GUL VA HAYO


“QOSHINGNI NEGA TERDING?” 

Chelakdagi suvni uyga qo‘yib, ko‘chaga chiqib o‘ynab yurgan edim. Bir payt mahallaning tepa qismidagi uylarning birida yashaydigan Gulshana ismli qiz ko‘chamizdan o‘tib qoldi. Unga qarama-qarshi tomondan mahallamiz otaxonlaridan bir guruhi kelayotgan edi. Gulshana odob bilan qo‘lini ko‘ksiga qo‘yib qariyalarga salom berdi-da, yo‘lida davom etdi. Kutilmaganda ulardan biri Gulshanaga qarab: – To‘xta, – dedi. Mahalladoshim to‘xtadi. 

— Kimning qizisan? 

— Ashurmat amakining, otaxon, — dedi u. 

— Yoshing nechada? 

— O‘n yettida. 

— O‘n yettida, degin, — dedi amaki horg‘in ovozda, so‘ng jiddiy: 

— Qoshingni nega terding? Kim o‘rgatdi senga buni? Onangning ko‘zi qaerda edi? — deya tanbeh bera ketdi.

Qiz uyalib boshini yerga egib miq etmay turaverdi. Sochlari oppoq, yuzlari yoqimli ikkinchi oqsoqol qiz tomon bir-ikki qadam tashladi. Sezdim, u kishi Gulshanaga nimadir demoqchi bo‘ldi. Biroq birinchi amaki qo‘lidagi hassasini baland ko‘tarib:

— Shu ahvolda ko‘chaga chiqib, mahalla-ko‘yni sharmandai sharmisor qilmoqchimisan? Qayt orqangga. Otang bilan o‘zim gaplashib qo‘yaman. Shoshmay tursin, — dedi koyib. 

Gulshananing rangi o‘zgardi, qaltiray boshladi. Otaxonlar hech tinchishmasdi. 

— Uyat, uyat, qizbola bo‘la turib-a! Andishasi qolmabdi buning!..

Ularning yana nimalardir deb koyib borishlari uzoq vaqtgacha eshitilib turdi. 

 

JAZO VA IBRAT

O‘sha kezlari uyimizga bir qari amaki keldi. Juda g‘alati. Kiyimlari boshqacha. Akalarimning uyga “kiring-kiring” deyishiga ham ko‘nmaydi. Nuqul:

— Otang qachon keladi? — deb qayta-qayta so‘raydi. Darvozamiz oldiga stul olib chiqdim. Ikkinchi akam choynakda choy ko‘tarib chiqdi. Biroq bu kishi na stulga o‘tirdi, na piyolaga quyilgan choydan bir qultum ho‘pladi...

...Kechki mahal otam buning sababini aytib berdi. Padarim u paytlarda o‘n-o‘n ikki yoshlarda ekan. Bu amaki oilasi bo‘la turib, mahalladagi boshqa bir ayol bilan “gap-so‘z” bo‘lgani uchun mahalla oqsoqollari yig‘ilib, u oila sharafini, er-xotinlik hurmatini oyoq osti qildi, deya bu qilmishini mahalla, mahalladoshlariga qilingan xiyonat deb hisoblaydilar. Guzarga hamma erkaklar yig‘ilgan edi. O‘shanda mahalla ahli bu oilani quvg‘in qiladi... 

Bilaman, hozir kimdir yaqin o‘tmishda bo‘lib o‘tgan bu voqeani eshitib “rostdanmi”, “yo‘g‘-ey” deya kulib qo‘yayotgandir. Lekin o‘shanda qoshini tergan Gulshana voqeasidan so‘ng otasi Ashurmat amaki bir necha oy mahallaga aralasholmay yurdi. U uchun mahalladoshlar e’tiboridan chetda qolishdan ko‘ra kuchliroq azob yo‘q edi. 

Xayolimni telefonning uzun “jiring-jiring”i buzib yubordi. Go‘shakni ko‘tardim. 

— Allo, assalomu alaykum. Men Nig‘matman, kichik o‘g‘lingizni kompyuterxonada ko‘rdim. Unga ruxsat berganmidingiz?

Nima deyishni ham bilmay, kalovlanib qoldim. 

— Hozir uyda bir soatdan ko‘p kompyuterda o‘yin o‘ynagandi. O‘rtoqlarim bilan ochiq havoda o‘ynab kelaman, deb chiqqan edi-ku. 

— Qo‘lidagi pulni ham siz berganmidingiz? — dedi Nig‘mat.

— Yo‘q... 

Xavotirga tushdim. Kichik opasi uning yoniga yo‘l oldi.

Men o‘sha kungi Gulshana voqeasida ilk bor “Bir bolaga yetti qo‘shni ota-ona” degan hikmatni amalda ko‘rgandim. Hozir esa buni yana bir bor his etdim... 

 

O‘LMAS TUYG‘ULAR

...Har bir xonadon eshigi ochilib biridan Sanobar opoqi, ikkinchi, uchinchisidan Adolat, Qutbi va boshqa qo‘shni ayollar chiqib kelishardi (onam ham). Avvaliga eshigi eshigiga to‘g‘ri bo‘lgan qo‘shni ayollar bir-birlarini yelkalarini qoqishib, salomlashib oldilar. Hol-ahvol so‘rashib bo‘lgach, Saida opoqi yoniga odimladilar. Ular qatoriga keyingi ko‘chada yashovchi Rashida opoqi qo‘shildi. Saida xola mahallamizdagi yoshi eng ulug‘ inson edi. Xotinlar yuzini ajin bosgan, munkillab, hassaga tayanib qolgan bu kampirni quchoqlab so‘ng uni kaftlarini, kurak va yelkalarini silab-siypab, uqalaydilar. Ayollarning bu odati keksa insonga xush yoqadi. Kayfiyati chog‘ bo‘lib, chiroyi ochiladi, tetiklashadi.

...Qo‘shni ayollarni oldiga borganimda doimo bir gap eshitardim:

— Eson-omonmisizlar? Yaxshi yotib turdinglarmi? Mahallada nima gap? 

Ularning bari men bilan yelka silab ko‘rishganda dimog‘imga hamisha yoqimli o‘sma hidi uriladi. O‘sma tortilgan qalin qoshlari chiroyli, qop-qora. Barining boshida ro‘mol. Opoqilarimning birining qo‘lida to‘nkarilgan piyola bo‘ladi. Unga o‘sma suvi botirilgan. 

– Mana, Saida opa, kechagi o‘smadan, qorasi shundan qolgan-da. Qosh ham miriqib suv ichadi. 

Matluba opoqi xalatining cho‘ntagidan kichkina dumaloq ko‘zgusini oladi. O‘zi unga bir qiyo boqib, Saida xolaga uzatadi-da:

— O‘zim qo‘yaman sizga o‘smani, — deydi. 

— Unday demang, o‘zim eplayman, — uyalib qo‘yadi keksa onaxon. Saida buvining andishasi yoshi ulug‘ dugonalariga ma’qul keladi. 

O‘sma hamma-hammaga, hattoki ularning qoshiga chopqillab kelgan nevaralarigacha ham yetadi. Jujuqlarini ko‘rgan momolarning g‘ayrati oshadi. 

Shundan keyin xotin-xalajning suhbati boshlanadi. Bog‘chaga, maktabga ketayotgan mahalla bolalari ularga salom berib o‘tadi. Biroq ko‘chamizdan o‘tayotgan qo‘shni qizlar, kelinlar opoqilarim oldidan birgina salom bilan qutulib keta olmasdilar. Ayollar bu yosh qizlarni, kelinlarni:

— Qoqindiq, umringdan baraka top, — deya olqishlab, salomiga alik olardilar. Biroq ayrimlarini yoniga chaqirib: 

— Hey, sen nega kalta ko‘ylak kiyib chiqding? Uyingda o‘zingga mosi qolmadimi? Darrov orqaga — marsh! Sen nima... — dashnom faqat bu so‘zlar bilan tugamasdi. 

— Qani, beri kel-chi, nega soching farqini teskari ochding? Yugur to‘g‘rilab chiq. 

— Hoy qiz, nima, sen azaga ketyapsanmi? 

— Yo‘q, xola. 

— Unda nega sochingni yoyib chiqding? Beri kel, o‘tir, o‘zim o‘rib qo‘yaman. 

Qo‘shni ayol qizning sochlarini mayda o‘rib, boshiga chamandagul do‘ppi kiydirib ham qo‘yadi. Keskin, qattiqroq aytilgan gaplarga hech kim bir og‘iz e’tiroz bildira olmasdi. Negaki, ular “Mahallang — ham otang, ham onang” degan so‘zni ne ekanini yaxshi bilardilar. Lekin shu dam qaysidir qizning ikki yuzi qizarib, titrab ketar, boshqa biri qimtinar, yerga qarab javob berolmay ortga qaytardi. Yana bir qizning shundoq ham nozikkina jussasi tobora kichrayib, boshini egib olar, xijolatdan yig‘lab yuborardi... 

 

BIR SUMKA DEB

...Opamning hikoya qilishicha bir kun ularning sinfiga yosh o‘qituvchi kirib dars o‘ta boshlaydi. Qo‘ng‘iroq paytida opam muallim oldiga borib:

— Ustoz, sumkangizga rosa havasim keldi. Yana u koftangizga mos ekan, — deydi. Yosh o‘qituvchi bu gapni sinf rahbariga borib aytadi... Maktabdan asabi tarang bo‘lib qaytgan oyim qizini yoniga chaqirib:

— Sen hali maktabga bilim olish uchun emas, o‘qituvchilarning kiyimini tomosha qilishga boryapsanmi? Uyalmadingmi? — deya koyib ketadi... Opam o‘ng‘aysizlanib qoldi, tilini tishlab aytmoqchi bo‘lgan gapini ichiga yutdi. Uning ko‘zi yer chizardi. 

Sho‘rlik opam, bor-yo‘g‘i ustozining sumkasini maqtagani uchun onamdan qancha ta’nayu dashnom eshitgandi. Anchagacha onamning bu qilgan ishini tushuna olmay yurdim. 

Anglab yetgunimgacha boshimdan bir qancha voqealarni o‘tqazishimga to‘g‘ri keldi.

Ana shunaqa, mahalla — bu tarbiya o‘chog‘i, mahalladoshlar esa, suyukli ustozlarimizdir.

 

Shavkat AZIZOV

Virtual “zavq” azobi yoxud oilangizni virtual xiyonatdan asrang!

 

Hali balog‘at yoshiga yetmagan Jamilaning turmushga chiqqani ko‘pchilikni ajablantirgan bo‘lsa, to‘yidan yetti oy o‘tar-o‘tmas ota uyiga ko‘ch-ko‘roni bilan homilador ahvolda qaytib kelgani butun qishloqqa ovoza bo‘ldi. U ota-onasining xohishi bilan bolalik orzularidan voz kechib, o‘zlari singari o‘rtahol oilaga kelin bo‘lgandi. Turmush o‘rtog‘idan erta ayrilgan qaynonasi maktabda o‘qituvchi bo‘lib ishlar, kuyov ham qo‘lidagi guldek hunari bilan ro‘zg‘orning kam-ko‘stini to‘ldirardi. Umar  to‘ydan keyin uch oy o‘tgach, (uylanishdan avval bir-ikki tanishidan olgan qarzini uzish maqsadida) sinfdosh do‘stlari bilan chet elga ishlagani ketdi. Ketar chog‘ida kelinga qimmatbaho telefon sovg‘a qildi. Hatto “Odnoklassniki.ru” hamda “whatsapp” ijtimoiy tarmoqlaridan rafiqasiga shaxsiy sahifa ochdi. Unga “o‘rgimchak to‘ri”dan qanday foydalanish borasida ham yetarlicha “saboq” berdi.

Read more...

KO‘NGIL VA RUH TAJASSUMI

She’r falsafiy va badiiy tafakkur uyg‘unligi mahsulidir. Zero, falsafiylik zamirida hayotning mohiyati, umr atalmish ne’matning ahamiyati, inson hayotidan ko‘zlangan maqsad, uning zimmasiga yuklangan mas’uliyat singari azaliy muammolar turadi. Ana shu azaliy va abadiy muammolarning obrazlar orqali ifodalanishi she’rning badiiyati darajasini belgilaydi.

Read more...

Sud madaniyati uni kim qanday tushunadi?

Madaniyat keng qamrovli tushuncha, tarixi ham uzoq o‘tmishga borib taqaladi. Bu so‘z arabcha “madina” va “iyat” qo‘shimchasining birikishidan hosil bo‘lib, “shaharga oid” degan ma’noni anglatadi. Madaniyat so‘zi kirib borgan xalqlar tillarida shaharlar ilm-fan, ma’rifat o‘chog‘i bo‘lib kelgani ta’sirida bo‘lsa kerak, ushbu tushuncha ma’rifatlilik, bilimlilik, tarbiya ko‘rganlik ma’nolarida ishlatila boshlangan. Mutaxassislar madaniyatga “inson yaratgan qadriyatlar tizimi” deb ham ta’rif berishadi. Frantsuz olimi Abraam Mol XX asrning 60-yillarida madaniyatning ikki yuz ellikdan ortiq ta’rifi borligini ta’kidlagan. Hozirgi kunga kelib esa bundan ham ko‘proq degan xulosaga kelindi. Bugun mazkur tushunchaning bir qirrasi – sud madaniyati haqida so‘z yuritmoqchimiz. Bu haqda O‘zbekiston Respublikasi Oliy xo‘jalik sudi Toshkent shahar sudyalari o‘z fikr-mulohazalarini quyidagicha bayon etishdi.

Read more...

Rangin lahzalar

Yorqin iste’dodlar o‘z asarlari bilan xalqni uyg‘otadi, mudroq qalblarga yorug‘lik baxsh etadi. Ayniqsa, she’riyat nazokati va teranligi bilan qalblarni to‘lqinlantiradi, o‘ylar fazosiga ko‘taradi. Charchagan ruhlarga orom baxsh etsa, yaralangan ko‘ngillarni kurashchanlikka undaydi. Shundanmi, har bir davrning o‘z kuychilari, shoirlari bo‘ladi, albatta.

Read more...

Erkin Vohidov mutoyibalari

Suyukli ustozimiz, atoqli adibimiz Erkin Vohidov o‘zining chuqur falsafalarga boy she’rlari, mutafakkirona xususiyatlari bilangina emas, o‘ta samimiy, o‘ta topqirona mutoyibalari bilan ham muxlislar qalbini zabt etib kelgan. Shularni eslar ekanmiz, Erkin aka, doimo yodimizdasiz, yonimizdasiz, degimiz kelaveradi. 

Read more...

Abadiyat kahkashonida

XX asrning ikkinchi yarmi – XXI boshlari o‘zbek she’riyati taraqqiyotini Erkin Vohidov ijodisiz tasavvur qilish qiyin. Xususan, uning 60-yillar boshidan e’tiboran umrining oxirigacha yaratgan o‘nlab dostonlari va she’riy qissalari, “Oltin devor” komediyasi, “Istanbul fojeasi” tragediyasi, “Yoshlik devoni”, “Kavkaz she’rlari”, “Alvon lolalar”, “Kanada turkumidan” singari turkumlari o‘zbek she’riyatining janr imkoniyatlari naqadar kengligini tasdiqladi. 

Read more...

PUBLITSISTNING JASORATI

Erkin Vohidov o‘zbek she’riyatida betakror maktab yaratganligi allaqachon e’tirof etilgan. Taniqli ijodkor badiiy publitsistika janrida ham munosib o‘ringa ega ekanligini ta’kidlash darkor. U kishi noshirlik sohasida faoliyat yuritadimi, qonun ijodkorligi yo‘nalishida mehnat qiladimi, qaerda bo‘lmasin, yon-atrofda ro‘y berayotgan voqealarga munosabat bildirishni o‘zining fuqarolik burchi deb hisoblardi.

Read more...

Kasbga sadoqat timsoli

O‘zbek jurnalistikasi, xususan, milliy telejurnalistikamiz haqida so‘z borsa, Galina Melnikova nomi chuqur hurmat va ehtirom bilan tilga olinadi.

Read more...

Istiqlolning tolmas kuychisi

Ma’lumki, XX asr boshlarida ustuvor yo‘nalishni egallagan jadid adabiyoti vakillari xalqimizni o‘zini anglash, ma’rifatli bo‘lish, erkin va ozod yashashga da’vat etgan edi. Ularning ta’sirchan so‘zi va amaliy faoliyatidan cho‘chigan Sho‘ro davlati jadidlarni qirib tashlab, ijod ahlini uzoq vaqt qo‘rquv va tahlika ostida yashashga majbur qildi.

Read more...

Qish kunlarining birida

O‘zbek adabiyoti bog‘ida o‘ziga xos gulshan yaratgan buyuk shoir, bag‘ri keng ijodkor, mehribon ustoz Erkin Vohidov chin ma’noda oddiy bir inson ham edi. Zabardast shoir bo‘lsa ham, u o‘zini boshqalardan ustun tutmasdi.

Read more...

Munosib voris

Har bir ijodkorning ijod mahsulidan uning qanday inson ekanligini — madaniyati va odamiylik shevasini anglash mumkin. Rassom bir inson qiyofasini tasvirlar ekan, nafaqat uning suvratini, balki, siyratini ham ochishga harakat qiladi. Shoir esa she’rlarini qalb qo‘ri, mehr nuri bilan bitadi. Beixtiyor uning yuragidagi hislar qog‘ozga to‘kilarkan, ziyrak o‘quvchi uning fazilatini ilg‘ab olgandek bo‘ladi.

Read more...

Qadri baland qadriyatlarimiz

Uzoq asrlar silsilasida har bir xalq hayoti, mehnati, orzu-umidlari va ruhiy kechinmalarini ongu tafakkuri orqali madaniy qadriyatlariga jo qilgan. Uni avaylab-asrash, to‘laligicha avlodlarga yetkazish dolzarb masaladir. 2010 yil 7 oktyabrda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “2010–2020 yillarida nomoddiy madaniy meros ob’ektlarini muhofaza qilish, asrash, targ‘ib qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida”gi Davlat dasturining qabul qilinishi yuqoridagi masala yuzasidan ijobiy natijalarga zamin yaratdi.

Read more...

“Sadriddin ham Buxoroga aylangandir”

U birinchi she’rini Minorai Kalonga aytdi. Bu she’rini butun vujudi bilan hayqirib, yuragini to‘ldirib, g‘urur va mehr bilan aytdi. Bu o‘tli she’rning sadolari Labihovuzga ham yetib keldi. Qadim Buxoro ko‘chalari nurlanib ketdi bu go‘zal she’rdan:

Read more...

KITOB — ziyo

Insoniyat rivojida aql-idrok va ruhiy barkamollik vositasi bo‘lgan kitob buyuk mo‘’jiza. Darhaqiqat, kitob odamzodning  yaqin sirdoshi, yo‘ldoshi va uni asrlardan asrlarga olib o‘tgan ziyo mash’alidir. Kitoblar faqat bilim manbai bo‘libgina qolmay, madaniy hayotimizning betakror san’ati sifatida yashab kelayotir. Xalqimiz azal-azaldan ilmga, kitobga chanqoq. Shu bois yurtimizda kitobatchilik qadimdan rivojlanib kelgan. Fikrimizga dalil sifatida “Avesto” qo‘lyozmalari, sopol idishlar, charm o‘ramlari, metall buyumlardagi yozuvlarni aytsak bo‘ladi.

Read more...

Qalbi munavvar inson

O‘shanda erta bahor edi, davolanish uchun shifoxonaga yotdim. Xonada bir o‘zim edim. Ertasi kuni yuzlari dumaloqdan kelgan istarali, farishtali ayolni olib kelishdi. Yoshi ham o‘zim qatori ekani ko‘rinib turardi. O‘zini Muzaffara deb tanishtirdi, shukrki, tez til topishdik. Quvnoq, adabiyotni sevadiganlardan ekan. Bir zumda xuddi do‘stlardek qadrdon bo‘lib ketdik. Suhbatimiz ko‘proq adiblar, san’atkorlar, olimlar haqida bo‘ldi. Biz oila, farzandlar kamoli, uydagi muammolar haqida ham yurakdan o‘rtoqlashardik.

Read more...

MARHUMANING MAKTUBI

Assalomu alaykum, azizim Sulton aka!..

Iltimos, o‘zingizni qo‘lga oling. Qo‘rqmang!.. Ha, men Nigoraman. Bir yarim yil avval Siz alvido aytgan, ko‘ksingizga oqqan ko‘zyoshlaringiz  selob bo‘lib so‘nggi yo‘lga kuzatib qolgan rafiqangiz Nigora!

Read more...

Men nechun sevaman O‘zbekistonni?

– Baxtiyor aka, necha yillardan beri atoqli shoirimiz Abdulla Oripovning kitoblari qo‘limizdan tushmaydi. Kishi qancha o‘qimasin, to‘ymaydi, zerikmaydi. Qalbimizga singib ketgan shunday she’rlari borki, ular kelgusi avlod uchun oltin meros bo‘lib qoladi.  Keling, suhbatimizni o‘zbek adabiyotini ko‘klarga ko‘targan shoirning ijodiy salohiyati haqida boshlasak...

Read more...

ODAMLARGA MAKTUB

Bog‘dagi majnuntol kursidan qiziqsinib so‘radi: 

Read more...

TO‘YDAN MAQSAD NOM QOZONISHMI?

“Hurriyat” gazetasining har sonini kuzatib boraman. Mulohazali, tahliliy maqolalar doim diqqatimni tortadi. A.Azimovning to‘ylar haqidagi maqolasini o‘qib, men ham mulohazalarimni bildirishni lozim topdim.

Read more...

  • So'ngi yangiliklar
  • Ko'p o'qilgan

RASMIY SAYTLAR

REKLAMA

REKLAMA

 

 

 

 

 

 

Kalendar

May 2017
S M T W T F S
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31

.