INTERNET JURNALISTIKAMI?

 

Ommaviy axborot vositalari deganda, gazeta, jurnal, televidenie, radio tushuniladi. Ammo XXI asrga kelib, yangi texnologiyalarning ijtimoiy hayotga kirib kelishi va ommalashuvi OAV turlarining kengayishiga sabab bo‘ldi. Endilikda matbuot, televidenie, radio qatorida “internet” tushunchasi ham keng qo‘llana boshladi.

Internet axborotlarni keng jamoatchilikka yetkazish borasida boshqa OAVdan ildamlab ham ketdi. Albatta, bunda uning barcha turdagi – tasviriy, yozuvli, grafik, audio axborotlarni o‘zida jamlash xususiyati hamda jarayonning tezkorligi nazarda tutiladi.

www.wikipedia.ru saytida ommaviy axborot vositalari atamasi shunday izohlanadi: “Omma­viy axborot vositalari – texnik vositalar yordamida ommaviy informatsiyalarni uzatuvchi tizim”. Bu jihatdan olib qaraganda, internetni mana shunday vositalardan biri sifatida e’tirof etish noto‘g‘ri bo‘lmaydi. Ammo bugungi kunda to‘laligicha o‘z yechimini topmagan masala bor, ya’ni internetni jurnalistikaning bir ko‘rinishi, deya olamizmi? Ayrim mutaxassislar bu savolga ijobiy javob berishgan. Masalan, tadqiqotchilar A.Kalmikov, L.Koxanovalarning “Internet jurnalistika” asarida bu tushunchaga shunday ta’rif bera­di: “Internet-jurnalistika – bu – yangi, sifatli madaniy hodisa bo‘lib, u o‘zida dolzarb informatsion obrazlarni namoyon etadi hamda bu obrazlarni nafaqat so‘z, balki rasm, surat, kino, video, ovoz, veb-sahifa orqali yetkazib beradi”. Ammo bu ta’rif ko‘proq internetning OAV turi sifatidagi o‘rnini ko‘rsatadi. Chunki jurnalistika atamasining o‘zi ancha keng ma’no-mazmunga ega.

“Jurnalistika (fr. journal – kundalik, jour – kun) – zamonaviy hayotning eng muhim ijtimoiy hodisalaridan biri, ommaviy-informatsion faoliyatning ko‘rinishi bo‘lib, u shaxs­lar, jamoalar va butun jamiyat, shuningdek, turli ijtimoiy sohalar va hattoki avlodlar o‘rtasidagi uzluksiz o‘zaro ta’sirni ta’minlaydi. Jurnalistik faoliyat jarayoni omma uchun muhim bo‘lgan dolzarb axborotlarni to‘plash, qayta ishlash, saqlash va davriy tarqatishdan tashkil topadi”, deb yozadi tadqiqotchi V.Svik.

Internetni jurnalistikaning ko‘rinishi ekanini e’tirof etish-etmaslik masalasidan oldin uni bir necha jihat bo‘yicha tahlil qilib chiqish lozim. Eng avvalo, jurnalistika sohasi o‘z faoliyati davomida bajaradigan vazifalarning internetda qanchalik amal qilishini ko‘rib chiqish maqsadga muvofiq.

Jurnalistikaning eng asosiy va birinchi vazifasi – axborot berish, ya’ni dunyoda sodir bo‘layotgan voqea-hodisalar haqida jamoatchilikni boxabar qilish. Matbuot, televidenie, radio orqali uzatilayotgan axborotlar zamirida ushbu vazifaning amalga oshirilishini kuzatish mumkin. Bu jihatdan internet ham ommaga axborotlarni yetkazish bo‘yicha ortda qolmayotganini e’tirof etish lozim. Ayniqsa, yirik axborot agentliklarining internet saytlari – cnn.com, reuters.com, ap.org, upi.com kabilar ancha faoldir.

Jurnalistikaning mafkuraviy vazifasi bajarilishi orqali omma fikri shakllanadi, muayyan voqea-hodisalarga nisbatan munosabat uyg‘otadi. Bu jihatdan olib qaraganda, internetdagi axborotlar ham ushbu vazifani amalga oshirishga xizmat qilayotganini ko‘rish mumkin.  Zero, veb-saytlarda e’lon qilingan yangiliklar, xabarlar qatorida jamiyat hayotida sodir bo‘layotgan voqea-hodisalarga nisbatan munosabat, fikr, mulohazalarni o‘zida mujassam etgan materiallar ko‘plab kuzatiladi. Shuningdek, internetda jurnalistikaning rekreativ, kommunikativ va shu kabi bosh­qa vazifalari ham bajarilayotganini ko‘rish mumkin. Ammo u jurnalistika sohasi amal qiladigan tamoyillarga bo‘ysunadimi? Tamoyillar nafaqat jurnalistikada, balki barcha jabhalarda muhim. Ular har bir soha faoliyatini tartibga solib turishga xizmat qiladi. Printsip lotincha so‘zdan olingan bo‘lib, ibtido, boshlanish degan ma’nolarni anglatadi. “Jurnalistning printsipliligi uning faoliyatidagi eng muhim yo‘naltiruvchilardan biri hisoblanadi”, deyiladi “Jurnalistika nazariyasiga kirish” kitobida. Shu tufayli internet faoliyatini bu jihatdan ham ko‘rib chiqish maqsadga muvofiq.

O‘zbek jurnalistikasida bir qancha printsiplar ajratib ko‘rsatiladi. Masalan, xolislik va haqqoniylikka rioya qilish har bir jurnalist uchun majburiydir. Haqqoniylik deganda, auditoriyaga uzatilayotgan axborotlarning faktlar asosiga qurilgani  nazarda tutiladi. Ya’ni bunda yolg‘on, to‘qima, g‘iybat, mish-mish, tuhmatlarga yo‘l qo‘yilmaydi. Agar jurnalist o‘z faoliyatida bularga yo‘l qo‘ysa, u kasbiy burchini ado etmagan bo‘ladi. Bugungi kunda internetda sayt ochish va u orqali axborot uzatish qiyin ish emas. Shu sababli veb-saytlardagi turli axborotlar orasidan haqqoniylarini ajratib olish murakkablashib bormoqda. Masalan, shou-biznes olamidagi yangiliklarni berib boradigan © Shok.uz saytining faoliyatida bunday holatlarni ko‘plab kuzatish mumkin. “Nilufar turmush qurgani rostmi?” nomi ostida e’lon qilingan matnda shunday jumlalar uchraydi: “Gap-so‘zlarga ko‘ra xonanda hech kimga oshkor qilmasdan nikoh to‘yini o‘tkazib, turmush qurgan emish. Ijodda kamnamo bo‘lib qolganining sababini shunga yo‘yishmoqda”. Saytda bu kabi mish-mish ma’lumotlarning berilishi uning jurnalistika sohasi printsiplariga zid ekanini isbotlaydi. Bu saytni OAV turi sifatida ko‘rsatish mumkindir, ammo jurnalistikaning bir ko‘rinishi deya e’tirof eta olamizmi?

Yoki umuminsoniylik printsipi haqida gap ketganda, inson, uning qadrlanishi kamsitish, kesatiq, haqoratlarga yo‘l qo‘yilmaslik kabi qoidalar nazarda tutiladi. Ammo bugungi kunda buzg‘unchi g‘oyalarni tashuvchi, insoniyat, uning qadriyatlarini tahqirlovchi saytlarni mavjud emas deya olamizmi? Yoxud yana © Shok.uz saytidagi “Jasur Gaipov o‘zi yosh bolayu, lekin qiz farzandlik bo‘ldi... Tabriklaymiz!” nomli yangilikda umuminsoniylik printsipining buzilish holatiga guvoh bo‘lish mumkin. Bunday sarlavhani o‘qigan internet foydalanuvchilarida yangilikka qoldirilgan izohlar orqali ushbu xonandaning yoshi borasidagi taajjublar paydo bo‘lgani kuzatiladi. Aslida esa Jasur Gaipov 1988 yilda tug‘ilgan bo‘lib, uning “yosh bola” deya atalishi ham kamsitish, ham haqorat sifatida qabul qilinishiga olib keladi.

Bundan tashqari, jurnalistikada xolislik (ob’ektivlik) printsipi ham mavjud bo‘lib, bunda har bir voqea-hodisaga nisbatan uning barcha tomonlarini o‘rgangan holda yondashish, shaxsiy xusumat, his-tuyg‘ularga berilish natijasida sub’ektiv qarashlarni omma ongiga singdirmaslik kabi qoidalar nazarda tutiladi. Jumladan, so‘z yuritilayotgan veb-saytda “ Ucellga nima bo‘lgan o‘zi?!” nomli matnda ushbu tarmoq faoliyatidagi kamchiliklar tanqid qilingan, ammo bu tanqidiy fikrlar sub’ektiv bildirilgan bo‘lib, hech qanday fakt va dalillar keltirilmagan.

Internetda bu kabi jurnalistik printsiplarning buzilish holatlarini tez-tez kuzatish mumkin. Jurnalistika o‘z faoliyatini amalga oshirishi lozim bo‘lgan vazifalari hamda ularni bajarish jarayonida amal qiladigan printsiplar asosiga qurar ekan, bunday holatlar internet jurnalistikaning bir ko‘rinishi bo‘la olish-olmasligi borasida aniq fikrni aytishga to‘siq bo‘lmoqda. Umuman olganda, veb-saytlarni yaratish, ularni yuritish borasida ma’lum qonun-qoidalar ishlab chiqilmasa, internet faqatgina OAV turi bo‘lib qolaverishi ham mumkin.

 

Kumushbibi ERMAMATOVA,

O‘zDJTU talabasi

«FOTOJURNALIST ODAMLARGA HAQIQATNI KO‘RSATISHI LOZIM»

Fotojurnalist Ernest Kurtveliev bilan zamonaviy fotojurnalistika xususida suhbat

Read more...

Publitsistikada hayot nafasi

Badiiy publitsistik asar yaratish jurnalistdan katta bilim, keng dunyoqarash, teran tafakkur bilan birga, ijod mahoratini, til vositalaridan unumli foydalanishni talab qiladi.

Read more...

Mantiqiy uyg‘unlik — KOMILLIKKA YETAKLAYDI

Har bir ommaviy axborot vositasining jamiyatda o‘z o‘rni bor. Matbuot insonlarga puxta, tahlillarga boy, faktlar bilan to‘yingan materiallarni taqdim qilsa, televidenie ko‘proq tasvir kuchidan, radio ovoz sehridan foydalanib auditoriyaning axborotga bo‘lgan ehtiyojini qondiradi. Matbuot jurnalistining qalami har kuni jumla ustida jang qiladi. Jurnalistika bu mashaqqat, tinimsiz mehnatdir.

Read more...

ISTIQLOL MADHI — IJOD VA G’OLIBLIK NASHIDASI

Bugungi tinch-osoyishta zaminda Vatan haqida so‘z aytmoq baxti har bir ijodkorga zavq-shavq, ilhom beradi. O‘tayotgan har bir kunda tarix zarvaraqlariga muhrlashga arzigulik bunyodkorlik, yaratuvchanlik ishlarining izi bor. Bularning barchasini bor bo‘y-basti bilan qalamga olayotgan ijodkorlarimiz mamlakatimiz mustaqilligi e’lon qilingan qutlug‘ sana arafasida munosib taqdirlanib, mehnatlari samarasidan mamnun bo‘ladilar.

Read more...

FORBES

Dunyoda shunday nashrlar borki, ularning muvaffaqiyatlari aqlingizni shoshiradi, minglab, millionlab muxlislarga ega. Katta nusxalarda ko‘plab mamlakatlarga tarqatiladi. Shunday jurnal yo gazetada maqolasi chiqishini istamaydigan jurnalist bo‘lmasa kerak.

Read more...

Mazmunga boy amaliy taklif va tavsiyalar

Mustaqilligimizning 25 yillik bayrami munosabati bilan O‘zbekiston elektron ommaviy axborot vositalari milliy assotsiatsiyasi hamda milliy va xalqaro hamkorlar tomonidan tashkil etilgan media-kunlar yakun topmoqda.

Read more...

BIR QADAM OLDINDA

Jasur o‘qituvchilar oilasining to‘ng‘ich farzandi. U sportda ham, ilm-fanni o‘zlashtirishda ham yetakchilardan. Yoshi yigirma beshda – Istiqlolga tengdosh.

Read more...

Aktyor, huquqshunos va jurnalist

Otabek Mahkamov bilan suhbat

Turli soha vakillarining jurnalistikada bilim va mahoratlarini sinab ko‘rish hollari ko‘p uchraydi. Angliyalik Garri Lineker, Jeymi Karrager singari sobiq futbolchilarning bugun yosh hamkasblaridan intervyu olayotganini ko‘rib, hech kim ajablanmaydi. Ularning OAVda faoliyat yuritayotganiga ancha bo‘lgan. 

Read more...

ULAR HAQIDA BILASIZMI?

Zofka KVEDER 

Sloveniyalik yozuvchi, tarjimon, jurnalist, feministik (burjuaziya sharoitida xotin-qizlarning erkaklar bilan teng huquqli bo‘lishi uchun kurashgan) harakat a’zosi.

Read more...

HUQUQIY madaniyatni oshirishda OAVNING roli

“Andilon yoshlari” gazetasi tahririyatining O‘zbekiston Nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qo‘llab-quvvatlash Jamoat fondi Davlat granti tomonidan moliyalashtirilgan “Huquqiy madaniyat – taraqqiyot garovi” loyihasi doirasida “Ommaviy axborot vositalarida aholining siyosiy va huquqiy madaniyatini oshirishga qaratilgan qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha mamlakatda olib borilayotgan amaliy ishlarni yoritish masalalari” mavzusida amaliy seminar o‘tkazildi. Unda viloyatda faoliyat ko‘rsatayotgan ommaviy axborot vositalari (OAV) xodimlari, korxona va tashkilotlarning matbuot xizmati xodimlari ishtirok etdi.

Read more...

MILLIY AXBOROT SOHASI BILAN TANISHUV

Prezidentimiz Islom Karimov rahnamoligida milliy axborot sohasini rivojlantirishga qaratilgan izchil islohotlar jamiyatni demokratlashtirish hamda iqtisodiyotning tizimli rivojlanishi samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lmoqda.

Read more...

Oqibatli Ashurboy

Ashurali Jo‘raevni do‘st-birodarlari yaqin tutib Ashurboy deb ham ataydilar. “Boy”ligi rost uning – yor-jo‘rasi mo‘l, bari unga talpinib turadi. Bunaqa odamni “shirasi bor, ohanrabosi bor” ham deydilar. Ma’raka-marosimlarda ham qahramonimizni ko‘pincha katta-kichik davralarning o‘rtasida turganini ko‘rasiz. O‘zingiz ham xabardor bo‘lgan gaplarni u yangi tafsilotlari bilan, yangicha talqinda, zo‘r mahorat ila so‘zlab berayotgan bo‘ladi.

Read more...

PLAGIAT, KOPIRAYT, RERAYT VA REPOST

Internetning shiddatli rivoji yangi tushunchalar bilan birgalikda mualliflik huquqiga rioya etmaslik, biror shaxsga tegishli asar, g‘oya, materialni o‘zlashtirish holatlarini keltirib chiqardi. Zamon zayli bilan tilimizga kirib kelgan tushunchalar ichida plagiat, kopirayt, rerayt, repost so‘zlari so‘nggi vaqtlarda ko‘p ishlatilmoqda. Mazkur tushunchalar internet jurnalistikasida yangi yo‘nalishlarni ham keltirib chiqarishga omil bo‘ldi. Xo‘sh, plagiat bilan kopirayt va reraytning farqi nimada? Nusxa ko‘chirish ma’nosini anglatadigan kopirayt birovning asarini o‘g‘irlash emasmi? Qayta bosish, ya’ni repostga materialni qayta chop etgan odam asar muallifiga tegishli mualliflik huquqining bir qismiga daxl qilmaydimi?

Read more...

“MEN KO‘RGAN DUNYO”

Har bir davr, jamiyatning jurnalistlarga qo‘yadigan talablari bo‘ladi. Garchand bu talablar sohaga tegishli mumtoz qonuniyatlarni o‘zida ifoda etib, qabul qilingan va belgilangan me’yorlarga amal qilsa-da, unga yondashuv, jurnalistik vazifani bajarishga bo‘lgan intilish, ishtiyoq, maqsad va manfaat har kimda turlicha kechadi. Shuning uchun jurnalistning ijodi sof individual jarayondir. Uning ijtimoiy faoliyati jamiyat bilan, turli OAV, tahririyatlar bilan bog‘liq bo‘lsa ham, avvalo, inson sifatida, fuqaro sifatida, shaxs sifatida jamiyatdagi o‘rni, qolaversa, shu sohaning vakili sifatidagi mahorati ham uning ijodida namoyon bo‘ladi.

Read more...

Haqiqat aksi

Mustaqillik yillarida mamlakatimizda ommaviy axborot vositalariga e’tibor tubdan o‘zgardi. Ayniqsa, bu, xodimlar dunyoqarashi, tayyorlanayotgan materiallar saviyasi va tahririyatlarning moddiy-texnik bazasi rivojida o‘ziga xos tarzda aks etdi.

Read more...

QOBIL INSON

Har bir insonning jamiyatda, mahalla-ko‘y, ish joyi, oilasi, umuman hayotda o‘z o‘rniga ega bo‘lishiga xizmat qiluvchi omillar ko‘p. Ularning har biri haqida uzoq so‘z yuritish mumkin, albatta. Ustozlarni men ana shu toifadagi fidoyi insonlar qatorida deb bilaman. Zero, xalqimizda “Ustoz, otangdek ulug‘” deb bekor aytishmaydi.  

Read more...

Milliy telekommunikatsiya tizimi 25 YILDA

Mamlakatimizda keyingi chorak asrda amalga oshirilgan islohotlar yurt obodligi, turmushimiz farovonligi, inson qadr-qimmati va haq-huquqlarini ta’minlash bilan birga, xalqimizni tinchliksevar, bunyodkor xalq sifatida dunyoga tanitdi.

Read more...

OLIM VA MURABBIY

Dunyoga hamisha katta umid, yuksak ishonch bilan boqqan qadim Buxoro yigirmanchi asrda ham o‘nlab iste’dodli olim va ijodkorlarni tarbiyalab voyaga yetkazgandi. Shulardan biri, 1936 yilning 9 fevralida hozirgi Navoiy viloyatining Qiziltepa tumanidagi Novvoyon mahallasida tug‘ilgan atoqli adabiyotshunos, tolmas murabbiy, professor Toji Qoraev edi.

Read more...

Faoliyatga tanqidiy nazar

Jurnalist kasbi hamisha adolat, haqiqat kurashchisi sifatida namoyon bo‘lib kelgan. Bugun ham shunday. Jamiyatdagi yutug‘u kamchilikning hech biri uning nazaridan chetda qolmaydi. Bu soha xodimlari vaziyatni eldan oldin baholay biladigan, sinchkovlik fazilatiga ega, dunyoqarashi kengligi bilan ajralib turadi. Xo‘sh, keyingi yillarda hamkasblarimiz mana shu printsiplarga qay darajada amal qilyapti?

Read more...

  • So'ngi yangiliklar
  • Ko'p o'qilgan

Kelajak energiyasi va global iqlim ...

2017-09-20 07:30:32

BOYSUN MO‘JIZALARI

2017-09-20 07:38:36

«INTIZORLIK BILAN KUTAMIZ»

2017-09-20 07:28:18

AFSHONAGA SAFAR

2017-09-20 07:40:47

RASMIY SAYTLAR

REKLAMA

REKLAMA

 

 

 

 

 

 

Kalendar

September 2017
S M T W T F S
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

.