Аламзада “соло”лар
Халқимизда “Ўрганган кўнгил ўртанмай қолмас” деган нақл бор. Яна бир нақл қуйидагича: “Ақлсизни бошга ўргатма, текинхўрни ошга ўргатма”. Хўб топиб айтилган-да.
Бу нақллар ўз-ўзидан пайдо бўлмаган. Қорнини бировнинг оши билан тўйдириб юрган одам ҳеч қачон ўзича ҳаракат қилмайди. “Қорнимиз билан қаерга борсак, ўша ер – бизники”, дейди. Собиқ империяни қўмсаб, уйқуси қочаётган айрим такаббур сиёсатдонлар эса: “Саллотларимизнинг оёғи қаерга етса, ўша ер бизга қарашли” дейишдан ҳам тап тортмайди. Улар мулла ўзбекнинг “Аввал ўзингга боқ, кейин ноғора қоқ”, деган мақолини эшитишмаган кўринади.
Миллий ўлкалар истиқлолга эришганида собиқ марказни бундан кейин ҳам “бош ҳоким” мақомида сақлаб қолишни хаёл қилганлар: “Майли, қўяверайлик, бу суверенлик узоққа бормайди, бундай ўзбошимчалик миллий маҳдудликка олиб келади, илмий, маърифий дунёдан узилиш бошланади, ана ўшанда бошларини эгиб, мўминтой бўлиб сафимизга қайтиб келишади”, дея ўзларини овутишган эди.
Не бахтки, бундай бўлмади. Ўзбекистон ўзлигини таниди, ўзлигига қайтди, мустақил йўлини топди. “Ўз қобиғига ўралиб қолиб кетади”, деб башорат қилганларнинг кир умидлари пучга чиқди. Аммо “Ётиб қолгунча отиб қол”, деганларидек, аламли васваса ҳамон давом этмоқда. Буюк қўмсаш бошланди: “Наҳотки аввалги улуғлик мавқеи, яккаҳокимлик, “унтер пришбеевчилик” қайтиб келмаса?” Россиялик телебошловчи Владимир Соловьёв, Александр Дугин ва уларга ўхшаш аламзада кимсаларнинг тез-тез эшитилаётган аламли “соло”лари шундан далолат беради.
Кўпларнинг ёдида бор. Собиқ иттифоқ даврида СССР Халқ депутатларининг Москвада ўтган съездида ивановолик бир депутат аёл минбарга шахдам чиқиб, “Ўзбекистон нега бизга пахта жўнатмаяпти? Бундай қилишга уларнинг ҳақи йўқ, минглаб тўқимачиларнинг бола-чақалари бор, ахир…” деганди. Ўзбек пахтаси қандай етиштирилишини тасаввур қилмаган бу аёлни тушуниш мумкин эди. Чунки у ўша даврнинг миллий республикаларга нисбатан машъум сиёсатини тўғри деб ҳисоблаган, шу сиёсат қанотида депутат бўлган эди-да.
Бундай даъволар ҳозир ҳам қулоққа чалиниб туради. Россиялик бир сиёсатдон: “Биз иттифоқдош республикаларни шунча йил боқдик, бизнинг ҳисобимизга яшашди, энди бўлса уларнинг тили чиқиб қолди”, деди. Бу жанобдан Ўзбекистондан сув текинга юклаб жўнатилган миллион-миллион тонна пахта билан бирга “Бухоро – Урал” газ қувури орқали Россия марказига қанча газ етказиб берганини сўрасак қандай бўларкан? Бизга арзимаган чақа бериб, мўмай фойда ўзларига қолганини-чи?
Бу – олис ўтмишдан олинган эртак эмас, кечаги кунимиз. Биз истиқлол туфайли мана шу “олтин қуллик” исканжасидан халос бўлдик. “Пахта бу – давлатнинг сиёсати, эгнингдаги чопонни титиб, пахтасини олсанг ҳам, планни бажарасан”, деган дўқ-пўписадан қутулдик. Куз адоғида қалин қор остида қолган экин устидаги қорни арқон, отлар ёрдамида тушириб, совуқ урган, очилмаган виш-виш кўсакни териб келиб, печларда қуритиб, эрта тонггача чол-кампирлар билан бирга кўсак чувишдан қутулдик. “Кампирнинг дарди ғозада” деган гўзал нақл “Кампирнинг дарди – ғўзада” бўлиб кетди.
“Соло”чиларни бугунги дунё реалликларидан бехабар дейиш қийин. Бугунги Ўзбекистон аввалги, кечаги Ўзбекистон эмаслигини, эл-юрт ўз ризқ-насибасига эга бўлиб, дунё билан бўйлашиб, жаҳон ҳамжамиятининг маънавий илдизлари соғлом, келажак йўли ойдин ва равшан, иқтисоди бақувват ва барқарор, тинчлик-тотувлиги, меҳр-оқибати ҳавасланарли давлатга айланаётганини улар яхши билишади. “Ўзбекистон тажрибаси”, “Ўзбек дипломатияси”, “Миллий ривожланиш стратегияси” деган тушунчалар халқаро миқёсда муҳим аҳамият касб этаётганини кўриб, билиб туришибди. Дунё давлатлари билан ҳамкорлик алоқалари ўртакаш даллолларсиз бўлаётгани ғашларини келтирмоқда. Бизнинг бундай мустақил йўлимизни тан олишга виждонлари ожизлик қилаётир.
Бугун дунёда яшаб туриб, бугунги ижтимоий-сиёсий реалликлардан бехабар бўлиш мумкин эмас. Бугуннинг аччиқ ҳақиқати, кўп қутбли сиёсатнинг маъно-мазмуни шуки, эндиликда ҳеч ким дунёга ягона устун бўла олмайди. Асли устунсиз дунё бу. Инсониятнинг келажаги, ер юзида тирикликни сақлаб қолишнинг ягона шарти – тенг даражадаги манфаатли ҳамкорлик, ҳар бир халқ, ҳар бир миллатнинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқини ҳурмат қилишдир. Бошқа йўл йўқ.
Сўзимиз якунида бир жиддий “хато”ликни тузатиб кетайлик. “Империяпарастлар яна бош кўтариб қолишди” деган гап унчалик тўғри эмас. Улар орадан шунча йил ўтиб, энди-энди бош кўтараётганлари йўқ, ҳукмронлик қалпоғини кийган бошлари империя даврида қандай кўтарилган, бўйинлари қандай чўзилган бўлса, деярли ўшандай турибди. Аммо энди бу хархашалар ўтмайди. Янги Ўзбекистон — мустақил давлат. Жаҳонда ўз ўрнига, нуфузига эга буюк давлат. Айтганча, Соло мусиқада керак, сиёсатда эса мушкул аҳволни янада мушкуллаштиради.
Аҳмаджон МЕЛИБОЕВ,
“Жаҳон адабиёти” журнали
бош муҳаррири.