HUQUQIY MADANIYAT—TARAQQIYOT MEZONI

Mamlakatimizda istiqlolning dastlabki yillaridan boshlab huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati barpo etishning asosiy sharti sifatida xalqimizning huquqiy bilimi va madaniyatini yuksaltirish, huquqshunos kadrlar tayyorlash tizimini tubdan yaxshilash, qabul qilingan qonun va qarorlarning mazmun-mohiyatini aholiga chuqur anglatishga katta e’tibor qaratilib kelinmoqda.

Read more...

Farzandlik burchimizni oqlaylik

Mamlakatimiz jahon maydonida tobora o‘z mavqeini mustahkamlab borayotgan, axborotlar oqimi shiddatli kuchga aylangan hozirgi kunda biz, yoshlar huquq, burch, mas’uliyat hissini anglamasligimiz mumkin emas. Shaxsning huquqiy bilimi, madaniyati qancha yuqori bo‘lsa, o‘z oilasi, mahallasi, yurti ravnaqiga shunchalik hissa qo‘sha oladi. Vatanimiz mustaqilligining 25 yilligi arafasida bu boradagi yutuqlarni sarhisob qilsak, qalbimiz quvonchga to‘ladi.

Read more...

Qonun ustuvorligi kelajagimiz poydevorini mustahkamlaydi

Ayni paytda butun yurtimiz bo‘ylab bayram shukuhi kezib yuribdi. Yigirma besh yil tarix solnomasi uchun uncha katta vaqt bo‘lmasada, yurtimizda shu yillar mobaynida asrlarga tatigulik ishlar qilindi. Ayniqsa, biz yoshlarga yaratilgan imkoniyatlarni hech bir o‘lchov bilan chamalab bo‘lmaydi. Bilim olish deysizmi, sport bilan shug‘ullanish deysizmi yoki kasb-hunar egallash bo‘ladimi, barchasiga imkoniyatimiz yetarli.

Read more...

FUQAROLIK POZISIYASI NEGIZI yoxud huquqiy savodxonlik sari

Ma’lumki, o‘zligini anglagan insongina jamiyatga ko‘proq foyda keltiradi. Shu bois, mamlakatimizda komil insonni tarbiyalash, ularning huquqiy ongini o‘stirishga eng oliy qadriyat sifatida doimiy e’tibor berib kelinadi. Xalqimizning o‘zligini anglashi, huquqiy ong, huquqiy savodxonlik, fuqarolik pozitsiyasini shakllantirish borasida ko‘plab ishlar amalga oshirilmoqda. Shu maqsadda o‘z vaqtida qilingan sa’y-harakat ertaga albatta o‘z samarasini berishi tayin.

Read more...

KOMILLIK NEGIZI1

Yangi davr hayotimizga beqiyos o‘zgarishlarni olib kirish bilan birga, axloqiy-ma’naviy qadriyatlarimizni tiklashda ham katta imkoniyatlar eshigini ochdi. Xalqimiz o‘zligiga qaytmoqda. Bugun ko‘chalarda anovi “zahriqotil”dan urib, ayripilon bo‘lib yurgan sharobxo‘rlarni uchratmaysiz. Qaytangga, sport maydonlari, istirohat bog‘lari, xiyobonlar sport bilan shug‘ullanadiganlarning sevimli maskaniga aylangan. Oramizda ichkilikbozlikdan tiyilib, har qadamini bilib bosadigan yoshlar ko‘payib borayotgani millatimiz baxtidir.

nson hayvondan ongu tafakkuri, iymoni va ta’bir joiz bo‘lsa, oldiga qo‘yilgan narsani tanlab tanovul qilishi bilan farqlanadi. Buni yoshu qari birday anglay boshlayapti, nazarimda. Yoxud o‘zini-o‘zi “nazorat” qilayotganlar ko‘pgina ko‘ngilsizliklarning oldini olayotgani qanday yaxshi. Qisqa muddatda vatandoshlarimiz ongida yuz bergan bu o‘zgarishlar albatta, istiqlol sharofatidandir. Mustaqillik yillarida kelajak avlodni har tomonlama barkamol inson bo‘lib kamol topishi uchun sport sohasida uch bosqichli – Umid nihollari, Barkamol avlod va Universiada musobaqalariga asos solingani bugun o‘zining ijobiy natijalarini berayapti. Shuningdek, poytaxtu viloyat markazlari, eng chekka tumanlarda ham zamonaviy maktablar, kasb-hunar kollejlari va sport majmualari barpo etilayotgani yosh avlodning ma’naviy-axloqiy yuksalishida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi yoshlarimiz ichkilikbozlikning zararli oqibatini yaxshi biladigan, o‘z huquq va burchlarini puxta anglaydigan, hayotga tiyrak nigoh bilan qaraydigan, dadil va hushyor yigit-qizlardir.        Aslida aroqxo‘rlik ruhiyatimizga mutlaqo begona bir narsa. Yaqin o‘tmishda har qadamda pivoxonaga duch kelinar, ichish uchun navbatda turgan odamlarning sanog‘iga yetib bo‘lmasdi. Mohiyatan bizga yot bo‘lgan bunday odat ko‘pchilikning hayotini izdan chiqarib, ne-ne iste’dodlarni sindirib yubordi. Bu mustabid tuzumi uchun ayni muddao edi. Sho‘ro saltanati turli madaniy tadbirlar bahonasida yoshlarni ichkilikbozlik va kashandalikka o‘rgatib qo‘ygani sir emas. To‘y-ma’rakalar spirtli ichimliksiz o‘tmasdi. Ma’lumki, spirtli ichimlik e’tiqodni susaytirib, irodani bo‘shatadi. Shuning uchun ham o‘sha davrda vijdon, odamgarchilikni sotib, imonini shaytonga qo‘sh qo‘llab topshirganlar ko‘p bo‘lgan. Bugun ichkilik yoki chekishni OAVda, badiiy asarlar va kinoda targ‘ib etish taqiqlangan. Ayniqsa, oynai jahonda namoyish etilayotgan g‘arb yoki rus kinosi bo‘ladimi, bundan qat’i nazar, ichkilikni targ‘ib qiladigan sahnalar ko‘rsatilmayapti. Yoki olmasligimiz lozim bo‘lgan joylariga oldindan izoh berilmoqdaki, bu farzandlarimiz ma’naviy-axloqiy kamolotida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu o‘rinda, bir hikoyatni keltirib o‘tishni o‘rinli bildim. Bir solihga buyuribdilar: “Joning omon qolishini istasang, uch shartdan birini bajarishingga to‘g‘ri keladi: zino qilish, qotillik va sharob ichmoq”. U o‘ylab-o‘ylab yengilrog‘i shu bo‘lsa kerak, deb ichkilikni tanlabdi. Oxir-oqibatda ham zino qilibdi, ham bir begunohning umriga zomin bo‘libdi. Hatto yaponlarda aroq ichish va ko‘p uxlash kambag‘allikka olib keladi, degan aqida bor ekan. Bu juda ham to‘g‘ri.

2011 yil 5 oktyabrda O‘zbekiston Respublikasining “Alkogol va tamaki mahsulotlarini tarqatish va iste’mol qilishni cheklash to‘g‘risida”gi qonuni qabul qilingandi. Unda bunday mahsulotlar o‘quv muassasalaridan 500 metr uzoqlikda sotilishi nazarda tutilgan. Internet va tungi klublarga ham 18 yoshga to‘lmaganlar yolg‘iz (ota-onasiz yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarsiz) kiritilmasligi tegishli qonun hujjatlarida belgilab qo‘yilgan. Xo‘sh, bu borada ota-onalar, yoshlar, jamoat tashkilotlari va davlat organlari tomonidan qanday ishlar amalga oshirilmoqda? 

– Cpirtli ichimliklarning inson salomatligi, mehnat qobiliyati, ma’naviy va maishiy hayotiga yetkazadigan zararlari behisob. U ayolmi, erkakmi bundan qat’i nazar, ichkilikbozlik ta’sirida jamiyat va davlat, oila va farzandlari oldidagi mas’uliyat, burch sezish hissini yo‘qotib qo‘yadi, – deydi O‘zbekiston xotin-qizlar qo‘mitasining bosh mutaxassisi Inobat Karimova. – Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti dunyodagi barcha davlatlarni ichkilikbozlik bilan xuddi giyohvandlikka qarshi kurashganday ish olib borishga da’vat etadi. Statistika ma’lumotlariga qaraganda, ayni kunda yurtimizda aholining ichkilikbozlik va ichkilik bilan bog‘liq ruhiy kasalliklarga chalinishi har yuz ming aholiga nisbatan 2007 yilda erkaklar 38,3, ayollar 3,5 bo‘lgan bo‘lsa, 2014 yilga kelib bu ko‘rsatgich erkaklarda 32,5, ayollarda 1,7 ni tashkil etgan. Albatta, ichkilikka berilgan erkaklar oiladagi burchini unutib qo‘ygan holatlar hali ham uchrab turibdi. Bunday oilalarda kamol topayotgan farzandlar taqdiri oldida har birimiz mas’ulmiz.

Respublika xotin-qizlar qo‘mitasi tashabbusi bilan mahallalarda davlat va jamoat tashkilotlari bilan hamkorlikda har bir xonadonga kirib, oila boshlig‘ini ichkilikka ruju qo‘yganligi aniqlansa, tezkor yordam choralari ko‘rilmoqda. Xotin-qizlar o‘rtasida sog‘lom turmush tarzi targ‘ibotiga juda katta ahamiyat berilmoqda. Jumladan, har bir mahallada xotin-qizlarni sportga jalb etish maqsadida “E’zozli ayollar” klublari tashkil etilgan. Har yili uy bekalari o‘rtasida uch bosqichli sport musobaqalari o‘tkazilib borilmoqda. Sog‘lom ona va bola yili davlat dasturi ijrosini ta’minlash maqsadida har haftaning chorshanba, shanba kunlari xotin-qizlar o‘rtasida turli sport musobaqalari o‘tkazib kelinmoqda. Farg‘ona, Qashqadaryo viloyatlarida maslahatchilar, uy-bekalari, Toshkent shahrida “E’zozli ayollar” o‘rtasida sport musobaqalari o‘tkazilayotir. 

Shu o‘rinda, me’yorsiz va hayosizlarcha ichish oqibatida ko‘plab baxtsiz hodisalar yuz berayotganini ta’kidlashga to‘g‘ri keladi. Gap faqat quruq raqamlarni sanashda emas,  ichkilik qanchadan-qancha qalblarni mayib va nogiron qilib qo‘yayotgani haqida ketayapti. Xo‘sh, bu borada tibbiyot xodimlarining fikri qanday?

– Yaqin o‘tmishda yurtimizdagi barcha shifoxonalarning alkogoliya va narkologiya bo‘limlarida bemor ko‘pligidan oyoq bosib bo‘lmasdi. Hozir vaziyat butunlay o‘zgacha. Bunday og‘ir kasalliklar o‘rniga spirtli ichimliklardan zaharlangan yoki falokatga uchraganlar davolanib ketmoqda, – deydi Respublika Neyroxirurgiya instituti ma’naviyat-ma’rifat ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari G‘afur Saidov. – Klinikamizning nervotravma bo‘limida ham ichib yiqilgan yoki avtohalokat tufayli bosh miyasidan jarohat olganlar davolanadi. Ichkilikning inson hayoti, nasliga zararli tomonlari juda ko‘p. Surunkali ravishda spirtli ichimliklardan iste’mol qilgan odamning markaziy asab tizimi va nerv tolalarida chuqur o‘zgarishlar ro‘y beradi. Milliardlab asab hujayralariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Har safar ichganda, ma’lum qismi halok bo‘ladi. Bunda ruhiy ojizlik bilan bog‘liq alahlash, alkogol tutqanog‘i, tushkunlik kabi kasalliklar kuzatiladi. Ana shunday dardga chalingan ota-onalardan aqli zaif bolalar dunyoga keladi. Bugun oilada sog‘lom bola tug‘ilishi uchun davlat xazinasidan behisob mablag‘ ajratilmoqda. Masalan, OITSga qarshi barcha yurtdoshlarimiz bepul tibbiy tekshiruvdan o‘tkazilmoqda. Bunday dahshatli kasallikka chalinganlar davolanishidan tortib, hayoti izga tushguncha e’tibordan chetda qolayotgani yo‘q. Bordi-yu, homilador ayolga oila a’zolari befarq bo‘lsa ham joylardagi qishloq vrachlik punktlaridan tortib, Respublika perinatal va Skrining markazlarigacha ona va bola salomatligiga katta mas’uliyat bilan qaramoqda. Avval  har qadamda ichkilik do‘koni bo‘lardi. Hozir bunga maxsus ruxsatnoma olgan do‘kondorlar ham o‘n sakkiz yoshga to‘lmaganlarga sotish mumkin emasligini yaxshi bilishadi. Davlatimizning o‘z fuqarolarini ichkilikbozlikdan muhofaza qilish uchun ko‘rsatayotgan qat’iy ehtiyot choralari avlodlar sog‘lomligiga erishishimizda muhim omil bo‘lmoqda.       

Darhaqiqat, oldingiga nisbatan odamlarning umri uzayganidan ham yurtimizda sog‘lom turmush tarzi barqaror bo‘lib borayotganini kuzatish mumkin. Lekin baribir ichkilikdan endi butkul xalos bo‘ldik, deb ayta olmaymiz. Agar biror kishidan nega ichganini so‘rasangiz, albatta, yaqin qadrdonlaridan biri bunga majbur qilganini aytishi tayin. Ammo es-hushi joyida odam bundan o‘zini tiyishni bilishi kerak. Yoki inson ruhiyati bir lahzalik beadab safoga shunchalar o‘ch, shu qadar ojizmi?! Boborahim Mashrab bobomiz ham bundan o‘rtanib shunday deydilar:

 Xobgohim Arsh edi, munda g‘alat tushtum, darig‘,

 Nur bo‘lur erdimki, nafs ajdahosi bo‘lmasa...

 Adiba UMIROVA

HUQUQIY SAVODXONLIK — ZAMON TALABI

 

Kuchli fuqarolik jamiyati sari intilayotgan mamlakatimizda har bir o‘zbek farzandiga huquqiy ong, fuqarolik pozitsiyasi, fuqaroviy faollik suv va havodek zarur. Vatanni asrash har birimizning burchimiz, unga munosib farzand bo‘lish esa eng oliy saodatdir. Dunyoqarashi keng, vatanparvar, huquqiy savodxon insongina bunday saodatga erishishi mumkin.

Read more...

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY MAJLISI

huzuridagi Nodavlat notijorat tashkilotlarini va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-

quvvatlash Jamoat fondining 2015 yildagi faoliyati yakunlari to‘g‘risidagi

HISOBOTI

2015 yilda Oliy Majlis huzuridagi Jamoat fondi faoliyati va uni rivojlantirish Dasturi, Fond mablag‘larini boshqarish bo‘yicha Parlament komissiyasining ish rejasiga muvofiq, demokratik o‘zgarishlarni amalga oshirish, mamlakatni modernizatsiya qilish va jamiyatni erkinlashtirishda NNT va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining faol ishtirokini qo‘llab-quvvatlash borasida  izchil va tizimli ishlar amalga oshirildi.

1. Fondning hisobot davridagi faoliyatiga sharh

Fond mablag‘larini taqsimlash tartibiga muvofiq, Davlat byudjetidan ajratiladigan har yilgi mablag‘larning hajmlarini belgilash va samarali taqsimlash maqsadida, NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari faoliyatlarini, hamda loyiha va dasturlarini qo‘llab-quvvatlash masalalari bo‘yicha keng jamoatchilikning, joylardagi davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining fikr-mulohozalari va takliflari chuqur o‘rganildi.

Ularning natijasida Parlament komissiyasining NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash uchun byudjet so‘rovnomasi shakllantirildi va Davlat byudjeti loyihasiga kiritilishi uchun O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga taqdim etildi.

O‘zbekiston Respublikasi Davlat byudjeti parametrlari loyihasini ko‘rib chiqish, muhokama qilish va tasdiqlash jarayonlarida NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash uchun belgilanadigan mablag‘ miqdori to‘g‘risidagi Parlament komissiyasining taqdimnomasi O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari tomonidan ko‘rib chiqildi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2014 yil 4 dekabrda qabul qilingan PQ-2270-sonli «O‘zbekiston Respublikasining 2015 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari prognozi va Davlat byudjeti parametrlari to‘g‘risida»gi qaroriga muvofiq, NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash uchun ajratilgan mablag‘lar hajmi 10 milliard so‘mni tashkil etdi. Davlat byudjetidan ajratilgan mablag‘lar hajmi 2008 yilga nisbatan salkam 5 barobarga oshdi.

Qonunchilik normalariga, hamda Parlament komissiyasining 2015 yil 23 apreldagi 6 - sonli qaroriga muvofiq, mablag‘lar quyidagicha taqsimlandi:

-  davlat grantlariga  — 4 milliard 750 million so‘m yoki jami mablag‘ning 47,5 foiz;

-  davlat ijtimoiy buyurtmalariga    2 milliard so‘m yoki jami mablag‘ning 20,0 foiz;

-  davlat subsidiyalariga    3 milliard 250 million so‘m yoki jami mablag‘ning 32,5 foiz.

2015 yilda NNT, OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining loyiha va dasturlarini qo‘llab-quvvatlash uchun taqsimlangan mablag‘larning umumiy miqdori 2010 yilga nisbatan 2,2 barobarga, davlat grantlari  — 4,3 barobarga, davlat ijtimoiy buyurtmalari  2,9 barobarga, davlat subsidiyalari    1,2 barobarga o‘sdi.

Hisobot davrida Parlament komissiyasining 2015 yil 23 apreldagi 6-sonli qarori bilan tasdiqlangan vazifalar bosqichma-bosqich amalga oshirildi. Unga ko‘ra, davlat subsidiyalari ajratishning, davlat ijtimoiy buyurtmalarini joylashtirishning asosiy yo‘nalishlari, maqsad, vazifalari va shartlari tasdiqlandi. Davlat granti tanlovlari mavzulari, ularning asosiy yo‘nalishlari, tanlovlar o‘tkazish muddatlari va ularga ajratilgan mablag‘lar miqdorlari tasdiqlandi.

 

1.1.  Tanlovlarni tashkil etish, dastur va loyihalarni qo‘llab-quvvatlash.

Hisobot davrida muhim ijtimoiy ahamiyatga molik loyihalarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida davlat ijtimoiy buyurtmalarini joylashtirish uchun bitta hamda davlat grantlarini ajratish uchun 6 ta tanlov, jami 7 ta tanlov o‘tkazildi.

Davlat grantlari ajratilishi va ularning natijalari. Parlament komissiyasining 2015 yil 23 apreldagi 6-sonli Qarori bilan Jamoat fondining hisobot yilidagi davlat granti tanlovlari o‘tkazishning tasdiqlangan rejasi to‘liq, sifatli  va o‘z vaqtida bajarilishi ta’minlandi.

Xususan, Davlat grantlari quyidagilarga yo‘naltirildi:

1.  «Keksalarni e’zozlash yili» Davlat dasturida belgilangan vazifalarni amalga oshirishga NNTni keng jalb qilish»  mavzusidagi 1-tanlovga 210 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlaridan 239 ta loyihalar taqdim etildi. Uning natijalari bilan 75 ta loyiha 1 milliard 100 million so‘mga qo‘llab-quvvatlandi.

2.  «Davlat ijtimoiy dasturlarini amalga oshirilishi, demokratik islohotlarni chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini shakllantirish jarayonlarini mustaqil OAVlarida yoritishga qaratilgan loyihalarini qo‘llab-quvvatlash» mavzusidagi 2-tanlovga 88 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlaridan 105 ta loyihalar taqdim etildi. Uning natijalari bilan 60 ta  loyiha 900,0 million so‘mga moliyalashtirildi.

3.  «Fuqarolik jamiyati institutlarini jismonan sog‘lom va har tomonlama rivojlangan barkamol avlodni tarbiyalashga yo‘naltirilgan loyihalarini qo‘llab-quvvatlash» mavzusidagi 3-tanlovga 320 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari ishtirok etib, ular tomonidan 362 ta loyiha taqdim etildi. Natijada 42 ta loyiha 1,0 milliard so‘mga yo‘naltirildi. Alohida ta’kidlash joizki, mazkur tanlovda g‘olib bo‘lgan loyihalarning har biriga 25,0 million so‘mgacha mablag‘lar ajratildi.

4.  «Atrof-muhitni muhofaza qilishda, tabiiy resurslardan oqilona foydalanishda aholi, nodavlat notijorat tashkilotlarining faolligini oshirish» mavzusidagi 4-tanlovga 136 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlaridan 173 ta loyihalar taqdim etildi. Uning natijalariga ko‘ra, 40 ta loyiha 950 million so‘mga moliyalashtirildi.

5.  «Aholining huquqiy bilimlari, huquqiy madaniyati va ongini yuksaltirishda fuqarolik jamiyati institutlarining rolini kuchaytirish» mavzusidagi tanlovga 185 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlaridan 207 ta loyihalar taqdim etildi. Uning natijalariga ko‘ra, 34 ta loyiha 800 million so‘mga qo‘llab-quvvatlandi.

6.  Hisobot davrida «O‘zbekiston xalqlarining madaniy-tarixiy merosini ommalashtirish, mustaqillik yillarida respublikamiz ijtimoiy hayotining turli sohalarida erishilgan yutuqlari bo‘yicha fuqarolik jamiyati institutlarining loyihalarini qo‘llab-quvvatlash»ga qaratilgan amaliy ishlar davom ettirildi.

Mazkur yo‘nalishdagi qo‘shimcha tanlovga 92 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyati institutlaridan 115 ta loyiha taqdim etildi. Tanlov natijalariga ko‘ra, Parlament komissiyasi qaroriga asosan 28 ta loyiha 694,7 million so‘mga moliyalashtirildi.

Hisobot yilida 66 ta ustuvor yo‘nalishni qamrab olgan davlat granti 6 ta tanlovida jami bo‘lib 1031 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlari 1201 ta loyiha bilan ishtirok etdilar. Ulardan muhim ijtimoiy ahamiyatga molik deb topilgan 279 ta loyiha umumiy qiymati 5  milliard 444 million so‘mga moliyalashtirildi.

Qayd etish joizki, hisobot davrida davlat granti tanlovi ishtirokchilarining va taqdim etilgan loyihalarning soni 2014 yilga nisbatan 2 barobarga o‘sdi. Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, faqatgina keyingi besh yilning o‘zida davlat granti tanlovlariga ishtirok etayotgan NNT, OAV va fuqarolik jamiyati institutlari soni 2,6 barobarga, ular tomonidan taqdim etilgan loyihalar soni 2,4 barobarga, g‘olib bo‘lgan loyihalarning soni 2,3 barobarga, ularga davlat granti shaklida ajratilgan mablag‘lar miqdori 5 barobarga oshdi. Bir loyihaga ajratilgan davlat granti summasi 25 million so‘mga yoki 2009 yilga nisbatan o‘rtacha 4,2 barobarga oshdi.

Loyihalarni amalga oshirish doirasida keksalarni manzilli ijtimoiy himoya qilish va ularga  ko‘mak berilishini kuchaytirish, faxriylar hamda keksa yoshdagi kishilarga tibbiy yordam ko‘rsatilishi darajasi va sifatini oshirishga alohida e’tibor qaratildi.

Keksa avlodning salomatligini mustahkamlash, ularning oila, jamiyat va yoshlar tarbiyasidagi roli va nufuzini kuchaytirish, keksalarning turmush tarzi va bo‘sh vaqtlarini tashkil etish tizimini yangi darajaga ko‘tarish, muloqot markazlari, qiziqishlar bo‘yicha klublar, jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish uchun shart-sharoitlar yaratib berish ishlari qo‘llab-quvvatlandi.

Grant loyihalarini amalga oshirishga 1 100 kishi va 1 730 nafar ko‘ngillilar jalb etildi. Loyihalarni amalga oshirishda ishtirok etgan xodimlarning oylik maoshiga 1 milliard 083 million so‘m sarflandi. Bundan tashqari, jami 1 114 million so‘mlik 1 205 ta turli jihozlar bilan NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari moddiy-texnik jihatdan mustahkamlandi. Shundan, 801 million 141 ming so‘mlik texnik jihozlar, 312 million 886 ming so‘mlik ishlab chiqarish jihozlari va mebel sotib olindi. Loyihalarni amalga oshirish jarayonida o‘tkazilgan tadbirlar 1 367 marotaba bosma va elektron OAVda keng yoritildi.

 

1.2.  Davlat ijtimoiy buyurtmalarining joylashtirilishi va ularning natijalari.

«Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida»gi qonunning 21-moddasi va davlat organlarining talabnomalariga muvofiq tashkil etilgan davlat ijtimoiy buyurtmasi tanlovlariga 25 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari 55 ta loyihani taqdim etdi. Tanlov asosida uchta yo‘nalishda 15 ta loyiha davlat ijtimoiy buyurtmalari shaklida 2,0 milliard so‘mga qo‘llab-quvvatlandi. Shu bilan birga, qo‘llab-quvvatlangan loyihalarga qo‘shimcha ravishda 48,0 million so‘m miqdorida mablag‘lar ajratildi.

1.  «Keksalarni e’zozlash yili» Davlat dasturining 21-bandida belgilangan maqsad va vazifalaridan kelib chiqqan holda, 460 million so‘m miqdorda ijtimoiy buyurtmalar joylashtirildi. Natijada O‘zbekiston Faxriylarni ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash «Nuroniy», «Mehr-shafqat va salomatlik», «Ekosan» fondlari tomonidan 7000 nafar keksalarga, 1000 dan ortiq urush va mehnat faxriylariga, nogironlarga eshitish apparatlari, aravachalar, harakatlanish vositalari va boshqalarni taqdim etgan holda ijtimoiy yordam ko‘rsatildi.

Davlat ijtimoiy buyurtmalarini amalga oshirish jarayonida 2000 ta to‘plam – yotoq jihozlari, shaxsiy gigiena vositalari, kiyim-kechak, poyabzal va boshqalar bilan ta’minlandi. Tegishli vazirlik va idoralar bilan hamkorlikda tarixiy-madaniy joylar, muzeylar, ko‘rgazmalarga tashrif buyurgan holda 100 dan ortiq turli madaniy-ko‘ngilochar tadbirlar tashkil etildi.

Xo‘jayli (Qoraqalpog‘iston Respublikasi), Qo‘qon (Farg‘ona viloyati), Zomin (Jizzax viloyati) tumanlaridagi «Muruvvat» uylarida muqobil energiya manbalari joriy etildi. Shu bilan birga 800 dan ortiq keksalar va nogironlarning turmush sifati va darajasini oshirishga ko‘mak berildi. «Keksalarni e’zozlash yili» Davlat dasturining 50-bandiga muvofiq, ijtimoiy buyurtmalarni ijro etish davomida keksalarga e’tibor va g‘amxo‘rlikni oshirish, yoshlarni keksa avlodga nisbatan chuqur hurmat, qadrlash va g‘amxo‘rlik qilish ruhida tarbiyalash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarni yoritishga alohida e’tibor qaratildi. Ushbu maqsadlarga 380 million so‘m miqdorida mablag‘ ajratildi va 5 ta ijtimoiy buyurtma amalga oshirildi.

2.  Jismonan sog‘lom va barkamol o‘sib kelayotgan avlodni tarbiyalashga ko‘maklashish ijtimoiy buyurtmalarni amalga oshirishning eng muhim yo‘nalishiga aylandi. Mazkur yo‘nalishda 3 ta ijtimoiy buyurtma amalga oshirilmoqda.

Natijada sharq yakkakurashi chempionatlarida 1000 ga yaqin, yoshlarning xalqaro musobaqalarda 10 nafar  sportchining ishtiroki qo‘llab-quvvatlandi. 200 dan ortiq nogiron bolalarni ijtimoiy reabilitatsiyalash maqsadida 40 nomdagi

130 ta zamonaviy jihozlar va sport uskunalari xarid qilindi.

600 dan ortiq iste’dodli, iqtidorli yigit va qizlar ilmiy faoliyatga jalb etildi, yoshlarning ilmiy-texnik, ijodiy va intellektual salohiyatini, ijtimoiy faolligini rivojlantirishga, faol fuqarolik pozitsiyasini shakllantirishga qaratilgan qator tadbirlar tashkil etildi, 150 dan ortiq ijtimoiy ahamiyatga molik axborot kommunikatsiya texnologiyalari yo‘nalishidagi loyihalari ishlab chiqildi va joriy etildi.

3.  Demokratik huquqiy davlat va fuqarolik jamiyati asoslarini, millatlararo va madaniyatlararo totuvlikni mustahkamlash yo‘nalishida umumiy qiymati 600,0 million so‘mga teng 3 ta ijtimoiy buyurtma amalga oshirildi.

Ijtimoiy buyurtmalar doirasida O‘zbekistonda yuz berayotgan ijtimoiy-siyosiy, sotsial-iqtisodiy, madaniy voqealar haqida o‘zbek, rus va ingliz tillarida internet tarmog‘ida 3000 dan ortiq axborot-tahliliy materiallar tayyorlandi.

Faol fuqarolik pozitsiyasi va yuksak professional mahoratni namoyon etgan jurnalistlar mehnatini e’tirof etish va munosib baholash bo‘yicha amaliy ishlar davom ettirildi. Butunjahon matbuot erkinligi kuniga bag‘ishlab jurnalistika sohasida «Oltin qalam» X Milliy mukofoti xalqaro tanlovi o‘tkazildi. O‘zbekistondagi 130 millat va elat hayoti, jamiyatdagi fuqarolar tinchligi va millatlararo totuvlikni yoritib beradigan «O‘zbekiston – umumiy uyimiz» kitob-albomini tayyorlash bo‘yicha ishlar amalga oshirilmoqda.

 

1.3. Davlat subsidiyalarining ajratilishi va ularning natijalari.

2015 yilda davlat subsidiyasi oluvchi 6 nafar tashkilotlar – FJShMQMI, O‘zNNTMA, EOAVMA, O‘zbekiston ekologik harakati, O‘zbekiston mustaqil bosma OAV va AA qo‘llab-quvvatlash va rivojlantirish Jamoat fondi, O‘zbekiston jurnalistlar ijodiy uyushmasining faoliyat dasturlari 3 milliard 250 million so‘mga qo‘llab-quvvatlandi. Davlat subsidiyasi shaklida qo‘shimcha ravishda 26,4 million so‘m ajratildi.

Davlat subsidiyasi mablag‘lari oluvchilari tomonidan 1700 ga yaqin tadbirlar o‘tkazilgan bo‘lib, ularda 2,4 million kishi ishtirok etdi. Shu jumladan 20 ga yaqin xalqaro tadbirlar o‘tkazildi. Markazda va joylarda ijtimoiy sheriklikni kuchaytirish, davlat, hududiy, tarmoq va boshqa ijtimoiy dasturlarni amalga oshirish bo‘yicha ijtimoiy sheriklik sub’ektlari harakatlarini birlashtirishga qaratilgan anjumanlar, seminar-treninglar, davra suhbatlari, aktsiyalar va boshqa tadbirlar tashkil etildi.

50 dan ortiq qonunlar va boshqa qonun hujjatlarini yanada takomillashtirishga doir taklif va tavsiyalar ishlab chiqildi, 1800 ta axborot-tahliliy materiallar tayyorlandi, ulardan 1000 dan ortig‘i bosma OAVda chop etildi. Mamlakatimizda demokratik islohotlarning amalga oshirilishi va fuqarolik jamiyatining shakllanishi jarayonlarining borishini yoritishga qaratilgan 1000 dan ortiq media mahsulotlar tele-radio efirga uzatildi.

O‘zbekiston Respublikasining Mustaqilligiga bag‘ishlangan «Eng ulug‘, eng aziz», «Yilning eng yaxshi jurnalisti», «Yilning eng faol jurnalisti» mavzulardagi tanlovlar, Ijtimoiy media-mahsulotlar milliy festivali hamda jurnalistlarning ijodiy faoliyatini rag‘batlantirishga qaratilgan boshqa qator tadbirlar tashkil etildi. Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuniga bag‘ishlangan «Ozod yurt to‘lqinlari», «Jurnalistlar bahori — 2015» media-festivallari, «Mening yurtim – mening faxrim» aktsiyalari o‘tkazildi. Umuman, hisobot yilida NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarining joylardagi eng muhim sotsial va ijtimoiy ahamiyatli vazifalarni bajarishdagi o‘rni, ularning jamiyat hayotini demokratlashtirishdagi roli, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari bilan ijtimoiy sherikligi yanada  kuchaydi.

2.  NNT, OAV va fuqarolik jamiyati institutlari faoliyatini tartibga soluvchi normativ-huquqiy bazani, iqtisodiy va huquqiy kafolatlarni takomillashtirish, ularning erkin va mustaqil rivojlanishiga ko‘maklashildi.

O‘tgan 2015 yilning 1 yanvaridan e’tiboran «Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida»gi qonun kuchga kirishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari Kengashlarining 2015 yil 13 mayda qabul qilingan 132-III/PK-15–III-sonli qo‘shma qarori bilan Oliy Majlis huzuridagi Jamoat fondining va Fond mablag‘larini boshqarish bo‘yicha Parlament komissiyasining Nizomlari yangi tahrirda tasdiqlandi.

Oliy Majlis Qonunchilik palatasining 7 nafar deputati, Senatning 5 nafar a’zosi, davlat organlarining 3 nafar vakili, shuningdek, NNT va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining 8 nafar rahbarlaridan iborat bo‘lgan Fond mablag‘larini boshqarish bo‘yicha Parlament komissiyasining yangi tarkibi shakllantirildi. «Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida»gi qonun normalariga muvofiq NNT, mustaqil OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishini huquqiy jihatdan mustahkamlash hamda takomillashtirishga qaratilgan 6 ta hujjat yangi tahrirda qabul qilindi.

Natijada «Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida»gi qonunning 19, 20 va 21-moddalarida belgilangan davlat subsidiyalarini, grantlarini ajratish va ijtimoiy buyurtmalarni taqdim etishning tartibi va shartlari belgilandi. «Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida»gi qonunning 16 va 18-moddalari talablaridan kelib chiqib, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi, Xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlari huzuridagi ijtimoiy sheriklik bo‘yicha Jamoat komissiyalarining faoliyatiga uslubiy rahbarlikni ta’minlash uchun ularning namunaviy Reglamenti ishlab chiqildi va Parlament komissiyasi tomonidan tasdiqlandi.

 

3. Jamoat fondi faoliyatining ochiqligi va shaffofligi ta’minlandi.

Mazkur yo‘nalishda OAV – televidenie, radio, internet, bosma OAV va boshqalar bilan faol ish olib borildi. Milliy mexanizmning faoliyati 5300 martadan ortiq davlat va nodavlat elektron OAVda yoritildi. Davlat grantlarini ajratish bo‘yicha tanlovlarga oid e’lonlar 5251 marta turli tele-radiokanallar orqali efirga uzatildi. Markaziy bosma OAVda Fond va Parlament komissiyasining faoliyati haqida 166 taga yaqin maqola chop etildi.

Parlament komissiyasi va Jamoat fondining faoliyati «Xalq so‘zi», «Narodnoe slovo», «Pravda Vostoka», «Uzbekistan Today», «Jamiyat», «Mohiyat», «Hurriyat» gazetalari, shuningdek, siyosiy partiyalarning markaziy matbuot nashrlarida keng yoritildi.

Hisobot davrida Parlament komissiyasining 14 ta yig‘ilishi o‘tkazilib, ularda «uchinchi sektor»ga sub’ektlarning faoliyatiga doir 54 dan ortiq dolzarb masala ko‘rib chiqildi va muhokamalarning tahlili elektron hamda bosma OAVda keng yoritildi.

Ta’kidlash kerakki, hisobot davrida 2014 yildagi singari tanlovlar muddatini uzaytirish holatlari yuz bermadi. O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining “O‘zbekiston”, “Yoshlar”, “Diyor”, “Madaniyat va ma’rifat” telekanallari, O‘zbekiston elektron OAV Milliy assotsiatsiyasi axborot markazi, “Mening yurtim”, “Uzreport”, viloyatlar telekanallari va qator radiokanallar orqali video va radioroliklar 10 ming marotabadan ortiq efirga uzatildi. “Xalq so‘zi”, “Narodnoe slovo”, “Jamiyat”, “Hurriyat”, “Mohiyat” va boshqa qator markaziy va hududiy bosma nashrlarda, internet saytlarda, jami 300 dan ortiq nashrlarda tanlov e’lonlari chop etildi.

Nodavlat notijorat tashkilotlari, ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining rahbar hamda faollarining xabardorligini oshirishga, joylarda ijtimoiy sheriklik tamoyillarini yanada mustahkamlashga qaratilgan tizimli ishlar amalga oshirildi.

Jamoat fondi tomonidan “Ijtimoiy ahamiyatga molik loyihalarni tayyorlash va amalga oshirishdagi asosiy talablar” (Osnovnыe trebovaniya pri sostavlenii i realizatsii sotsialno znachimыx proektov) uslubiy qo‘llanmasi tayyorlandi. Mazkur qo‘llanma barcha tadbirlarda NNT, OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlari vakillari va faollariga tarqatildi. Uning elektron nusxasi Jamoat fondining www.fundngo.uz saytiga rus va o‘zbek tillarida joylashtirildi. Jamoat fondining 8 yillik faoliyatida birinchi marta, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Spikeri topshirig‘i bilan Palataning 150 nafar deputati bevosita NNT, OAV va fuqarolik jamiyati institutlariga davlat grantlari tanlovlari borasida aholi, NNT, OAV va fuqarolik jamiyati institutlari xabardorligini oshirish va ularning faol ishtirokini ta’minlash masalalariga to‘liq jalb etildi.

 

4.  O‘zbekiston Respublikasining amaldagi Qonunchiligiga asosan, Fond tegishli idoralarga  mos ravishda oylik, choraklik va yillik hisobotlarni taqdim etib kelmoqda.

Fond o‘zining 2015 yildagi faoliyatini hamda mol-mulkdan foydalanishni oshkoralik va ochiq-oydinlik printsiplari asosida amalga oshirdi. O‘z faoliyati to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga, Senatiga, Hisob palatasiga, Parlament komissiyasiga, Moliya vazirligiga, shuningdek, ro‘yxatdan o‘tkazuvchi organlarga, soliq va statistika organlariga jami 14 ta tashkilotga hisobotlar taqdim etdi.

Parlament komissiyasining 2015 yil 23 apreldagi 7-sonli qaroriga hamda Fond Nizomiga muvofiq 3 nafar Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputatlaridan iborat Taftish komissiyasi yangi tarkibda tuzildi va fondning 2014 yildagi moliyaviy-xo‘jalik faoliyati tekshiruvdan o‘tkazildi. Taftish komissiyasining hisoboti Parlament komissiyasining 2015 yil 12 maydagi yig‘ilishida eshitildi.

 

5.  2015 yil uchun yillik moliyaviy hisoboti (buxgalteriya balansi) 

O‘zbekiston Respublikasi «Jamoat fondlari to‘g‘risida»gi qonunga asosan Jamoat fondining hisoboti muntazam ravishda Parlament komissiyasining yig‘ilishlarida muhokama qilib boriladi va OAVlarda chop etiladi. Xususan, Jamoat fondining 2014 yil yakunlari bo‘yicha yillik hisoboti «Jamiyat» gazetasining 2015 yil 29 maydagi 21-sonida, «Mohiyat» gazetasining 2015 yil 25 iyundagi 25-sonida chop etildi.

Fondning ustav vazifasiga asosan 2015 yilning aprel oyida “OSIYO-AUDIT” auditorlik tashkiloti (O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligidan 2008 yil 29 fevralidagi audit huquqi uchun №00124-raqamli litsenziya berilgan) “Fond faoliyatining 2014 yil yakunlari” bo‘yicha tashqi auditorlik tekshiruvini o‘tkazdi. Auditorlik tashkiloti tomonidan olingan ijobiy xulosa Parlament komissiyasining 2015 yil 12 maydagi yig‘ilishida muhokama qilindi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2005 yil 4 apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasining faoliyatini tashkil qilishni takomillashtirish to‘g‘risida”gi PF-3592-sonli Formoni bilan Hisob palatasiga “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va Vazirlar Mahkamasining qarorlariga muvofiq tashkil etilgan maqsadli davlat jamg‘armalari va boshqa jamg‘armalarning mablag‘lari to‘liq tushishi, ulardan maqsadli, oqilona va samarali foydalanilishi ustidan qattiq nazoratni amalga oshirish” vazifasi yuklatilgan.

Shunga asosan, O‘zbekiston Respublikasi Hisob palatasining 2015 yil 13 oktyabrdagi R-41-sonli farmoyishi bilan Fondning 2014 yil moliyaviy-xo‘jalik faoliyati hamda soliq qonunchiligiga rioya etilishi yuzasidan tekshiruv o‘tkazildi.

Joriy yilning sentyabr – oktyabr oylarida 2014 yil va 2015 yilning 9 oyi uchun davlat subsidiyalari doirasida 6 ta subsidiarlarning hisobotlari tinglandi.

Hisobot davrida 927 ga yaqin davlat ko‘magi oluvchilarining choraklik, yarim yillik, yillik va yakuniy moliyaviy, hamda tahliliy hisobotlari o‘rganib chiqildi, 200 dan ortiq xarajatlar smetalarini to‘g‘ri tuzishga ko‘maklashildi.

2015 yil 31 dekabr holatiga 139 ta NNT, OAV va fuqarolik jamiyati boshqa institutlaridan 592,6 million so‘mlik mablag‘lar, jumladan, 273,7 million so‘mlik davlat subsidiyasi mablag‘lari, 102,3 million so‘mlik  ijtimoiy buyurtma, 216,6 million so‘mlik   davlat granti mablag‘larining qaytarilishi ta’minlandi.

Hisobot davrida Jamoat fondining operatsion xarajatlari 2,3 million so‘mni, ma’muriy xarajatlari 65,5 million so‘mni tashkil etdi. 2015 yilda Jamoat fondi moliyaviy faoliyatidan 64,7 million so‘m daromad oldi.

Jamoat fondi hisobiga ixtiyoriy xayriyalar tushmadi.

Oliy Majlis huzuridagi Jamoat fondi 

Ijro devoni

BILIM KOMILLIKKA YETAKLAYDI

Jamiyatda fuqarolarning o‘z huquq va qonuniy manfaatlarini bilishi, burchlariga qat’iy rioya etishi jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlashga, adolat va ijtimoiy barqarorlikning qaror topishiga xizmat qiladi.

Read more...

ISLOHOT SAMARALARI

Mamlakatimizda onalik va bolalikni muhofaza qilish davlat siyosatining strategik yo‘nalishlaridan biridir. O‘tgan yillar davomida millat genofondini yaxshilash, oilada madaniyatni, ayniqsa, tibbiy madaniyatni yuksaltirish, aholining turmush farovonligini va uzoq umr ko‘rish darajasini oshirish maqsadida sog‘lom avlod tug‘ilishi va uning tarbiyasi uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga doir chora-tadbirlar ishlab chiqilib, bosqichma-bosqich izchil amalga oshirilmoqda. Ana shunday tadbirlardan biri — davlatimiz rahbari tomonidan ilgari surilgan “Sog‘lom ona — sog‘lom bola” dasturi endilikda xalqaro miqyosda ham keng e’tirof etilmoqda.

Read more...

HUQUQINI TANIYOTGAN YOSHLAR

Mamlakatimizda huquqiy davlat va fuqarolik jamiyatini shakllantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu demokratik tamoyillar milliy qadriyatlarimiz bilan uyg‘unlikda olib borilayotgani manfaatlarimizning to‘la darajada ro‘yobga chiqishiga ko‘maklashmoqda. Ayniqsa, Konstitutsiyamizning ko‘pgina moddalari yoshlarning huquq va erkinliklarini ta’minlashga qaratilgan.

Read more...

ADOLATLI FUQAROLIK JAMIYATI RIVOJIGA MUNOSIB HISSA

Mamlakatimizda “Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunining qabul qilinishi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalari Kengashlarining 2015 yil 13 mayda qabul qilingan qo‘shma qaroriga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Nodavlat notijorat tashkilotlarini va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash Jamoat fondi mablag‘larini boshqarish bo‘yicha Parlament komissiyasining Nizomlari yangi tahrirda tasdiqlandi. Oliy Majlis Senatining 5 nafar a’zosi, Qonunchilik palatasining 7 nafar deputati,  davlat organlarining 3 nafar vakili, shuningdek, NNT va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining 8 nafar rahbarlaridan iborat Parlament komissiyasining yangi tarkibi shakllantirildi. “Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida”gi Qonun normalariga muvofiq NNT va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanishini huquqiy jihatdan mustahkamlash hamda takomillashtirishga qaratilgan 6 ta hujjat yangi tahrirda qabul qilindi.

Shu munosabat bilan muxbirimizning Parlament komissiyasi raisi Akmal SAIDOV bilan ushbu mavzuda qilgan suhbatini e’tiboringizga havola etayapmiz.

Read more...

FUQAROLIK JAMIYATI INSTITUTLARI:

RAG‘BAT VA IMKONIYAT YANADA OSHADI

Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish davlatimiz siyosatining eng ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Sohani qo‘llab-quvvatlash va uni huquqiy jihatdan himoya qilish uchun qabul qilingan qonun va qarorlar “uchinchi sektor” sub’ektlari faoliyatini yangi bosqichga olib chiqdi. Ayni kunda NNTlar va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari mamlakatimiz ijtimoiy-madaniy hayotidagi qator masalalar yechimini topishda o‘z loyihalari bilan ishtirok etayotganini ta’kidlab o‘tish joiz.

ususan, 2008 yildan buyon O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Nodavlat notijorat tashkilotlarini va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash Jamoat fondi hamda uning mablag‘larini boshqarish bo‘yicha Parlament komissiyasi faoliyat olib bormoqda. Mazkur fondga har yili NNT va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining eng yaxshi loyihalarini moliyalash uchun davlat byudjetidan katta miqdorda mablag‘ ajratilmoqda. Jumladan, 2015 yilda davlat tomonidan NNT va fuqarolik jamiyati institutlarini davlat granti, ijtimoiy buyurtma va subsidiya shaklida moliyalashtirishga 10 milliard so‘m mablag‘ yo‘naltirilgan edi. Mazkur mablag‘larni fond ochiq-oydinlik va shaffoflik printsiplariga amal qilgan holda taqsimladi. Joriy yilda ham bu yo‘nalishdagi ishlar ko‘lami yanada oshishi kutilmoqda.

Kuni kecha O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Nodavlat-notijorat tashkilotlarini va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash Jamoat fondi mablag‘larini boshqarish bo‘yicha Parlament komissiyasining navbatdagi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Unda Jamoat fondining o‘tgan 2015 yilda amalga oshirilgan ishlari hamda 2016 yildagi ustuvor yo‘nalishlari muhokama etildi.

Jamoat fondi tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, o‘tgan yili davlat byudjetidan ajratilgan mablag‘lar 2008 yilga nisbatan 5 barobarga ortgan. Grant uchun mingdan ortiq nodavlat notijorat tashkilotlari, ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari 1200 dan ziyod loyihalarni taqdim etdi. Viloyatlar kesimida tahlil qilinganda, Farg‘ona viloyati, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Toshkent shahri eng ko‘p loyihalar bilan ishtirok etgan.

Grant loyihalari natijasida aholi farovonligini oshirish, ularni ichimlik suvi bilan ta’minlash, yoshlar uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, sport va bolalar maydonchalari barpo etish, umuman, hududlar rivojiga qaratilgan qator ishlar amalga oshirildi.

Yig‘ilishda Oliy Majlis huzuridagi Jamoat fondining o‘tgan yilgi faoliyati tahlil qilinar ekan, fond mablag‘larini taqsimlashning asosiy yo‘nalishlari va ular asosida erishilgan natijalar ijobiy baholandi. Shuningdek, fondning 2016 yilgi faoliyati dasturi atroflicha muhokama etildi.

Ta’kidlanishicha, 2016 yilda NNT va fuqarolik jamiyati institutlarini moliyalashtirishga Davlat byudjetidan 11 milliard so‘m,  ya’ni 2015 yilga nisbatan 10 foiz ortiq mablag‘ ajratilgan. Shundan davlat grantlari shaklida NNT, OAV va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlari loyihalarini qo‘llab-quvvatlashga jami mablag‘ning 47,5 foizi yoki 5 milliard  230 million  so‘m yo‘naltiriladi. Bu ko‘rsatgich 2015 yilga nisbatan 10,1 foizga ko‘pdir.

Ushbu mablag‘larni taqsimlash uchun joriy yilda 62 dan ortiq ustuvor yo‘nalishni o‘z ichiga olgan 6 ta mavzuda davlat grant tanlovlarini e’lon qilish ko‘zda tutilgan. Xususan, “Sog‘lom ona va bola yili” Davlat dasturida belgilangan vazifalar ijrosiga NNTlarni keng jalb qilish”, “Qonunchilikni mustahkamlashda, insonlarda qonunga hurmatni, yuksak huquqiy ong va huquqiy madaniyatni shakllantirishda fuqarolik jamiyati institutlarining ishtirokini ta’minlash”, “OAVlarni ijtimoiy-iqtisodiy dasturlar ijrosining borishini yoritishga, davlat organlari faoliyatining ochiqligini ta’minlashga qaratilgan loyihalarini qo‘llab-quvvatlash”, “Fuqarolik jamiyati institutlarining jismonan sog‘lom, ma’nan yetuk barkamol avlodni tarbiyalashga qaratilgan loyihalarini qo‘llab-quvvatlash”, “Atrof-muhit muhofazasi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish masalalarini hal etishda aholi, fuqarolik jamiyati institutlarining faolligini oshirish”, “Mustaqillik yillarida respublika hayotining turli sohalarida erishilgan yutuqlar xaqida keng jamoatchilikni xabardor qilishga qaratilgan loyihalarni qo‘llab-quvvatlash” kabi tanlovlar jamiyatimiz rivojiga kamarbasta bo‘layotgan NNTlarga moddiy va ma’naviy ko‘mak bo‘lib xizmat qiladi.

2016 yilda  Davlat ijtimoiy buyurtmalari shaklida davlat organlarining buyurtmalaridan kelib chiqib, 2 milliard 300 million so‘m yoki umumiy mablag‘ning 21 foizi ajratilmoqda.

Ta’kidlash kerakki, “Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida”gi Qonunga asosan davlat organlaridan tushgan takliflar 4 ta yo‘nalishda moliyalashtiriladi. “Sog‘lom ona va bola yili” Davlat dasturida belgilangan vazifalarni amalga oshirishda fuqarolik jamiyati institutlarining faol ishtirokini ta’minlash”ga 1 milliard so‘m, “O‘sib kelayotgan barkamol yosh avlodni sog‘lom tarbiyalashga, yoshlarni ijodiy va intellektual salohiyatlarini ruyobga chiqarishga ko‘maklashish” yo‘nalishiga 390 million so‘m, Fuqarolik jamiyati institutlarini, mustaqil OAVlarini rivojlantirish va qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, ularning aholini huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini yuksaltirish sohasidagi faoliyatini yanada faollashtirish” yo‘nalishiga 510 million so‘m, “O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ommalashtirish, jamiyatda millatlararo va konfessiyalararo hamjihatlikni  mustahkamlash” ijtimoiy buyurtmalariga 400 million so‘m ajratish taklif etildi.

Tadbirda davlat subsidiyasi oluvchi tashkilotlarga ajratilayotgan mablag‘lar miqdori ham muhokama etildi. 2016 yilda davlat subsidiyasi oluvchilarga 3 milliard 470 million so‘m yo‘naltiriladi.

Anjuman yakunida Parlament komissiyasi a’zolari kun tartibida belgilangan takliflar yuzasidan tegishli qarorlarni qabul qilishdi.

 

Jobir XO‘JAQULOV,

«Hurriyat» muxbiri

 

HUQUQ VA BURCHINGIZNI BILASIZMI?

Ancha yillar avval chekka bir qishloqda shunday voqea bo‘lgan edi. Yuqori sinf o‘quvchilari orasida kelishmovchilik chiqib, bir yigitni maktabdan haydashdi. Andishali, or-nomusli o‘spirin o‘zining aybsizligini isbotlay olmadi. O‘z huquqini talab qilib, u eshikdan bu eshikka yugurmadi. Bu yerdagi muhit, atrofdagilar befarqligi uni uzoqroq maktabga ketishga majbur etdi. Yillar o‘tib, uni badnom qilganlarning ishi uning qo‘liga kelib tushdi. Negaki, u endi huquqshunos edi. 

Read more...

YUTUQ VA REJALAR

Har bir ota-ona farzandi iqboli uchun yelib-yuguradi. Ular uchun jigarbandining kamolini ko‘rishdan ortiq baxt yo‘q.

Bugun yurtimizda yoshlar uchun nimaiki qilinayotgan, qanday imkoniyat yaratilgan bo‘lsa, bu Vatanimizning o‘z dilbandlariga bo‘lgan mehru muhabbatining amaldagi ifodasidir.

Read more...

IBN SINO MEROSI G‘URURIMIZ

Xalqimizning faxru iftixoriga aylangan Abu Rayhon Beruniy, al-Forobiy, Ibn Sino, Moturudiy, al-Farg‘oniy, Mirzo Ulug‘bek kabi jahon tamaddunida o‘z nomiga ega vatandoshlarimizning nomi va asarlari istiqlol yillarida qayta tiklandi.

Ayniqsa, buyuk olim Abu Ali ibn Sino merosini o‘rganish va keng targ‘ib etish borasida salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda. Ibn Sinoning tibbiyot sohasida amalga oshirgan ishlari, kasalliklarni davolash bo‘yicha yaratgan usullari hali-hanuz dunyo tibbiyotida dastu­rilamal sifatida keng qo‘llanilayotir.

Buyuk olim nomini abadiylashtirish va uning ilmiy merosini bugungi kun yoshlariga yetkazish uchun mamlakatimiz Prezidenti tashabbusi bilan 1999 yilda Ibn Sino nomidagi jamoat fondi tashkil etilgan edi. Fond o‘tgan yillar mobaynida mamlakatimizda va xorijda Ibn Sino qoldirgan merosni o‘rganish yuzasidan qator tadbirlarni amalga oshirib kelmoqda. Bundan tashqari, fond yurtimizda Sog‘liqni saqlash tizimida amalga oshirilayotgan islohotlarda ko‘mak berish, xalq tabobatini rivojlantirish, xalqaro Ibn Sino o‘qishlarini o‘tkazish, sog‘lom turmush tarzini aholi, ayniqsa yoshlar orasida targ‘ibot etishga alohida e’tibor qaratmoqda.

Read more...

TUMAN GAZETASI GRANT G‘OLIBI

Mustaqillikka qadar Namangan viloyatida yigirmaga yaqin gazeta chop etilar, bitta telekanal faoliyat ko‘rsatar edi. Bugun esa viloyat ommaviy axborot vositalarining soni ellikdan oshadi. Bosma nashrlar, radio va telekanallardan tashqari tashkilotlarning zamonaviy axborot xizmatlari, internet saytlari ham ishlab turibdi. Ular axborot maydonida sog‘lom raqobat muhitini yaratishga, fuqarolik jamiyatini yanada mustahkamlashga xizmat qilmoqda. Ana shunday nashrlardan biri Mingbuloq tumanining  “Mingbuloq” gazetasidir.

 Matbuotning vazifasi hayot haqiqatini aks ettirish, xalqning yuragiga yo‘l topishdir. “Mingbuloq” gazetasi ijodkorlari ana shu ezgu maqsad yo‘lida harakat qilmoqda. Gazetada “Yillar va odamlar”, “Istiqlol va davr”, “E’zoz”, “Ayol va jamiyat”, “Yoshlar va davr”, “Ta’lim va tafakkur”, “Ekologiya va salomatlik” kabi ruknlar ostida berib borilayotgan maqolalar fikrimizning isboti.

 Yaqinda gazeta tahririyatiga ajoyib xushxabar yetib keldi. Tahririyat O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Nodavlat notijorat tashkilotlar va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash jamoat fondi tomonidan e’lon qilingan grantlar tanlovi yakunlariga ko‘ra, “Davlat ijtimoiy dasturlarining amalga oshirilishi, demokratik islohotlarni chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini shakllantirish jarayonlarini mustaqil OAVda yoritishga qaratilgan loyihalarni qo‘llab-quvvatlash” yo‘nalishi bo‘yicha tayyorlangan “Ajdodlar jasorati — avlodlarga meros” mavzuidagi loyihasi uchun 15 million so‘mlik grant sohibi bo‘ldi.

 — Bu nafaqat ijodiy jamoamiz, balki tumanimiz ijtimoiy, ma’naviy hayotida muhim voqeadir, — dedi “Mingbuloq” gazetasi bosh muharriri Qosimjon Akbarov grant taqdimotiga bag‘ishlangan tadbirda. — Bizni xursand qilayotgani mazkur loyihani amalga oshirishda “Nuroniy” jamg‘armasi, “Mahalla” xayriya jamoat fondi, Qizil yarim oy jamiyati tuman bo‘limlari rahbarlari ham ishtirok etish istagida ekanliklarini ma’lum qilishdi.

 Albatta, bu kabi yutuqlarga o‘z-o‘zidan erishilmaydi. “Mingbuloq” gazetasi ijodkorlari muvaffaqiyatlar kalitini nufuzli tahririyatlar ijodiy jamoalari tajribalariga tayanib ish yuritishda, deb biladi.

 Yurtboshimizning matbuot va OAV xodimlariga kasb bayramlari munosabati bilan yo‘llagan tabrigida quyidagi jumlalar bor: “O‘z-o‘zidan ravshanki, bugun biz yashayotgan yangi davr, yangicha ijtimoiy munosabatlar ommaviy axborot vositalarining oldiga tez sur’atlar bilan o‘zgarib, rivojlanib  borayotgan jamiyatimizning talablariga har tomonlama munosib bo‘lish, odamlarni o‘ylantirayotgan, bezovta qilayotgan muammolarga javob izlash, ularni kun tartibiga qo‘yib, jamoatchilik fikrini shakllantirish bo‘yicha o‘ta muhim va dolzarb vazifalarni qo‘ymoqda”.

 

Biz so‘z yuritgan “Mingbuloq” gazetasi tahririyati ana shu vazifalarni idrok etgan holda, insonlarning ongu tafakkurini yanada yuksaltirish, ularni ko‘zlagan ulkan maqsadlarimiz sari safarbar etish yo‘lida qilayotgan ezgu xizmatlari besamar ketmasligiga ishonamiz.

 Mansur IN’OM,

 jurnalist

 

MABLAG‘LAR ANIQ MAQSADLARGA SARFLANDI

O‘zbekiston elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasida Oliy Majlis huzuridagi nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha Parlament komissiyasining navbatdagi yig‘ilishi bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zbekiston elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasining 2014 yil va 2015 yilning birinchi yarimidagi davlat subsidiyasi asosida amalga oshirgan ishlari bo‘yicha hisoboti tinglandi. 

Read more...

SOG‘LOM AVLOD TARBIYASI MAS'ULIYATI

Hayot tasodiflarga to‘la. Ertaga nima bo‘lishini hech birimiz oldindan ayta olmaymiz. Ammo, boshiga tushadigan barcha voqyealarga insonning o‘zi sababchi bo‘ladi. E'zoza to‘rt muchasi sog‘ holda dunyoga keldi. Boshqa bolalar kabi bolalikning eng shirin damlarini o‘tkazayotgan edi. Tasodifni qarangki, uyda sodir bo‘lgan yong‘in qizaloqning taqdirini o‘zgartirib yubordi. Soniyalar ichida ota-onadan ayrilgani yetmaganidek qariyib nogironga aylandi. Yuzi, o‘ng qo‘l va chap qo‘l tanaga, barmoqlari esa bir-biriga yopishgan ahvolga tushdi.

Bu falokatga kim aybdorligi boshqa masala. Biroq, tilsiz yovning bola umriga rahna solgani ayni haqiqat edi. E'zozaning yaqinlari bir tomondan uning tirik qolganiga shukr qilishsa, tanasidagi ku­yish asoratlari ularni o‘ylantirardi. Endi buyog‘i nima bo‘lar ekan? E'zozani olib bormagan shifo dargohi qolmadi. Do‘xtirlar qizni tezroq xorijga olib borib jarrohlik amaliyoti o‘tkazish kerakligini aytishdi.

So‘rab surishtirishlardan ke­yin «Sog‘lom avlod uchun» fondidan ko‘mak so‘radim, - deydi E'zozaning bobosi Naj­middin Ahmedov. - Shifokorlarning tashxislaridan so‘ng jamg‘arma vakillari E'zozani Germaniyaga olib borish imkoniyatini yaratib berishdi. Germaniyalik shifokorlar tomonidan unga uch bosqichli davolanish kursi tavsiya etildi. Birinchi bosqichda yuz va kuyish natijasida barmoqlarning yopishib qolgani tufayli chap qo‘lda hamda o‘ng qo‘lda uch marotaba jarrohlik amaliyoti o‘tkazildi. Jarrohlik amaliyotidan so‘ng tanaga yopishgan qo‘l va barmoqlar bir-biridan ajratib olindi. Ayni paytda nevaram uyda. YAqin kunlarda davolanishning ikkinchi bosqichini o‘tash uchun yana yuboramiz. Fond vakillariga hamda davlatimizga butun oilamiz nomidan minnatdorlik bildiraman.

Jismonan sog‘lom va ma'nan yetuk yosh avlodni tarbiyalash, ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi qatlamlarini himoya qilish borasada mamlakatimizda keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilyapti. Ayniqsa, bolalar va onalar salomatligini ta'minlash orqali ularning o‘limini kamaytirish maqsadida qilinayotgan sa'y-harakatlar natijasida bu borada O‘zbekiston jahonda yuqori o‘rinlarni egallayotgani fikrimizning isbotidir. Bu jab­hada tibbiyot muassasalari bilan bir qatorda nodavlat tashkilotlarining ishtiroki tobora ortib borayotir. Jumladan, “Sog‘lom avlod uchun» xalqaro fondining bola va ona salomatligini tiklash va asrash bo‘yicha olib borayotgan ishlari har qancha tahsinga loyiq.

“Sog‘lom avlod uchun” hukumatga qarashli bo‘lmagan xalqaro xayriya fondi 1993 yil 23 aprelda O‘zbekiston Res­publikasi Prezidenti Islom Karimov Farmoniga binoan tashkil etildi. Fondni tashkil etishdan ko‘zlangan maqsad jismonan baquvvat, ma'nan yetuk, ruhan sog‘lom farzandlar tarbiyalashni ta'minlash, onalik va bolalikni muhofaza qiluvchi tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirish, oilalarda sog‘­lom avlodning tug‘ilishi va tarbiyalanishi uchun yuksak mas'uliyat­li psixologiyani shakl­lantirishda ko‘maklashishdan iboratdir. Davlatimizning ona va bola sog‘lig‘ini mustahkamlash, sog‘­lom avlodni voyaga yetkazishda oilaning rolini kuchaytirishga yo‘naltirilgan ijtimoiy dasturlari maqsadlari va mazmun-mohiyatini aholi orasida keng targ‘ib etish ham shular jumlasiga kiradi.

O‘tgan yillar mabaynida fond ko‘magida Respublikamizning barcha hududida bola tug‘ish, ona va bola sog‘lig‘ini muhofaza qilish, aholining tibbiy madaniyatini yuksaltirish masalalari bo‘yicha aholi savodxonligini oshirishga oid qator loyihalar amaliyotga taqdim etildi. Ushbu loyihalar aholining, ko‘p bolali oilalar, ayollar, nogiron bolalar, mehribonlik uylari tarbiyalanuvchilari manfaatiga qaratilgan. Bundan tashqari, skrining, reabilitatsiya markazlari, tug‘ruqqa ko‘­maklashuvchi muassasalarning moddiy-texnika bazasini mustahkamlashga fond o‘z mablag‘lari bilan munosib hissa qo‘shib kelmoqda.

Tashkilotning yana bir xayr­li tashabbuslaridan biri - aholi o‘rtasida profilaktika chora-tadbirlarini kuchaytirish orqali virusli kasalliklardan himoya qilishning ishonchliligini oshirish, nogironlikni reabilitatsiya qilish, onkologiya, sil kasalliklarni barvaqt aniqlashga qaratilgan.

Bu borada davlat tashkilotlari bilan hamkorlikda har yili yurtimizning chekka tuman va qishloqlariga «Salomatlik» poyezd­lari tashkil etilayotganini aytib o‘tish joiz. Mazkur tadbirni muvaffaqiyatli tashkil etish maqsadida mamlakatimizning malakali tibbiyot xodimlari jalb etiladi.

Ana shunday yo‘nalish - “O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ bilan birgalikda 2014 yilning 22 martidan 1 apreliga qadar Toshkent - Tinchlik - Konimex - Kara-kata - Mustaqillik - Buzouboy - Uchquduq II - Toshkent yo‘nalishida o‘tkazildi. “Salomatlik” poyezdi mutaxassislari tomonidan ijtimoiy himoyaga muhtoj bo‘lgan 1937 nafar fuqaro chuqur tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilib, bemorlarga sog‘lomlashtirish yuzasidan tavsiya va maslahatlar berildi. “Salomatlik” poyezdida 62,5 million so‘mlik oziq-ovqat, kiyim-kechak hamda 695,5 ming AQSH dollar miqdorida dori-darmon va tibbiyot anjomlari tar­qatildi.

Navbatdagi Toshkent - Sariosiyo - Qumqo‘rg‘on - Boysun - Oqrabot - Dehqonobod - Toshkent yo‘nalishi 2014 yil 17-23 may kunlari tashkil etildi. Unda jami 1669 nafar aholi chuqurlashtirilgan tibbiy ko‘rikdan o‘tkazildi. Aholiga va davolash-profilaktika muassasalariga qiymati 160,5 ming AQSH dollar va 11,9 million so‘mlik insonparvarlik yordami ko‘rsatildi.

Joriy yilda ham mamlakatimiz bo‘ylab «Salomatlik» poyezdlari o‘z ishini davom ettirdi. Jumladan, 23-31 mart kunlari Toshkent - Tinchlik - Konimex - Kara-kata - Mustaqillik-Buzouboy - Uchquduq II - Toshkent bo‘ylab safarga chiqqan tibbiyot xodimlari viloyatning Tinchlik qo‘rg‘oni, Konimex, Tomdi va Uchquduq tumanlarida va Zarafshon shahrining chekka mahallalarida istiqomat qiluvchi 2050 kishi chuqur tibbiy ko‘rikdan o‘tkazildi. Shahardan ancha olis, ekologik sharoiti noqulay bo‘lgan ushbu hududlarda yashovchi aholining salomatligi zamonaviy tibbiy asbob-uskunlar yordamida tekshiruvlardan o‘tkazildi. Laborator tahlillari va zamonaviy tekshirish usullariga tayangan holda tashxislar qo‘yildi. Bolalar orasida endokrin tizimi kasalliklari (endemik bo‘qoq), kamqonlik, allergik kasalliklar va modda almashinuvining buzilishi (raxit) kabi kasalliklar aniqlanib, ular mamlakatimizdagi tibbiyot muassasalariga joylashtirildi.

- Jamg‘arma muruvvat dasturlarini amalga oshirishda Yaponiya, Germaniya, Koreya Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi bilan yaqin aloqalarni yo‘lga qo‘ygan, - dedi, fond raisi o‘rinbosari Nozim Mo‘minov. - Bundan tashqari, BMT, YUNESKO, YUNISEF, JSST­ning turli loyihalarida faol ishtirok etadi. Bundan ko‘zlangan asosiy maqsad yurtimizda davolash imkoniyati juda kam bo‘lgan kasalliklarni (bolalarda aniqlangan) xorijda muolaja qilish uchun imkoniyat yaratishdir. Fond ko‘magida chet elda davolanish uchun yuborilgan bolalarning darddan forig‘ bo‘lib qaytishayotganini ko‘rish barchamizga, ayniqsa, ularning ota-onalariga katta xursandchilik ulashmoqda. Jumladan, fond mablag‘lari ko‘magida Germaniya davlatiga teri kuyishi, qo‘l va oyoq tug‘ma nuqsoni, qiyshiq bo‘yin, lab va tanglayning tug‘ma nuqsoni bilan og‘rigan 2945 nafar bola jo‘natilgan. Ularning barchasi to‘liq sog‘ayib, ota-onalari bag‘riga qaytib kelishgan.

Yurak xastaligi bilan og‘rigan bolalar esa davolanish uchun Janubiy Koreya Respublikasiga yuborilmoqda. Shu kunga qadar tug‘ma yurak xastaligi bilan tug‘ilgan 32 nafar bola ushbu mamlakat shifokorlari tomonidan ko‘rikdan o‘tkazilib zarur muolajalar qilingan. Joriy yilning sentyabr oyida yana olti nafar bolajon Koreyaga yuborilishi ko‘zda tutilgan.

Jobir XO‘JAQULOV,

«Hurriyat» muxbiri

TABIATNI ARDOQLASH O‘ZLIKNI ARDOQLASH DEMAKDIR

Bolaligida samodagi yulduzlarni sanashga urinib ko‘rmagan, charog‘on chaqnayotgan bu “mitti” “sayyora”ning miltillashini kuzatishdan zavqlanmagan inson bo‘lmasa kerak...

E’tibor bersangiz, yirik shaharlar, urbanizatsiyalashgan hududlarda tunlari osmon g‘uborli ekanini ko‘rasiz, yulduzlar ko‘rinmas “parda” yordamida to‘sib qo‘yilgandek xira nur sochadi. Beixtiyor o‘ylaysiz: qani mening bolaligimda kechalari cheksiz samoga boqib, sanab adog‘iga yetolmagan yulduzlar! Atmosfera tarkibining buzilishi, ifloslanishi tufayli yuzaga kelgan bu g‘ubor ko‘ngilni xira qiladi.

Read more...

MUQADDAS RISHTALAR UZILMASIN

TURLI TAQDIRLAR TUTASHGAN MASKAN

Ilhombekka yaxshi ermak topildi: dadasi mashinasini haydashga ruxsat beradigan bo‘ldi. “Nima bo‘pti, o‘n beshga kiryapti...” Afsuski, otaning qarori o‘zini oqlamadi. Kunlarning birida “Neksiya”ni g‘izillatib borar ekan, yo‘l qoidalarini tuzuk bilmaydigan Ilhombek (ismi o‘zgartirildi) nogahon kelib urilgan yuk mashinasini sezmay ham qoldi. Falokatdan hech kimning joniga jabr yetmadi-yu, mol achchig‘i – jon achchig‘i deganlaridek, mashinaning ahvolini ko‘rgan, ota g‘azabini yashira olmadi:

– Bolam, bizni katta xarajatga tushiradigan bo‘libsiz-da!

Erkatoy o‘g‘ilga bu gap og‘ir botdi.

– O‘zim ishlab,  topib beraman, – deya boshini egib turaverdi u.

Otaga bu gap negadir yoqmadi:

– Sen hali pul topishni uddalaguningcha nechta qovun pishig‘i bor?..

Bu Ilhombekka: “Sening qo‘lingdan hech narsa kelmaydi”, degandek tuyuldi. Qizishdi, “Hali ko‘rasizlar”, dedi ichida.

Taassufki, hali hayotning pastu balandini ko‘rib ko‘zi ochilmagan o‘g‘il hozircha mashg‘uloti o‘qish-o‘rganish ekanini anglab yetmadi. Oila kattalariga qo‘lidan ko‘p ish kelishini bildirib qo‘ymoqchi bo‘ldi. Ishlash uchun boshqa shaharlarga ketayotgan qo‘shnilarga ergashdi. Oshxonalarda xizmat qildi. O‘zicha pul topyapman, hammasini to‘g‘ri qilyapman, deb o‘yladi. Oxir-oqibat Toshkent shahar ichki ishlar bosh boshqarmasi tasarrufidagi Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markaziga olib kelindi.

Ushbu dargohga turli sabablar bilan kelib qolganlar anchagina. Ularning o‘zlari ham, nigohlari ham sabablaridek turlicha. Biri “yomon joy”ga tushib qolgani uchun o‘zini aybdordek sezib, ko‘zingizga qarashga uyaladi. Yana biri qayta-qayta kelaverib, beti qotgan, bu yerda o‘zini uyidagidek erkin his qiladi. Boshqasi esa o‘smirlik sho‘xliklari-da, shunaqasi ham bo‘lib turadi, deganday biroz qitmirlik, picha tortinish bilan qaraydi. Ilhombek shunday toifadan. U andijonlik Gulira’no, xorazmlik Dilafro‘z, toshkentlik Yulduz, Zemfira va Rizetta singari taqdir zarbalariga uchrab, aro yo‘lda himoyasiz qolmagan, yo‘qchilik-kamlik ko‘rmagan. Ko‘ziga mung cho‘kmagan, aksincha, quvnab turibdi. Sochi allambalo, kashtalik qilib oldirilgan, so‘rasangiz, “drakon... bu hozir moda”, deb kulib qo‘yadi. U bilan istagancha, erkin gaplashish mumkin. Ba’zi bolalarning nigohidagi chorasizlikni ko‘rib, savol berishdan, dilini og‘ritib qo‘yishdan qo‘rqasan, kishi. Hayot beshafqat, deyishadi. Odamlar-chi, shafqatlimi? Hayot va zamonni o‘zgartirish odamlarning qo‘lidan kelmaydimi? Nahot, o‘z zurriyodini taqdir yo‘rig‘iga topshirib qo‘yish osonu unga g‘amxo‘rlik qilish mashaqqat bo‘lsa?!

 

FARZAND BUYUK NE’MAT EMASMI?

Yulduz bor-yo‘g‘i olti yoshda. Shu yoshigacha markazga to‘rt-besh marta tushibdi. Mushtdekkina boshi bilan taqdiriga ko‘nikib, ko‘zlarida befarqlik qotib ulgurgan. Uyingga ketishni xohlaysanmi, desangiz: “Yo‘q”, deydi qat’iy. Bu go‘dakning gunohi nima? Nega ota-ona (hech bo‘lmaganda birovi)ning mehridan bebahra qolishi kerak? Ayni paytda uning ota-onasini bu huquqdan mahrum qilish uchun hujjat tayyorlanayotgan ekan. Taassuf, buyuk ne’matdan mosuvo bo‘lgan bu odamlar farzand tarbiyasidan ham zarurroq qanday ish bilan band ekanlar?!

Chingiz Aytmatovning “Oq kema” asarini o‘qigansiz. Uning qahramoni – bola atrofidagi chirkin hayotdan bezib ketadi. Murg‘ak qalbi odamlardagi mehrsizlik, adolatsizlikni qabul qilolmaydi. Doim oq kemani kutadi, bir kun kelib uni o‘zi istagan tomonlarga olib ketishiga umid qiladi. Yoki baliq bo‘lib suzishni, suzib-suzib, uni tashlab ketgan ota-onasining yoniga yetib olishni istaydi. Isitmalab yotganida uning ahvolini so‘raydigan odam topilmaydi. Birgina mehriboni – bobosini xarob qilishgach, jismiyu qalbidagi og‘ir dardni ko‘tarolmay, go‘yo dengizga sho‘ng‘iydiyu baliq bo‘lib suzib ketadi, bir umrga... Bu bor-yo‘g‘i badiiy asar, sizu bizga begona bir taqdir, ammo har qancha tosh qotgan yurakni ham eritadi, o‘rtaydi. Atrofimizdagi, real hayotdagi go‘daklar bilan bo‘layotgan shunga o‘xshash manzaralar-chi?! Ularga qarab achinmaymizmi? Asardagi bolaning hayotdan umidi ota-onasini topish, ular mehr-muhabbatini his qilish edi. Yulduz esa ulardan umidini uzib bo‘lgan, shuning uchun ham voz kechyapti. Buning izohi og‘ir, iqrori qismatning o‘zidek achchiq. Shu achchiq qismat uni tilanchilik qilishga, o‘z kunini o‘zi ko‘rishga majbur etdi. Ota-onasi hayot bo‘laturib, go‘dakligidanoq oxiri noma’lum yo‘lda qoldirildi. Yaxshiki, mamlakatimizda bunday bolalarning boshini silaydigan muassasalar, mehribonlik uylari bor...

 

MARKAZ QANDAY VAZIFA BAJARADI?

Toshkent shahar ichki ishlar bosh boshqarmasi tasarrufidagi Voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazi 2005 yili tashkil etilgan. 2006 yilda markaz uchun alohida bino ajratildi. 160 o‘ringa mo‘ljallangan ushbu dargohda uch yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan voyaga yetmaganlar qabul qilinadi.

– Bu yerda ota-ona nazoratisiz, ko‘chada qarovsiz qolgan bolalar va o‘smirlar o‘ttiz kun mobaynida saqlanadi, – deydi markaz direktori o‘rinbosari Murod Umarov. – Shu vaqt mobaynida ularning sog‘lig‘i nazorat qilinadi, ota-onasi, qarindoshlari bor-yo‘qligi aniqlanadi, so‘ng kerakli hujjatlari rasmiylashtirilib yo mehribonlik uylariga yoki o‘z yashash manzillariga jo‘natiladi. Toshkent shahrida doimiy ro‘yxatda bo‘lmaganlari esa o‘z hududlariga yuboriladi. Uyidan qochib, maktabdagi tartiblarga amal qilmay, ko‘chada yuradigan tarbiyasi og‘ir voyaga yetmaganlar bilan ham ish olib boramiz. Ular profilaktika inspektorlari yordamida, sud ajrimi bilan markazga keltiriladi. Tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilib, tartibot navbatchilari va ruhshunos nazoratida bo‘lishadi. Yaxshi tomonga o‘zgarsa, uyiga, o‘zgarish bo‘lmasa, o‘g‘il bolalar Sirdaryo yo Samarqanddagi, qizlar esa Toshkent viloyati Chinoz tumanidagi yoki Farg‘ona viloyati Qo‘qon shahridagi yopiq tipdagi maktablarga yuboriladi. Shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarining yo‘qolgani yoki tibbiy ko‘rik natijalari sabab bo‘lib, bolalar yana o‘n besh kun markazda qolishlari mumkin. Har bir guruhga ikki nafardan xodim — tartibot navbatchilari va tarbiyachilar biriktirilgan. Ular 24 soat davomida guruh bilan birga bo‘lishadi.

Zamonaviy tipda qurilgan, ko‘rkam qiyofa kasb etgan markaz binosida bolalar uchun barcha sharoit yaratilgan. Qishki va yozgi sport zallari, cho‘milish havzalari, ma’rifat va kompyuter xonalaridan foydalanish, shu orqali sog‘lig‘ini mustahkamlash, bilimini boyitish, umuman, to‘g‘ri yo‘lga tushib ketish uchun barcha imkoniyat bor.

2010 yil 30 sentyabrdan kuchga kirgan “Voyaga yetmaganlar o‘rtasida nazoratsizlik va huquqbuzarliklarning profilaktikasi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida birinchi galda oilalar bilan ishlash, ota-onalar o‘z qonuniy burch va majburiyatlarini bajarishlari uchun ularga ko‘maklashish zarurligi qayd etilgan. Qonunning qabul qilinishi bu boradagi ishlarning jonlanishiga turtki bo‘ldi. Joylarda uning ijrosini ta’minlashga jiddiy e’tibor qaratilyapti. Tumanlardagi voyaga yetmaganlar bilan ishlash guruhlari, profilaktika inspektorlari, mahalla va oila institutining hamkorligi o‘z samarasini berayotir. “Davomat”, “O‘smir” tadbirlarida ularning maktabga qatnashidan to uyiga qaytgunigacha bo‘lgan vaqti nazorat qilinyapti. Hatto cho‘ntagidagi telefonu boshqa shaxsiy buyumlari ham ko‘zdan kechirilmoqda. Soat 21:00 dan so‘ng internet klublarining ishlashiga ruxsat etilmayapti. Natijada voyaga yetmaganlar orasida bevaqt bemaqsad yuradiganlar ko‘rsatkichi ijobiy tomonga o‘zgardi. Markazga olib kelinayotgan o‘smirlar soni bundan to‘rt-besh yil avval oyiga to‘qson nafarga yetgan bo‘lsa, ayni paytda ellik foiz kamaygan.

Tartibot navbatchisi Marhamat Pirmatova aytganidek, bu dargoh ba’zi bolalarning yashash sharoitidan ming marta afzal. Yulduz tilanchilik qilsa, Rizetta chiqindilar orasidan baklashka izlab yurardi. Keyin ularni sotib yegulik uchun pul topardi.

– Onam yo‘q, otam har kuni ichib kelib meni uradi, – deydi Rizetta. – Menga shu yer yaxshi, biser tikyapman, to‘qishni o‘rgandim...

To‘rt mahal issiq ovqat, o‘g‘il va qiz bolalarning qiziqishlariga qarab tanlanadigan to‘garaklar ko‘cha-ko‘yda sarson yurgandan ko‘ra, albatta, yaxshi-da. Aynan shu yoshdagilar psixolog yordamiga ehtiyoj sezishi tabiiy.

– Qabul qilingan har bir o‘smir bilan psixodiagnostik, psixoprofilaktik, psixokorrektsion mashg‘ulotlar olib boramiz, – deydi markaz ruhshunosi Gulchehra Qosimova. – Agar bolaning xulqida og‘ishishlar bo‘lsa, uning ob’ektiv, sub’ektiv sabablarini o‘rganamiz. Oilasidagi muhit, maktab va o‘rtoqlari orasidagi o‘rni qay darajadaligi aniqlanadi. To‘liq ma’lumotga ega bo‘lgach, bolani ijtimoiy-axloqiy me’yorlarga ko‘nikma hosil qilishiga ko‘maklashuvchi psixologik treninglar o‘tkaziladi. Masalan, tortinchoq, odamovi bola uchun individual suhbatlar ba’zan foyda bersa, gohida befoyda bo‘lishi mumkin. Bunday paytda rasm chizdirish yoki boshqa mashqlar orqali uning ruhiyatidagi o‘zgarishlarni bilib olamiz. So‘ng qiziqishlari, qobiliyatiga qarab foydali mehnatga jalb qilinadi. Muhimi, tarbiyachi, profilaktika inspektori va ruhshunos mashg‘ulotlari baravar olib borilsagina natija samarali bo‘ladi. Aks holda, sa’y-harakatlarimiz kutilgan natijani bermasligi mumkin. Shuning uchun reja asosida bamaslahat ish olib boramiz.     

 

BIRNI KO‘RIB FIKR QIL...

Ma’lumotlarga qaraganda, dunyo miqyosida kuniga 17 ming bola turli kasalliklar tufayli hayotdan ko‘z yumayotir. Besh yoshdan kichik har uch boladan biri hujjatlarda rasman qayd etilmaydi. Har yili 10 yoshdan 19 yoshgacha bo‘lgan o‘smir va o‘spirinlarning ikki millioni immunitet tanqisligidan aziyat chekmoqda. Besh yoshgacha bo‘lgan bolalarning yarmi (yiliga uch millioni) ochlik tufayli vafot etyapti. Ming-minglab bola qarovsiz, himoyasiz qolayotir. Ayrim davlatlarda ko‘chada tug‘ilib, ko‘chada ulg‘ayadiganlar bor. Ko‘chada suyagi qotgan bola kelajakda jamiyatning ongli a’zosi bo‘ladimi yoki jinoyat olamining dastyorimi buni taxmin qilish mumkin. Boshpana, himoya, ko‘pning ko‘magiga ehtiyoj sezib kun kechirgan boladan atrofdagilar biror nima talab qilishga haqlimikin?!

Shukrki, bizning yurtda hech bir qora ko‘z ko‘chada qolmaydi, bolajon xalqimiz, g‘amxo‘r davlatimiz taqdir taqazosi bilan qarovsiz qolganlarni voyaga yetkazib, to‘g‘ri yo‘lga solish uchun mas’ul. Ammo ayrim ota-ona va farzandlar o‘rtasidagi muqaddas rishtalar-chi, uzilib ketaveradimi? Yo‘q, qon-qonimizga singib ketgan qadriyatlar  bunga yo‘l bermaydi.

 

Xolida FAYZIYEVA 

  • So'ngi yangiliklar
  • Ko'p o'qilgan

Qiz bola — elning yuzi

2017-08-02 11:11:46

SHARAFLI UMR BEKATLARI Asil RASHIDOV ...

2017-08-16 13:28:25

Dunyo darakchilar nigohida

2017-08-16 13:24:37

Tabarruk qadamjolar

2017-08-02 11:17:38

RASMIY SAYTLAR

REKLAMA

REKLAMA

 

 

 

 

 

 

Kalendar

August 2017
S M T W T F S
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31

.