Hayitlik

Mana, yurtimizda Ramazon shukuhi kezmoqda. Bu saxovat oyida eng ezgu amallar bajariladi. Masalan, uzoq-yaqindagi qarindoshlar, nochor oilalar holidan xabar olinadi. Urishib qolganlar o'rtadagi gina-kuduratni unutib, yarashishadi. Eng asosiysi, bu muborak oyda ota-onalarimizni ziyorat qilish odatga aylangan.

Ergash aka yakka-yu yagona o'g'lini uylantirdi. Qo'shnisi Rustam aka bilan quda-andalik rishtalarini bog'ladi.

— O'g'lim, mana endi sen ham bir kichkina oilaning boshlig'i bo'lding. Endi sening zimmangda ikki karra mas'uliyat bo'ladi. Shuni hech qachon yodingdan chiqarmagin.

— Xo'p bo'ladi, dadajon, — deya ko'zida sevinch yoshlari bilan otasini bag'riga bosdi o'g'il.

Behzod yoshligidan harbiy sohaga qiziqardi. Shu qiziqish uni armiyada tank bilan do'stlashishga undadi. Shu bois yigitlik burchini o'tab bo'lgach, shartnoma asosida yana harbiylikdagi ishini davom ettirdi. Xizmat tufayli qo'shni viloyatda yashab qoldi. Ota-onasini ko'rish uchun qishloqqa kelib ketishga ham vaqt topolmaydigan bo'ldi. Ko'pincha faqat telefondagina xol-ahvol so'rashardi.

— Bir qishloqqa borib kelsak, yaxshi bo'lardi. Bir-ikki kun avval telefonda uydagilar bilan gaplashgandim, dadajonimning toblari yo'q emish. Tinmay sizni so'rayotgan ekanlar, — dedi bir kuni ayoli.

— Mayli, bugun ishdan ruxsat so'rab ko'raman. Sen tayyor bo'lib tur, bayram bahona uydagilarni ziyorat qilib kelamiz, — deya javob qaytardi Behzod.

Shundan keyin ishga yo'l oldi. Navbatchilikda turganida otasiga telefon qildi:

— Assalomu alaykum, dadajon!

— Bolam, yaxshimisan? Men ham tuzukman. Faqat shu yurak qurg'ur bezovta bo'lyapti-da. Seni judayam sog'inganman. Qachon kelasan?

— Tez kunlarda boraman. Men ham sizni sog'inganman.

— Ha, mayli, bolam. Seni bir ko'rsam, armonim qolmasdi.

Otasining bu gapidan Behzodning yuragi shuv etdi.

— Hali ko'p yashaysiz, dadajon. Nevara-chevaralarning to'yiga o'zingiz bosh bo'lasiz, — dedi ko'ngli allanechuk bo'lib.

Farzandining bu gapini eshitgan otaning ko'nglida biroz bo'lsa-da, yashashga bo'lgan ishonch paydo bo'ldi.

— To'g'ri aytasan, seni o'zim kutib olaman. O'z qo'llarim bilan senga va nabiralarimga o'choqda osh damlab beraman.

Shu bilan ulug' bayram — Ramazon hayiti arafasida Behzod qishloqqa otlandi. U ota-onasiga, qarindosh-urug'lariga hayitlik oldi.

Bu paytda bechora chol-kampir farzandlari kelishiga katta tayyorgarlik ko'rishdi. Chiroyli dasturxon bezatib, o'choqda palovxonto'ra damlashdi.

— Chol, yerto'ladan o'z qo'llarim bilan yopgan sharbatlardan olib chiqing. Nabiralarim yaxshi ko'radi-da. Ularni bir xursand qilay, — dedi kampir.

— Xo'p, — deya chol qorong'i xonadan kompot olib chiqqani ketdi.

Nima bo'ldi-yu, otaning oyog'i sirpanib, boshi bilan yerga yiqildi. Biroz vaqt o'tgach, kampir cholini qidirib yerto'la tomon bordi. Ne ko'z bilan ko'rsinki, choli yerda chalajon holda ovozi chiqmay yotardi. Darrov qo'shnilarni yordamga chaqirdi. Hartugul, hushini yo'qotmagan ekan. Issiq xonaga olib kirib, kerakli muolajalar qilishdi. Ota o'zini bilib-bilmay yotardi.

Oradan taxminan 3 soat vaqt o'tdi. Shu mahal to'satdan bechora otaning ahvoli yomonlashdi. Yurak urishi sekinlashib, nafas olishi qiyinlashib boraverdi. Bu orada o'g'il telefon orqali onasidan otasi haqida so'rardi. Onaizor uzoq yo'ldagi farzandining ko'ngliga g'ulg'ula solmaslik uchun “Yaxshi, yaxshi”, deyishdan nariga o'tolmasdi. Onasining daldasiga ishonib, o'g'il bemalol yo'lini davom ettirdi.

Attang, ota o'g'liga bergan va'dasini bajara olmadi. Joni uzildi. Behzod esa roppa-rosa 5 soatdan keyin jondan aziz uyiga kirib keldi va bu voqeani ko'rib hayron-u lol qoldi.

— Dadajon, kutib olaman degandingiz-ku. Nega bunday qildingiz? Sizga hayitlik olib kelayotgandim-ku!.. — deya bo'zlab yig'lagancha qo'lidagi sovg'alarni silkitardi u.

Atrofdan esa uni yupatuvchi, dalda bo'luvchi gaplar eshitila boshladi. Nihoyat, hayit namozidan so'ng janoza o'qildi va Ergash aka abadiy manzilga kuzatildi.

Buni taqdir deydilar. Hech kim ertasi nima bo'lishini bilmas ekan. Shunday ekan, aziz ota-onalardan doimo xabar olib turaylik. Agar hayot bo'lishsa, jannat kalitlarimizni asrab-avaylaylik. Olamdan o'tishganida haqlariga duolar qilib, doimo qalbimizda eslab turmog'imiz darkor!

Muhammadsodiq TO'RAYEV.