MILLATGA EHTIROM

ayolga ehtiromdan boshlanadi

Axborot texnologiyalarining bugungi rivoji shu darajaga yetdiki, endilikda olamni kaftingda turgandek kuzatishing mumkin. Xulosa shunday — olam suvda qalqib turgan  olma holatida.

N otinch mintaqalarda ahvol nihoyatda tanglashib, vaziyat chigallashib boryapti. Vaziyatni xolisona baholash o‘rniga jazava va manfaatlar taloshi ustuvorlik qilyapti. Odamlar talvasada. Qochqinlar – biron daqiqa farzandini xotirjam bag‘riga bosib, orom olishni istagan onalar, kelajagi kafolatsiz xotin-qizlar, yoshlarning tang ahvolda qolganini ko‘rib, vahming keladi. O‘yga tolasan. Axir, ular ham haq-huquqlariga ega insonlar-ku! Nega ularning huquqi, insonlik sha’ni poymol etilmoqda. Dunyoga haq-huquq haqida jar solayotgan og‘zi polvonlar qaerga qarayapti? Shular haqida fikr yuritar ekansan, beixtiyor Yaratganga shukrona keltirasan. Yurtimizda fuqarolarga, ayniqsa, biz ayollarga bo‘lgan etibordan behad mamnun bo‘lasan. Mamlakatimiz bosh Qomusi – Konstitutsiyamizda belgilangan huquqlarimiz kafolati amalda o‘z tasdig‘ini topmoqda.

Yurtboshimizning 8 mart — Xalqaro xotin-qizlar kuni munosabati bilan O‘zbekiston xotin-qizlariga yo‘llagan bayram tabrigida ayollarning jamiyatdagi o‘rniga yuksak baho berilganiga olam ahli guvoh bo‘ldi. Opa-singillarimizning mehnat va turmush sharoitlarini yanada yaxshilash, oila, onalik va bolalikni himoya qilish, farzandlarimiz, ayniqsa, qiz bolalarning zamonaviy bilim va kasb-hunar, ilm-fan cho‘qqilarini egallab, hayotda munosib o‘rin olishlari uchun boshlagan ishlarimizni izchil davom ettirishimiz kerakligi alohida uqtirildi. Bu so‘zlar ko‘nglimizni tog‘dek ko‘tardi, yanada faol, mas’uliyatli bo‘lishga undadi.

Darhaqiqat, ayol — millat kelajagi, hayot davomchisi. Xotin-qizlar e’zozlangan, qadrlangan yurtning buguni va ertasi tinch, farovon bo‘ladi. Ayol mehnati bilan jamiyat to‘laqonli rivojlanadi, taraqqiy etadi. Shuning uchun mamlakatimizda xotin-qizlarga alohida g‘amxo‘rlik ko‘rsatilib, ularning og‘irini yengil qilishga tobora katta e’tibor qaratilmoqda. Konstitutsiyamizning 18-moddasida O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari jinsi, millati, diniy e’tiqodidan qat’i nazar teng huquqli ekani, 46-moddasida esa erkak va ayollarning teng huquqliligi, 117-moddasida esa saylash va saylanish huquqlari kafolatlangan.

Mamlakatimizda mustaqillikning dastlabki yillaridanoq xotin-qizlarning huquq va erkinliklarini himoya qilishga qaratilgan qator xalqaro Shartnoma va Konventsiyalarni ratifikatsiya qilingan. Jumladan, davlatimiz BMTning «Xotin-qizlar kamsitilishining barcha shakllariga barham berish to‘g‘risida»gi Konventsiyasiga qo‘shilgan. Umuman olganda, mamlakatimiz taraqqiyotining o‘tgan yillari davomida ayollarning huquq va manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan 80 dan ortiq qonun hujjatlari kuchga kirdi, xalqaro hujjatlar ratifikatsiya qilindi. Xotin-qizlarning yurtimiz siyosiy-ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayotidagi faol ishtirokini ta’minlash, ma’naviy saviyasini yuksaltirish davlatimiz siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.

Prezidentimiz tashabbuslari bilan Zulfiya nomidagi Davlat mukofotining ta’sis etilishi ham, mamlakatimiz xotin-qizlarining ezgu intilishlarini ro‘yobga chiqarish borasida yaratilayotgan keng imkoniyatlarning bir ko‘rinishidir. Zukko qizlarimiz, fozila ayollarimiz esa fan, san’at, madaniyat va sportda yuqori marralarni zabt etib kelayotganligi va ularning bu yutuqlaridan har birimiz faxr-iftixor tuyamiz. Xususan, raqamlarga murojaat qiladigan bo‘lsak, O‘zbekiston aholisining 51 foizi, ishchi kuchining 45 foizini ayollar tashkil etadi. Oliy Majlis Qonun palatasidagi 150 nafar deputatlarning 24 nafari ayollardir. Oliy ta’lim muassasalarida ayol professor-o‘qituvchilar jami 9511 nafar, ulardan fan doktorlari 234, dotsentlar 1282, fan nomzodlari 1804 tani tashkil etadi. Sog‘liqni saqlash tizimidagi ayollarimiz 326370 nafar bo‘lib, 52,7 foizdan iborat. Ularning 38 mingga yaqini oliy ma’lumotli, 288312 nafari o‘rta ma’lumotlidir. Respublikada jami 6 nafar akademik, 514 nafar fan doktori, 4780 nafar fan nomzodi bo‘lgan ayollar bor. Tadbirkorlik sub’ektlari 278450 tani tashkil etadi va ularning 119811 nafari ayollardir. 1997 yildan buyon 14 nafar faol va ibratli ayollarimizga «O‘zbekiston qahramoni» unvoni berildi. O‘zbekistonda bugun 1 million 4 ming 916 nafar xotin-qizlar sport bilan muntazam shug‘ullanib kelmoqda. 2013-2015 yillar davomida 487 ta xalqaro musobaqalarda ishtirok etgan 5369 ta sportchining 1955 nafari qizlar va qo‘lga kiritilgan 1886 ta medallarning 516 tasi qizlarga tegishlidir. Bunday ro‘yxatni uzoq davom ettirish mumkin.

Joriy yilimizda ham aynan xotin-qizlar masalasi muhim ustuvorlik kasb etadi. Jumladan, «Sog‘lom ona va bola yili» Davlat dasturida ham oila institutini mustahkamlash, ayollarning jamiyat hayotidagi roli va nufuzini yuksaltirish, ularning qobiliyat va imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarish, xotin-qizlarni, xususan, qishloq joylarida ish bilan ta’minlash, oilaviy biznes va kasanachilikni rivojlantirish, ayollarga kredit ajratish orqali ularni tadbirkorlik faoliyatiga keng jalb etish kabi ustuvor vazifalarga alohida o‘rin berilgani xotin-qizlarni ijtimoiy himoya qilish, har bir ayol o‘zi ishlayotgan sohaga mehr berib, uning rivoji uchun sidqidildan ishlashi, bir so‘z bilan aytganda, Vatan taraqqiyotiga munosib hissa qo‘shishi uchun keng yo‘l ochadi.

Xulosa qilib aytganda, erkin fuqarolik jamiyatini barpo etish, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ta’minlash islohotlarining uzviy qismi sifatida xotin-qizlarning davlat va jamiyat qurilishidagi ishtiroki va uning siyosiy-huquqiy asoslarini yaratish mustaqil davlatimiz ichki siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida alohida e’tirof etilmoqda. Mazkur masaladagi chora-tadbirlarning uzviy qismi sifatida fuqarolik jamiyati institutlari, nodavlat, notijorat tashkilotlari faoliyati va davlat boshqaruvi organlarida ayollarning keng ishtirok etishini kafolatlaydigan huquqiy asoslar yaratilib kelinmoqda. Zero, jamiyatimizda siyosiy faol huquqiy bilimga ega, zamon bilan hamnafas, yurtimiz ravnaqiga kamarbasta ayollar safining kun sayin kengayib borayotgani esa porloq kelajagimizning muhim garovidir.

Ayol – ijodkor, ayol – har ishda madadkor. Hayotni hayotga, avlodni avlodga ulovchi ayol. Ayol – oilaning, jamiyatning ishonchi, tayanchidir.

Muharram DADAXO‘JAYEVA,

Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi O‘zbekiston «Adolat» SDP fraktsiyasi a’zosi

EZGU ORZU

Yaxshi kitob o‘qiyotganimda o‘zimga ma’qul kelgan va kelmagan joylarining tagiga chizib, hoshiyasiga har xil belgilar qo‘ymasam ko‘nglim ko‘lchimaydi. Bu jurnalistning “kasb kasali” bilan bog‘liq bo‘lsa kerak. Tesha tegmagan gap, nozik o‘xshatish, dilni charaqlatib yuboradigan mag‘zi to‘q fikr, falsafa, yangi fakt va raqamlar... Gazetachi do‘ppisi tor kelganda suyanadigan tap-tayyor iqtibos, “xomashyo”, zevar shu-da! Taniqli yozuvchi Erkin A’zamning asosan, istiqlol yillari matbuotda chop etilgan tarhi toza publitsistik asarlari jamlangan “Ertalabki xayollar” kitobini mutolaa qilishim jarayonida ham shunday bo‘ldi.

Read more...

KOMEDIYAGA JIDDIY NAZAR

Hozirgi o‘zbek kino olamida qaynona-kelin muammosi, ro‘zg‘or tashvishlari,  oilaviy hayot manzarasi asosiy mavzuga aylanib qolgan. Ko‘pchilik, yana shu mavzumi, maishiy kinolar jonga tegdi, deb nolishadi, gohida.

Read more...

BARKAMOL AVLOD TARBIYASI

Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish, ko‘p jihatdan huquqiy ta’lim-tarbiyani yanada takomillashtirishni taqozo etadi. Binobarin, zamonaviy madaniyat, iqtisodiyot, fan, texnika va texnologiyalarning yutuqlari asosida mukammal huquqiy ta’limni  shakllantirish jamiyat taraqqiyotining  muhim shartidir.

Read more...

USTOZ

Dunyoda necha ming so‘z borligini bilasizmi? Ularni qatorlarga terganingizda ko‘nglingizga o‘rnashib, jonu jahoningizni yoritadigan chiroq so‘zlarni-chi? Qoqilsangiz qo‘lini tutguvchi, ikkilansangiz, dalda bo‘lguvchi, parvozga shaylansangiz, qanot berguvchi — U! 

Read more...

EL ARDOG‘I

Yurtdoshlarimiz, ayniqsa ayollarimizda ijtimoiy-siyosiy va ma’naviy-axloqiy faollik tuyg‘usi yildan-yilga sezilarli darajada oshib borayotir. Komil farzand ibratli oilada, ma’naviyati boy ayol — ona bag‘rida kamol topadi. Ayol oila tinchligi, baxtiyorligi posbonidir. 

Read more...

BARKAMOL AVLOD — VATAN ISTIQBOLI

Mamlakatimiz mustaqilligini mustahkamlash, barqaror taraqqiyotimizni ta’minlash davlatimizning yoshlarga oid samarali siyosati bilan bog‘liq. Shu bois mamlakatimizda mustaqillikning ilk davrlaridanoq yoshlarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlashning  huquqiy asoslari mustahkamlandi. «O‘zbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatining asoslari to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunida Davlat xalq manfaatlarini ko‘zlab, respublika yoshlarining ijtimoiy hamda ma’naviy kamol topishi uchun shart-sharoit yaratib berishga qaratilgan yoshlarga oid siyosatni ishlab chiqadi va uni amalga oshiradi, deb belgilangan.

Read more...

NAVOIY XATTOTLARI

"Xattotlik qadim Sharq san’atining behad kamol topgan turlaridan biri hisoblanadi. O‘rta Osiyo xattotlik san’atining esa boy tarixi bor. XIV — XV asrlarda o‘lkamiz kitobatchiligining ravnaqi beqiyos bo‘ldi. Bu davrlarda dunyoda kitob chop etadigan bosmaxonalar yo‘q edi. Shuning uchun ham, ayniqsa, Sharqda xattotlik san’atiga qiziqish hamda xattotlarga ehtiyoj nihoyatda katta bo‘lgan.

Read more...

CHIN ISTE’DOD TARBIYASI YO‘LIDA

Hayot — bu rangin qo‘shiq. Uning har bir ohangida ajib bir go‘zallik yashaydi. Dunyo dunyo bo‘lib yaralibdiki, shubhasiz, musiqa kishilar hayotining ajralmas bir bo‘lagi sifatida shakllanib kelmoqda.

Read more...

IJOD SURURI

“Jurnalistika olamiga ilk qadam qo‘yilayotgan paytda “Ustoz-shogird” tamoyili shu darajada muhim ahamiyat kasb etadiki, bu keyinchalik inson taqdirini belgilab berishi mumkin”. 

Read more...

BUGUNGI O‘QUVCHI — YURTNING ERTANGI TAYANCHI

Farzandi maktabni bitirayotgan ota-ona qalbidan qanday his-tuyg‘ular kechishini bu holatni boshidan o‘tkazganlar yaxshi biladi. Kechagina "otajon" yoki "onajon" deya bo‘yniga osilib, erkalanib yurgan, bugun esa bo‘y-basti o‘zi bilan tenglashib qolganini ko‘rish qanday quvonchli bo‘lsa, uning kelajagi haqidagi xayollar shunchalik totli va hayajonlidir.

Read more...

NAVOIYNI TUSHUNISH

Hazrat Alisher Navoiyning asarlarini o‘qir ekansiz, butun insoniyat, alalxusus, Sharq olami, vatanimiz, xalqimiz, dinimiz, madaniyat, adabiyot, san’atimiz, urf odatlarimiz bilan bog‘liq atamalar, so‘zlar, tarixiy va afsonaviy siymolarning ismlari, ular boshidan kechirgan voqealarga ishoralar, jug‘rofik va etnik nomlar, koinot va zamin, nabotot va hayvonot, qo‘yingki, har ikki dunyo va xayolot olamidagi jonli va jonsiz xilqatlar, ko‘ngilning nozik kechinmalari, ruhning tinimsiz izlanishlari ifodasi bo‘lib kelgan so‘zlar, ta’riflar, tashbehlar, ramzu timsollar har sahifa, har baytda uchraydi.

Tushumda la’liyu ruxsoridur, uyg‘otmang mani, gar xud,

Masiho birla Yusuf boshim uzra yetsalar nogah.

Read more...

OFTOBGA INTILIB

Bundan yigirma — o‘ttiz yillar muqaddam faqat poytaxtdagi Chorsu bozorida kitob sotilgan ekan. Shunda ham kerakli kitoblarni topish muammo, ularni olish uchun kunlab, haftalab kutishga to‘g‘ri kelgani haqida katta avlod hozirgacha eslab yurishadi.

Read more...

TARAQQIYOTNING QO‘SH QANOTI

O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimov 2015 yil 5 dekabr kuni O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 23 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimda “Asosiy vazifamiz — jamiyatimizni isloh etish va demokratlashtirish, mamlakatimizni modernizatsiya qilish jarayonlarini yangi bosqichga ko‘tarishdan iborat” mavzusidagi ma’ruzasida hammamiz cheksiz faxr-iftixor tuyg‘ularini tortiq etadigan quyidagi ma’lumotni keltirib o‘tdi.

Read more...

MOZIYNING BEBAHO JAVOHIRLARI

Qadimiy laparlar, o‘lanlar, xalqimizning turli aytimlari ma’naviy merosimizning bebaho xazinasi hisoblanadi. Ular asrlar mobaynida og‘zaki tarzda avloddan avlodga o‘tib, yashab kelmoqda. Qadriyatlarimizning uzviy qismi bo‘lgan mazkur xazinani asrab-avaylash, kelgusi avlodlarga yetkazish hammamiz uchun ham qarz, ham farzdir. Bu borada “Shuhrat” medali sovrindori, “Chiroqchi chiroqlari” xalq jamoasining yakkaxoni Hamro momo Murodova shunday deydi:

Read more...

KITOB BU – 7 KUN 7 MO‘JIZA

Odatda bolalar tog‘lar ortidagi sehrli makonga tushib qolishni, xazinalar izlab topishni, quyoshning har oqshom qayoqqa ketishi-yu, uyg‘onganida yana qaerdan paydo bo‘lib qolish sirini, turfa ranglarda tovlanuvchi kamalak tilsimini bilgisi keladi. Bu hodisalarni jajji qalbdagi hayratni so‘ndirib qo‘ymasdan izohlay olish esa kattalardan alohida qunt va mas’uliyat talab etadi.

Read more...

TARBIYANING MA’RIFIY ASOSLARI

Bugungi kunda yoshlarni har tomonlama yetuk, barkamol yigit-qizlar qilib tarbiyalashning nechog‘li muhim ekanligini takrorlashga hojat bo‘lmasa kerak. Zero, ertaga qanday yashashimiz, mamlakatimiz, millatimizning dunyo hamjamiyatidagi obro‘-e’tibori, salohiyati qay darajada bo‘lishi, o‘g‘il-qizlarimizga qadriyatlarni qadrlashni, e’zozlashni, qanday yashash va ishlash, jamiyatda o‘zini qanday tutish, qaysi maqsadlarni ko‘zlab harakat qilishni o‘rgatishimizga bog‘liq ekanini hammamiz yaxshi bilamiz.

Read more...

KITOB BU – 7 KUN, 7MO‘’JIZA

Zamonaviy texnika va texnologiyalarning taraqqiy etishi tufayli ko‘plab sohalar tez sur’atlarda rivojlanmoqda. Ayniqsa, mobil telefonlarning so‘nggi rusumlari ko‘plab vazifalarni o‘zida jamlab, gazeta, televidenie, hatto kitob o‘rnini bosayotir. Bularning barchasi, albatta insonga qulaylik yaratishga xizmat qiladi. Biroq elektron kitoblar oddiy kitob o‘rnini bosa oladimi?

Read more...

ASRLAR QA’RIDAN SO‘YLAGAN DO‘MBIRA

 

O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi Til va adabiyot instituti Folklor bo‘limi mudiri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi, filologiya fanlari doktori, professor Mamatqul JO‘rayev bilan shu haqda suhbatlashdik. 

Read more...

ENSIKLOPYEDIYA –

insoniyat yiqqan bilimlar xazinasi

Entsiklopediya lotinchadan “dunyoni o‘rganish”, “inson bilimlari xazinasi” yoki “dunyo tartibotlarini bilish” ma’nolarini bildiradi. Co‘zlik shaklida u “ilmiy qomusiy qo‘llanma”, “fanlar va qoidalar sharhi”, keng ma’noda esa “ilmiy ma’lumotlar to‘plami” demakdir. Deni Didroning fikricha, “entsiklopediya maqsadi — dunyoga tarqalgan barcha bilimlarni to‘plash, odamlar tushunadigan tilda bir tizimga keltirish va keyingi zurriyodlariga bu o‘ta foydali merosni eson-omon qoldirishdir”.

a’lumki, “entsiklopediya” tushunchasi ilmiy taomilga XVIII asrda kiritilgan, bu borada ilk urinish taxminan miloddan avvalgi 350 yillarda amalga oshirilgan. Miloddan avvalgi 239 yilda “Janob Lyuning bahor va kuz kundaligi”ni tuzib tugallagan xitoylik Lyuy Buvey o‘ziga qattiq ishonganidan: “kimki ushbu entsiklopediyaga birgina so‘z qo‘shsa yoki e’tiroz bildirsa, unga bir kilogramm oltinni mukofotga beraman”, degan edi. Qadimgi davrlardagi entsiklopediyalar ichida “Katta Pliniyning Tabiiy tarixi” alohida ajralib turadi, milodning 77 yilida tayyorlangan bu kitob 2500 bob va 37 jildni tashkil etardi.

O‘rta asrlarda qomus yaratish “musobaqasi”da baribir xitoyliklar g‘oliblikni qo‘lga kiritdilar. 1403 yilda imperator Chju Di buyrug‘iga binoan, tuzib chiqilgan “Yunle entsiklopediyasi” hozirgi kungacha yaratilgan dunyodagi eng katta majmua hisoblanadi. Imperator kutubxonasidagi jamiki kitoblar, qo‘lyozmalarni, qonunlar, tarix, falsafa va badiiy asarlarni o‘ziga jamlagan entsiklopediyani tuzishga 2 ming odam jalb etilgan edi.

Xitoyliklar yaratgan ulkan entsiklopediya 11 ming 95 jildni hammasi bo‘lib 510 ming betni, 300 million ieroglifni qamrab olgan edi. Hozirgi paytda, noyob bu ma’naviy xazinaning 4 foizigina saqlangan, aslida shuning o‘zi ham 443 jildga tengdir!

Yevropada bunday miqyosdagi ilmiy-ma’rifiy tadbirlarga o‘rta asrlarda kirishildi. Jumladan, 1751—1772 yillarda Frantsiyada Didro va d,Alambero tahriri ostida 28 jildlik entsiklopediya yaratilgan, so‘ngra unga 7 jild ilova qo‘shilgan. “Britaniya entsiklopediyasi yoki qisqacha Britannikani 1768-1771 yillarda Shotlandiyada tayyorlashga kirishilganda, u 3 jilddan oshmagan edi. Ammo 1797 yilda uchinchi nashrini bitirganda, u 18 jildga yetgandi. 1732—1754 yillarda I.G.Sedler tomonidan nemislarning 68 jildlik entsiklopediyasi, 1890-1907 yillarda nemis olimlari F.A.Brokgauz va I.A.Yefronning 86 jildlik “Entsiklopedik lug‘ati” bosildi.

Bugungi murakkab globallashuv va axborot texnologiyasi asrida kitobga nisbatan munosabat birmuncha o‘zgardi. Yoshlarimiz o‘z qo‘lida ham bosma, ham elektron shakldagi nusxalar bo‘lishini istashadi. Eng muhimi, internet tarmoqlarida entsiklopedik nashrlarga talab yildan-yilga oshib bormoqda. Bu yosh, navqiron avlodning dunyoqarashi va tafakkur tarziga ijobiy ta’sir etuvchi kuchli omil bo‘lmoqda. Katta va kichik yoshdagi zukko kitobxon o‘zi qiziqib topishga qiynalgan mavzuga (masalan, dunyodagi diniy oqimlar, mazhablar, siyosiy qarashlar yoki salb yurishlari, inqiloblar, davlatlarning siyosiy modellari va boshqalar) oid ma’lumotlarni ilmiy asoslangan nufuzli manbadan, xususan, milliy entsiklopediyadan qidirmoqda. Deylik, Rossiyada 2000 yilda ochilgan “Rubrikon” portalida hozirda rus tilida 62 ta entsiklopediya va lug‘atlarning matni va suratlari bilan bemalol tanishish imkoniyati mavjud. Homiylar ko‘magida ishga tushirilgan bu loyihaning ko‘plab materiallari pullik bo‘lgani esa axiyri, MDH mamlakatlarida intellektual mulk yana qadr topa boshlaganidan dalolat beradi.

O‘zbekistonda qomus yaratish tarixiga qisqacha murojaat etsak, zulm, zo‘ravonlik ustiga qurilgan sovet tuzumi sharoitida bu borada siljishga erishish og‘ir edi. Qatag‘on, urushlarni ko‘rgan jafokash xalqimiz 1960 yillarga kelib, ozgina nafasini rostlay boshlaganda Fanlar akademiyasidagi yurtparvar olimlarimiz, vatanparvar ziyolilarimiz Imom Buxoriy, Beruniy, Ibn Sino, Farobiy, Xorazmiy singari fozilu allomalarimiz ulkan merosining ko‘pchilik ilg‘amagan qirralari aks etgan yaxlit kitobni yaratishni o‘ylardilar va bunga zimdan harakat ham qilishardi.

Taniqli adabiyotshunos olim, rahmatli G‘aybulla as-Salom jarayonni ichdan kuzatgan kishi sifatida 1976 yilda “Guliston” jurnalida, 1996 yilda esa “Tafakkur” jurnalida (qarang.: “Ibrohim Mo‘minovning temuriy jasorati”, 3-son) o‘z esdaliklarini yozib qoldirgan edi. Ustoz O‘zbekistonda, Fanlar akademiyasida qomusni birinchi marta nashr etishga o‘n yil tayyorgarlik  ko‘rilgani, 1966 yilda akademik I.Mo‘minov unga bosh muharrir etib tayinlangani, so‘ng tez sur’atda entsiklopediyaning 96 bosma taboqdan iborat 1-jildi tayyorlanib, u 1967 yil 18 oktyabrda bosmadan chiqqani, kitobga tarixiy, adabiy, ma’naviy boyligimizni yaratishga hissa qo‘shgan deyarli barcha fan-adabiyot namoyandalarining hatto eng kichik asarlari ham kiritilgani haqida zavq-shavq bilan hikoya qilgan edi. Biroq, o‘sha yillarda siyosiy-ijtimoiy, ma’rifiy-adabiy kitoblarga ham maxsus nazorat organlari tahlilidan keyin ruxsat berilardi. Katta-kichik tazyiqlar qo‘yila boshlangach, entsiklopedik kitoblarning ilmiy-badiiy qimmati ham tushib ketgandi.

1991 yilda ota-bobolarimiz va bugungi avlodning asriy orzulari ushaldi: mustaqillikka erishdik. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan 1997 yil 20 martda Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi” davlat ilmiy nashriyotini tashkil etish to‘g‘risida”gi qarori chiqdi. O‘sha yilning o‘zidayoq, soha entsiklopediyalari, izohli va ko‘p tilli lug‘atlar, ma’lumotnomalarni chop etish baravarida, yangi qomusimizni yaratishga kirishildi. 2000 yilda O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi (O‘zME)ning birinchi jildi bosmadan chiqdi. Kitobning dastlabki sahifasidan o‘rin olgan Yurtboshimiz Islom Karimovning tabrigida shunday so‘zlarni o‘qiymiz: “Milliy qomusimiz har qaysi inson uchun, xalqimiz hayotiga qiziqadigan olimlar va ziyolilar, turli soha mutaxassislari uchun muhim ilmiy manba, bebaho xazina sifatida xizmat qiladi. Entsiklopediyani tayyorlash jarayonida shuni ham unutmasligimiz kerakki, milliy qomus — ming yillik tariximizni o‘zida mujassamlashtirib, asrlar davomida o‘z o‘quvchilariga xizmat qiladi”. Darhaqiqat, 2000 —2006 yillarda O‘zMEning 12 jildi dunyo yuzini ko‘rdi, u keng jamoatchilik, chet ellik olimlar nigohida yaxshi bahoga sazovor bo‘ldi. O‘zMEning umumiy hajmi 1600 nashriyot hisob tabog‘ini tashkil etib, qariyb 60 ming maqolani o‘z ichiga olgan edi.

Ammo bugungi kunda o‘zbek qomusining 3-nashri (1-nashri 1966 — 1975, 2-nashri 2000 — 2006 yillarda bosildi)ni chiqarishga katta ehtiyoj tug‘ilganini, negaki bo‘lajak nashr bilan oldingisi orasida yigirma yil vaqt o‘tib ketganini qayd etishga to‘g‘ri keladi. Yurtboshimiz ta’kidlaganlaridek, O‘zME asrlar davomida millatimizga xizmat etajagi lozim. Bo‘lg‘usi nashrda 2000–2016 yillarda mamlakatimiz hayotida ro‘y bergan jamiki eng muhim voqealar, jumladan, iqtisodiyot va siyosatdagi islohotlar, g‘aroyib ixtirolar, ilm-fan, adabiyot va san’at, sport, me’morchilik, transport, sanoat, kichik biznes va tadbirkorlik, xalqaro aloqalar, rivojlanish modelimiz afzalliklarini, umuman, shaxs va jamiyat munosabatlari o‘zgargani haqida to‘laqonli, pishiq-puxta ma’lumotlar unda mustahkam o‘rin egallashi lozim. Aniqroq aytadigan bo‘lsak, 2005 — 2015 yillarda ulkan siyosiy voqea — prezident va parlament saylovlari bo‘lib o‘tdi, viloyat markazlari zamonaviy shaharlarning tusiga kirdi, me’moriy obidalar, ziyoratgohlar qayta ta’mirlandi, eng chekka qishloqlarda namunaviy uylar kollejlar, chet el investitsiyalari jalb etilgan ishlab chiqarish korxonalari qurildi, ta’lim, fan va madaniy hayotimizda misli ko‘rilmagan yangiliklar amalga oshdi. Shu bilan birga, O‘zMEga jahon ilm-fani va madaniyati bobida olamshumul voqeaga aylangan materiallar ham kiritiladi. Yoshlarimizning bugungi talab-ehtiyojlarini ko‘zlab, u yangi o‘zbek alifbosida chop etilishi maqsadga muvofiq bo‘lardi, albatta.

Soha mutaxassislarining fikricha, istiqbolda 12 jildlikda chop etilgan 60 ming maqolani qayta ishlash, yana shuncha miqdorda yangilarini qo‘shish, 10 mingdan ziyod bezaklar, suratlar, xaritalarni butunlay qayta ishlashdek aqliy, ijodiy mehnat talab qilinadi. Mazkur ishga 5 mingta muallif jalb etiladi. Bu, aslida qamrovi kengligi va ko‘lamdorligi jihatidan davlat ahamiyatiga molik katta ma’naviy tadbir bo‘lib, u millatimizning yuzi, qiyofasi, madaniyatini dunyoga namoyon etishga yordam beradi.

Entsiklopediya — insoniyat yiqqan bilimlar xazinasidir. Zero, xalqimizni ma’naviy-ma’rifiy uyg‘otib, milliy salohiyatini oshiruvchi O‘zME yangi nashri oldingilaridan ham hajman, ham mazmunan, ham matbaa sifati jihatidan yuqori saviyada chop etilishi, shubhasiz. Sababi, so‘nggi yillarda respublikamizda nashriyot-matbaa tizimi ancha zamonaviylashib, yuqori bosqichga ko‘tarilganini soha xodimlarining amaldagi noshirlik faoliyati ko‘rsatib turibdi.

Ayni paytda ana shunday ezgu-niyatlarni rejalashtirgan ijodiy jamoa moddiy va ma’naviy manbaalarni shakllantirish ustida izlanmoqdalar. Bu ulkan  ishda ularga  kuch-quvvat, g‘ayrat va shijoat tilab qolamiz.

 

Baxtiyor OMONOV

  • So'ngi yangiliklar
  • Ko'p o'qilgan

RASMIY SAYTLAR

REKLAMA

REKLAMA

 

 

 

 

 

 

Kalendar

March 2017
S M T W T F S
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31

.