Bekobod tumanining qo‘shni davlat bilan chegaradosh hududida bojxonachilarni ko‘rib qolgan kimsaning tezda g‘oyib bo‘lgani bejiz emas. Sababi u 180 quti “Pallmall” rusumli sigaretni noqonuniy ravishda olib o‘tmoqchi bo‘libdi. Xuddi shu tarzdagi yana bir qonunbuzar chegaradan noqonuniy olib kirishga urinilgan 2 ming quti “Astra”sini tashlab qochdi.

Istiqlol yillarida mamlakatimizda tadbirkorlik sub’ektlari faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, ularning huquqlarini himoya qilish maqsadida qator qonun hujjatlari qabul qilindi. Davr talabiga muvofiq mazkur me’yoriy-huquqiy hujjatlarga qo‘shimcha va o‘zgartirishlar kiritib borish bilan birga, nazorat qiluvchi organlar tomonidan ularning ijrosi yuzasidan muntazam tahliliy kuzatuvlar olib borishga alohida ahamiyat qaratildi. Amaldagi sa’y-harakatlar samarasi o‘laroq, yurtimizda tadbirkorlar huquq va manfaatlari himoyasi ta’minlanmoqda.

1992 yilda mamlakatimiz Asosiy Qonunining qabul qilinishi mustaqil, suveren va demokratik davlat – O‘zbekiston Respublikasining mustahkam huquqiy poydevori yaratilganligining yorqin ifodasi bo‘ldi. Prezidentimiz Islom Karimov ta’kidlaganidek, “Konstitutsiyamizning hech narsa bilan o‘lchab, baholab bo‘lmaydigan beqiyos ahamiyati va tarixiy rolini, birinchi navbatda, biz uchun mutlaqo yangi bo‘lgan milliy davlatchilik va uning ijtimoiy-siyosiy tizimini yaratish, demokratik tamoyillar asosiga qurilgan siyosiy va iqtisodiy tizimni shakllantirish uchun zarur bo‘lgan huquqiy poydevorni aynan Asosiy Qonunimiz belgilab berganida ko‘ramiz”.

Huquqiy davlatchilik sari intilgan har qanday demokratik jamiyatda Konstitutsiya ustuvor ahamiyat kasb etadi. Jamiyatning nafaqat siyosiy tizimida, balki iqtisodiy infratuzilmasida ham tub o‘zgarishlar yuz berayotgan islohotlar davrida Konstitutsiya­ning ahamiyati yanada oshadi. Faqat davr talablariga javob beradigan Konstitutsiyagina yirik ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy-huquqiy islohotlar samaradorligi uchun zarur bo‘lgan dinamizm va barqarorlik uy­g‘unligini ta’minlab bera oladi.

Bugungi kunda butun dunyoda yuz berayotgan kriminogen omillar mamlakatlar iqtisodiga sezilarli darajada salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Xususan, iqtisodiyot sohasidagi jinoyatchilikning ancha keng tarqalgan ko‘rinishlaridan biri — mulkni talon-toroj qilish jinoyati mamlakatlar ravnaqiga jiddiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillardan biriga aylandi. Afsuski bu turdagi jinoyatlar yildan-yilga turli ko‘rinishlarda sodir bo‘lmoqda.

2012 yilda hayotimizning Asosiy Qonuni — mamlakatimiz Konstitutsiyasi qabul qilinganining 20 yilligi keng nishonlanadi. Shu tarixiy sana munosabati bilan “Hurriyat” gazetasi tahririyati Inson huquqlari bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi milliy markazi ko‘magida hayotimiz mazmuni – Bosh Qomusimizning mazmun-mohiyatini targ‘ib etishga qaratilgan turkum tahliliy maqolalarni e’lon qilib borishga kirishdi. Quyida yer yuzida dast­labki Konstitutsiya, uning kelib chiqishi va hayotda tutgan ahamiyatiga oid birinchi maqola e’tiboringizga havola etilmoqda.

Tarixga nazar  tashlaydigan bo‘lsak, iste’molchilarning huquqlarini himoya qilishga qaratilgan ilk ijtimoiy harakatlar AQSHda boshlangan. Keyinchalik — XX asrning o‘rtalariga kelib, iqtisodiyotni rivojlantirishdagi muhim omil sifatida Yevropa mamlakatlariga tarqalgan.

O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksiga muvofiq fuqarolarning ularga tegishli bino, inshoot yoki ularning bir qismini, turar joyni ijaraga berishdan olinadigan daromadlari mulkiy daromad hisoblanadi. Fuqarolarning ushbu daromadlariga soliq solishni tartibli tashkil etish maqsadida joriy yilning 1 yanvaridan sohaga oid qonunchilikka tegishli o‘zgartirishlar kiritildi.

Odamzotda o‘z ehtiyojlari uchun zarur bo‘lgan ne’matlarni izlab topish instinkti paydo bo‘lgandan buyon o‘tgan davr mobaynida taraqqiyot  olamshumul bosqichlarga guvoh bo‘ldi. Ammo rivojlanish yuksalgani sari ehtiyoj ham orta bordi. Bugun ham shunday.

Yurtboshimizning «Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konseptsiyasi»da oilaviy biznesning qonuniy asoslarini yaratish lozimligi alohida ta’kidlangani bejiz emas. Chunki respublikamizda shunday biznesni rivojlantirishning imkoniyatlari juda katta.

– Nikohdan ajralganidan keyin sobiq er yoki xotinning ta’minot olish huquqi qay darajada va qachongacha saqlanib qoladi?

— Qonunchiligimizda “yot aralashgan qarindoshlik” va “yot aralashmagan qarindoshlik” atamalari haqida eshitgandim. Shu haqda batafsil ma’lumot bersangiz...

– Notarial idoralarga murojaat etuvchi shaxslarning muomalaga layoqati cheklanganligi yoki ularni muomalaga ­layoqatsiz deb topish qanday huquqiy hujjatlar asosida aniqlanadi va shu yuzasidan qanday choralar ko‘riladi?

– «Amnistiya» tushunchasi oqlash ma’nosida ham tushuniladi. Shu to‘g‘rimi?

– Yaqinda yer ijaralari bilan bog‘liq adabiyotlarda «Rekreatsiya maqsadlariga mo‘ljallangan yerlar» jumlasiga duch keldim. Bu tushuncha nimani anglatadi?

Yer to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga asosan yer fondi bir qancha toifalarga ajratiladi. Xususan, qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar; aholi punktlari yerlari; sanoat, transport, aloqa, mudofaa va boshqa maqsadlarga mo‘ljallangan yerlar; suv fondi yerlari; o‘rmon fondi yerlari va boshqalar.

Tadbirkor bo‘lishni niyat qilgan kishi, avvalo, ushbu sohani tartibga soluvchi qonun hujjatlari bilan tanishib chiqishi maqsadga muvofiq. Chunki bunday mas’uliyatga qo‘l urish uchun niyatning o‘zi kamlik qiladi. Tadbirkorlik sub’ektlarining tashkil etilishi asosan O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi va “Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi Qonun bilan tartibga solinadi. Bunday sub’ektlarni tashkil etish mexanizmi esa bir nech­ta qonunosti hujjatlari asosida amalga oshiriladi.

«Restitutsiya» deganda tomonlar o‘rtasida tuzilgan kelishuv haqiqiy emas, deb topilgan taqdirda kelishuv asosida tomonlarga berilgan barcha narsalarning o‘z egalariga qaytarilishi tushuniladi.

Yaqinda boshimizga og‘ir musibat tushdi. Kuyo­vim bevaqt olamdan o‘tdi. Qizimning ikki nafar farzandi bo‘lib, otasidan qolgan merosni rasmiylashtirish uchun notarial idoraga murojaat qildik. Ammo ular marhumning ro‘yxatda turgan joyiga murojaat qilishimizni aytishdi. Taqdir taqozosiga ko‘ra, kuyovim hayotligida biz bilan yashasa-da, boshqa viloyatda ro‘yxatda turardi. Shu bois, merosga doir hujjatlarni o‘sha viloyatdagi notarial idoraga taqdim qilsak, ular meros mavjud bo‘lgan joydagi notarial idorada rasmiylashtirilishi lozim, deyishyapti.

Odatdagi ish kunlarining biri. Idoramizga Mahmud ismli tanishim kirib keldi. U yaqinda avtosalondan yangi “Spark” mashinasini sotib olgan ekan. Tadbirkor ukasining biznesini rivojlantirish uchun bankdan kredit olishi kerakligini, o‘sha mashinasini garovga qo‘ymoqchiligini, lekin rasmiy dillerlardan sotilgan kunidan boshlab bir yil o‘tmagan mashinalar bilan bog‘liq bitimlar juda qimmatlashib ketganligini aytib, yordam so‘radi...