Бир парча ер

Абдусалом билан Холиқ ака-ука. Ота-онаси уларни уйлантириб, иккаласига алоҳида уй-жой қилиб беришган. Холиқнинг уйи шундоққина йўлнинг у томонида.

Бир куни у акасиникига келди. Абдусалом уни сўрига ўтқизди. Ҳол-аҳвол сўрашгач, Холиқ секин гап бошлади:

— Ака, ҳовлимиз сал торроқ. Қишки оғилхонамиздан чакка ўтавериб, қулаш ҳолатига келиб қолган. Шунинг учун ёзги оғилхонани вақтинча сизнинг томорқангизнинг бошига қурсам. Қишки оғилхонамни бузиб, унгача янгисини қуриб олардим.

— Қанча ер керак бўлса, фойдаланавер, — деди Абдусалом. — Нима, биз бир-биримизга бегонамизми? Қачон ер керак бўлса, ўзим айтаман.

Ука аканинг гапидан хурсанд бўлиб, дарҳол ишга киришди. Ўғилларини ёнига олиб, акасининг томорқаси бошидан ёзги оғилхона қуришни бошлади. Ҳаш-паш дегунча у ҳам битди.

Аммо бу ишлар Абдусаломнинг хотини Манзурага ёқмади.

— Шу ишни бекор қилибсиз, дадаси. Эртага ерингизни бермайман, деб туриб олса, нима қиласиз? Чунки укангизнинг кўзи оч. Ундан ҳеч қачон яхшилик чиқишига кўзим етмайди.

— Қўйсанг-чи, хотин, қаёқдаги гапларни! Ахир у бизга бегона эмас-ку, жигарим.

— Укангизнинг феълини ҳалигача билмас экансиз. Ишқилиб, охири яхшилик билан тугасин-да, — дея ўйланиб қолди Манзура.

Орадан йиллар ўтди. Абдусалом икки ўғлини уйлантирди. Энди улардан бирини бошқа ерга уй-жой қилиб чиқаришга тўғри келди. Чунки учинчи ўғлини ҳам уйлантириши керак. Шунинг учун укасиникига борди. Гапни узоқдан бошлади-да, секин муддаога ўтди.

— Холиқ, қишки оғилхонанг битганига ҳам анча бўлди. Энди ёзги оғилхонани бузиб ташлай қол. Мен у ерга Абдувоҳидга уй солиб бермоқчиман.

Бу гапларни эшитиб турган уканинг хотини Башорат шанғиллай кетди:

— Нимага бузарканмиз? Сизнинг ерингиз кўп. Хоҳлаган жойингизга уй солаверинг. У оғилхонанинг жойи бизники!

— Ҳай-ҳай, келин, мен укам билан гаплашяпман. Илтимос, сиз аралашманг!

— Ака, бир парча ерни деб мен билан жанжаллашгани келдингизми? Ана, уйни хоҳлаган томонингиздан солавермайсизми? Бир парча ерга зормисиз?

— Ие, ука, бу нима деганинг? Ахир учинчи ўғлимни ҳам уйлантираман деяпман. Унга қаердан уй соламан, шуни ўйлаяпсанми? Бир пайтлар бундай келишмагандик-ку!

— Ака, нима десангиз деяверинг. Сизнинг жойингизни ўлчатганда ҳам ўша ер ортиқча чиқади. Ундан кўра индаманг, менинг молларим яйраб ётаверсин.

— Бировнинг ҳақидан қўрқмайсанми?

— Мен бировнинг ҳақига кўз олайтирганим йўқ. Бор-йўғи бир парча ерни сўраб олганман, холос.

— Ҳайф сенга, — деди-ю, Абдусалом чиқиб кетди. Йўл-йўлакай укасини роса койиди.

Хотини эрининг авзойини кўриб, қўрқиб кетди.

— Нима бўлди, укангиз билан уришдингизми?

— Йўқ, ундан баттари бўлди. Ўша пайтда сенинг гапингга кирсам бўларкан. У ичимдаги чаён экан. Ерни бермайман, деяпти.

— Вой ўлмасам, нимага? Ахир у ер бизники-ку! Қанақа ноинсоф одамлар бор-а!

— Энди нима қиламиз?

— Бу ишни шундоқлигича қолдиролмаймиз. Мен ҳозироқ маҳаллага бораман. Индамай ўтирадиган аҳмоқ йўқ, — дея Манзура шошилганча уйдан чиқиб кетди.

Абдусалом эса ўйга толди. Шундан сўнг анча вақтгача ака-ука бир-бирини кўрарга кўзи, отарга ўқи бўлмай юришди. Хотинлари худди жўжахўроздек бир-бири билан жанжаллашгани-жанжаллашган эди. Маҳалла ҳам аралашиб, бу ишни ҳал қилиб беролмади. Охири “Судга бера қолинглар”, дея осонгина қутулишди. Манзура шундай қилмоқчи эди, аммо эри унамади.

— Эл-юртнинг олдида нима деган одам бўламиз? Керак эмас! Укам бир куни инсофга кириб қолар. Хотин, овсининг билан бошқа жанжаллашганингни эшитмай!

Манзура ер чизиб, индамай қолди. Чунки у ҳам қўни-қўшнилардан шу иши учун уялаётган эди. Шундан сўнг ака-ука юз кўрмас бўлиб кетишди. Бу ҳолат нақ беш йилгача давом этди.

Бир куни бозордан қайтаётган Абдусалом ёзги оғилхонани бузаётган укасига кўзи тушиб, ҳайрон бўлди. Олдига бориб, саволга тутди:

— Тинчликми, бирон нима қурмоқчимисан?

— Ака, кечиринг, бировнинг ҳақи ёмон бўлар экан. Мен ёшлик қилдим. Кеч бўлса-да, хатоимни англадим. Ер ўзингизга буюрсин, энди у менга керак эмас.

Абдусалом укасидаги бу ўзгаришни кўриб, лол қолди. Чунки қанча одамлар бу ҳақда унга насиҳат қилганида қулоқ солмаганди.

Уйига кирди-да, қўлидаги елим халталарни ошхонага қўяркан, укасининг ўзгарганига ҳамон ишонолмасди. Шу пайт жўраси Ҳайдар келиб қолди. Иккаласи анча суҳбатлашди. Кетар чоғи Ҳайдар бир гапни айтиб қолди:

— Кеча жумада намозга чиқмадингиз. Жуда ажойиб гаплар бўлди-да. Ҳойнаҳой, бу гапларни эшитганлар бировнинг ҳақига хиёнат қилмаса керак. Чунки нариги дунёда бировнинг ҳақини еганларни мункар-накир фаришталари кўз кўриб, қулоқ эшитмаган қийноқлар билан жазоларкан.

Шундан сўнггина Абдусалом укасининг қандай инсофга келганини тушуниб етди.

Хонбиби ҲИММАТ қизи,

журналист.