘p o‘qiganmiz.

Ekspertlarning xulosalariga ko‘ra, ekin maydonlari so‘nggi 50 yil mobaynida yer shari bo‘yicha ikki barobarga kengaygan. Shunday ekan, ularni sug‘orish bilan bog‘liq muammolar ham ortib boradi. Buning ustiga transchegaraviy daryolar suvidan foydalanishdagi ziddiyatlar bu masalani yanada murakkablashtirib yubormoqda.

Mabodo odam bolasi o‘z Yaratuvchisining mezonu taqiqlarini pisand qilmaydigan darajada havolanib ketgan taqdirda ham bir piyola issiq suv yo bir tishlam nonni xotirjam iste’mol qilish istagi orzusidan voz kecha olmaydi. Boqiy qadriyatlarning guvohlik berishicha, ana shunday buyuk farog‘atni kishiga faqat oila muhiti berar ekan.

Forish tog‘larida turnako‘z buloqlar juda ko‘p. Lekin men ohu ko‘z buloqlarni ham ko‘rganman. Naq jayron ko‘zining o‘zi! Mijjalaridan yosh oqayotganday jildirab yotadi. Suvi qubba-qubba bo‘lib qaynaydi, sal o‘tgach, yer bag‘riga singib ketadi.

Surxon safariga otlangan kunimiz garchi Navro`z yaqinlashib qolgan bo`lsa-da, Qashqa­daryoning dashtu dalalarida oppoq qor yastanib yotardi. Termizga kirib borganimizda go`yo boshqa olamni kashf etgandek bo`ldik. Vohaning qaynoq mehriga mahliyo bo`lib, bodomlarning qiyg`os gullaganiga havasimiz keldi. Allaqachon g`izillab bol tashishga tushgan kuyunchak bolarilarning betinim yelib-uchishlari qalbimizda bahoriy tuyg`ularni uyg`otdi.

...Bizni sochlari qordek oppoq, qo‘llari qadoq, tortgan mashaqqatlari yuzida o‘z izlarini qoldirgan, ammo istarasi issiq, xatti-harakatlari chaqqongina onaxon ostonada xushnud qarshiladi. “Bolaginamning o‘rtoqlaridan o‘zim o‘rgilay, zap kelibsizlar!” deya obdon alqab, kun bo‘yi atrofimizda girdikapalak bo‘ldi. Kelini ham tinim bilmadi, dasturxonni turli-tuman noz-ne’matlarga to‘ldirib tashladi.

Ota-bobolarimiz qadimdan quyosh va oy harakatini, burjlar holatini yaxshi bilishgan. Shu asosda burjiy yilnoma yaratishgan. Unda bobokalonlarimizning ko‘p yillik hayotiy tajribalari, kuzatishlari mahsuli mujassam bo‘lib, dehqonchilik va chorvachilikka doir ko‘pgina tadbirlarning mohiyati, tabiat o‘zgarishlarining inson hayotiga ta’siri o‘z ifodasini topgan.

Bu yil mamlakatimizda buyuk matematik, astronom, shuningdek, tarix, she’riyat, musiqa bobida ham barakali ijod qilgan Mirzo Ulug‘bek tavallud topganining 618 yilligi nishonlanmoqda. O‘tgan yillar mobaynida ulug‘ allomaning bizga qoldirgan boy ma’naviy, madaniy merosi o‘rganilib, respublikamizning barcha hududlarida anjumanlar, davra suhbatlari, ko‘rgazmalar tashkil etib kelinmoqda.

Xalqimiz hayotidagi muhim sanalar, bayramlar orasida Navro‘z o‘zida qadimiy an’ana va urf-odatlarimiz, mehr-oqibat va saxovat kabi yuksak insoniy fazilatlarni namoyon etishi bilan ajralib turadi.  

Oq yomg‘ir to‘kilar — hayotning suyi,

Qizg‘aldoq iymanib beradi salom.

Yo raqib! Men bugun seni ham suydim —

Eshikni chertmoqda Navro‘zi olam!

el-yurt dasturxonini servitamin, seroqsil mahsulotlar bilan to‘ldiribgina qolmay, suv havzalarining toza, musaffo saqlanishiga ham xizmat qiladi. Ona tabiatning ajoyib ne’mati hisoblangan baliq dunyo ekotizimida muhim rol o‘ynaydi. Yana bir e’tirofga molik jihat — baliq go‘shtining inson salomatligi uchun nihoyatda foydali ekanligi, ko‘plab mikroelement va vitaminlarga boyligidadir. Ularning ayrimlari boshqa hech qaysi mahsulot tarkibida uchramasligi «luqmai halol»ning qimmatini yanada oshiradi.