Bir parcha yer

Abdusalom bilan Xoliq aka-uka. Ota-onasi ularni uylantirib, ikkalasiga alohida uy-joy qilib berishgan. Xoliqning uyi shundoqqina yo'lning u tomonida.

Bir kuni u akasinikiga keldi. Abdusalom uni so'riga o'tqizdi. Hol-ahvol so'rashgach, Xoliq sekin gap boshladi:

— Aka, hovlimiz sal torroq. Qishki og'ilxonamizdan chakka o'taverib, qulash holatiga kelib qolgan. Shuning uchun yozgi og'ilxonani vaqtincha sizning tomorqangizning boshiga qursam. Qishki og'ilxonamni buzib, ungacha yangisini qurib olardim.

— Qancha yer kerak bo'lsa, foydalanaver, — dedi Abdusalom. — Nima, biz bir-birimizga begonamizmi? Qachon yer kerak bo'lsa, o'zim aytaman.

Uka akaning gapidan xursand bo'lib, darhol ishga kirishdi. O'g'illarini yoniga olib, akasining tomorqasi boshidan yozgi og'ilxona qurishni boshladi. Hash-pash deguncha u ham bitdi.

Ammo bu ishlar Abdusalomning xotini Manzuraga yoqmadi.

— Shu ishni bekor qilibsiz, dadasi. Ertaga yeringizni bermayman, deb turib olsa, nima qilasiz? Chunki ukangizning ko'zi och. Undan hech qachon yaxshilik chiqishiga ko'zim yetmaydi.

— Qo'ysang-chi, xotin, qayoqdagi gaplarni! Axir u bizga begona emas-ku, jigarim.

— Ukangizning fe'lini haligacha bilmas ekansiz. Ishqilib, oxiri yaxshilik bilan tugasin-da, — deya o'ylanib qoldi Manzura.

Oradan yillar o'tdi. Abdusalom ikki o'g'lini uylantirdi. Endi ulardan birini boshqa yerga uy-joy qilib chiqarishga to'g'ri keldi. Chunki uchinchi o'g'lini ham uylantirishi kerak. Shuning uchun ukasinikiga bordi. Gapni uzoqdan boshladi-da, sekin muddaoga o'tdi.

— Xoliq, qishki og'ilxonang bitganiga ham ancha bo'ldi. Endi yozgi og'ilxonani buzib tashlay qol. Men u yerga Abduvohidga uy solib bermoqchiman.

Bu gaplarni eshitib turgan ukaning xotini Bashorat shang'illay ketdi:

— Nimaga buzarkanmiz? Sizning yeringiz ko'p. Xohlagan joyingizga uy solavering. U og'ilxonaning joyi bizniki!

— Hay-hay, kelin, men ukam bilan gaplashyapman. Iltimos, siz aralashmang!

— Aka, bir parcha yerni deb men bilan janjallashgani keldingizmi? Ana, uyni xohlagan tomoningizdan solavermaysizmi? Bir parcha yerga zormisiz?

— Ie, uka, bu nima deganing? Axir uchinchi o'g'limni ham uylantiraman deyapman. Unga qaerdan uy solaman, shuni o'ylayapsanmi? Bir paytlar bunday kelishmagandik-ku!

— Aka, nima desangiz deyavering. Sizning joyingizni o'lchatganda ham o'sha yer ortiqcha chiqadi. Undan ko'ra indamang, mening mollarim yayrab yotaversin.

— Birovning haqidan qo'rqmaysanmi?

— Men birovning haqiga ko'z olaytirganim yo'q. Bor-yo'g'i bir parcha yerni so'rab olganman, xolos.

— Hayf senga, — dedi-yu, Abdusalom chiqib ketdi. Yo'l-yo'lakay ukasini rosa koyidi.

Xotini erining avzoyini ko'rib, qo'rqib ketdi.

— Nima bo'ldi, ukangiz bilan urishdingizmi?

— Yo'q, undan battari bo'ldi. O'sha paytda sening gapingga kirsam bo'larkan. U ichimdagi chayon ekan. Yerni bermayman, deyapti.

— Voy o'lmasam, nimaga? Axir u yer bizniki-ku! Qanaqa noinsof odamlar bor-a!

— Endi nima qilamiz?

— Bu ishni shundoqligicha qoldirolmaymiz. Men hoziroq mahallaga boraman. Indamay o'tiradigan ahmoq yo'q, — deya Manzura shoshilgancha uydan chiqib ketdi.

Abdusalom esa o'yga toldi. Shundan so'ng ancha vaqtgacha aka-uka bir-birini ko'rarga ko'zi, otarga o'qi bo'lmay yurishdi. Xotinlari xuddi jo'jaxo'rozdek bir-biri bilan janjallashgani-janjallashgan edi. Mahalla ham aralashib, bu ishni hal qilib berolmadi. Oxiri “Sudga bera qolinglar”, deya osongina qutulishdi. Manzura shunday qilmoqchi edi, ammo eri unamadi.

— El-yurtning oldida nima degan odam bo'lamiz? Kerak emas! Ukam bir kuni insofga kirib qolar. Xotin, ovsining bilan boshqa janjallashganingni eshitmay!

Manzura yer chizib, indamay qoldi. Chunki u ham qo'ni-qo'shnilardan shu ishi uchun uyalayotgan edi. Shundan so'ng aka-uka yuz ko'rmas bo'lib ketishdi. Bu holat naq besh yilgacha davom etdi.

Bir kuni bozordan qaytayotgan Abdusalom yozgi og'ilxonani buzayotgan ukasiga ko'zi tushib, hayron bo'ldi. Oldiga borib, savolga tutdi:

— Tinchlikmi, biron nima qurmoqchimisan?

— Aka, kechiring, birovning haqi yomon bo'lar ekan. Men yoshlik qildim. Kech bo'lsa-da, xatoimni angladim. Yer o'zingizga buyursin, endi u menga kerak emas.

Abdusalom ukasidagi bu o'zgarishni ko'rib, lol qoldi. Chunki qancha odamlar bu haqda unga nasihat qilganida quloq solmagandi.

Uyiga kirdi-da, qo'lidagi yelim xaltalarni oshxonaga qo'yarkan, ukasining o'zgarganiga hamon ishonolmasdi. Shu payt jo'rasi Haydar kelib qoldi. Ikkalasi ancha suhbatlashdi. Ketar chog'i Haydar bir gapni aytib qoldi:

— Kecha jumada namozga chiqmadingiz. Juda ajoyib gaplar bo'ldi-da. Hoynahoy, bu gaplarni eshitganlar birovning haqiga xiyonat qilmasa kerak. Chunki narigi dunyoda birovning haqini yeganlarni munkar-nakir farishtalari ko'z ko'rib, quloq eshitmagan qiynoqlar bilan jazolarkan.

Shundan so'nggina Abdusalom ukasining qanday insofga kelganini tushunib yetdi.

Xonbibi HIMMAT qizi,

jurnalist.