Коррупцияга қарши энг катта куч – жамоатчилик ва матбуот
Жамият тараққиётини фақат бунёд этилаётган бинолар, ишга туширилаётган корхоналар ёки иқтисодий кўрсаткичлар билан ўлчаб бўлмайди. Унинг ҳақиқий қиёфаси, аввало, қонун устуворлиги, инсон қадри, ҳалол меҳнат ва адолатга бўлган муносабатда намоён бўлади. Агар бир инсон ўз ҳақ-ҳуқуқини пора бермасдан ҳимоя қила олса, ҳар бир фуқаро давлат идорасига ишонч билан мурожаат этса, мансаб эгаси эса ўз ваколатини шахсий манфаатидан устун қўймаса, ана шунда жамиятда соғлом муҳит шаклланади. Аксинча, таниш-билишчилик, тамагирлик ва мансабни суиистеъмол қилиш одатий ҳолга айланса, энг эзгу ислоҳотларнинг самараси ҳам сусаяди.
Коррупциянинг энг хавфли жиҳати шундаки, у баъзан катта миқдордаги маблағлар билан эмас, балки оддий бир илтимос, кичик бир совға, “ишингизни тезлаштириб берамиз” деган ваъда ёки ноҳақ имтиёздан бошланади. Одамлар бундай ҳолатларга кўникиб қолган сари қонунга ҳурмат ўрнини шахсий алоқаларга ишонч эгаллайди. Оқибатда ҳалол меҳнат қилган инсон ўзини камситилгандек ҳис этади, ҳақиқатни айтишдан қўрқадиганлар кўпаяди, жамиятда адолатга бўлган ишонч заифлашади. Шу боис коррупцияга қарши курашни фақат жиноят содир этилгандан кейин жазо қўллаш билан чеклаб бўлмайди. Унинг илдизларини қуритиш учун одамларнинг онги, қарашлари ва кундалик муносабатини ҳам ўзгартириш зарур.
Бу жараёнда оммавий ахборот воситалари, айниқса, газеталарнинг ўрни беқиёс. Чунки газета шунчаки хабар етказувчи нашр эмас, балки жамиятдаги муаммоларни кўтариб чиқадиган, одамларни ўйлашга ундайдиган, ҳуқуқий билимларни тарқатадиган ва масъулларнинг фаолиятига жамоатчилик эътиборини қаратадиган муҳим минбардир. Унинг таъсир кучи шов-шувда эмас, холисликда; баландпарвоз гапларда эмас, аниқ далилларда; бир марталик танқидда эмас, изчилликда намоён бўлади.
Ўзбекистоннинг коррупцияга қарши кураш борасидаги ҳуқуқий сиёсати ҳам ана шу вазифалар билан чамбарчас боғлиқ. Мамлакатимиз 2008 йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Коррупцияга қарши конвенциясига қўшилди. 2017 йил 3 январда “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонун қабул қилиниб, ушбу йўналишдаги давлат сиёсатининг ҳуқуқий асослари мустаҳкамланди. 2020 йилда Коррупцияга қарши курашиш агентлигининг ташкил этилиши эса тизимли чора-тадбирларни амалга оширишда муҳим қадам бўлди. Бироқ ҳар қандай қонуннинг ҳаётдаги самараси унинг қоғозда мавжудлиги билан эмас, амалда қай даражада ишлаётгани, фуқаро ўз ҳуқуқини қанчалик билаётгани ва қоидабузарликка нисбатан жамият қандай муносабатда бўлаётгани билан белгиланади.
Бинобарин, ҳуқуқий саводхонлик — коррупцияга қарши курашнинг муҳим қалқони. Ўз ҳуқуқини билган, қонун талабларини англаган ва ноқонуний ҳаракатларга муросасиз муносабатда бўлган фуқарони алдаш ҳам, унинг ҳуқуқини поймол қилиш ҳам осон эмас. Газеталар эса ана шу қалқонни мустаҳкамлашга хизмат қилиши лозим.
“Мингбулоқ” газетаси таҳририятида коррупция мавзусига эътибор тасодифий эмас. 2025 йилда Олий Мажлис ҳузуридаги Фуқаролик жамияти институтларини қўллаб-қувватлаш жамоат фондининг “Коррупция жамият тараққиётининг кушандасидир” шиори остида тарғибот ишларини олиб бориш йўналишидаги давлат гранти танловида “Коррупция — тараққиётга таҳдид, умрга завол” лойиҳаси билан ғолиб бўлганимиз таҳририят жамоаси зиммасига янада катта масъулият юклади. Бу лойиҳа орқали коррупцияга қарши курашишни фақат газетадаги мақолалар билан чекламасдан, уни аҳоли ҳаётига яқинлаштириш, кенг жамоатчиликни умумий мақсад атрофида бирлаштиришга ҳаракат қилдик.
Лойиҳа давомида газетамизнинг барча сонларида коррупция мавзусига алоҳида ўрин ажратилди. Мақолалар, таҳлилий материаллар ва махсус плакат-саҳифалар тайёрланди. Уларнинг бир қисми босмахонада плакат шаклида чоп этилиб, ташкилот ва муассасаларга тарқатилди. Бундан асосий мақсад фақат коррупциянинг зарарли оқибатларини айтиш эмас, балки одамларнинг бу иллатга нисбатан муносабатини ўзгартириш, ҳар бир фуқарода шахсий масъулият туйғусини кучайтиришдан иборат эди.
Зеро, коррупцияга қарши курашишни фақат бир ташкилот ёки бир соҳа доирасида амалга ошириб бўлмайди. Бунинг учун жамоатчиликнинг фаоллиги, давлат идораларининг очиқлиги, фуқаролик жамияти институтларининг ташаббускорлиги ва оммавий ахборот воситаларининг қатъий позицияси зарур. Шу нуқтаи назардан, лойиҳа материалларининг “Халқ сўзи”, “Hurriyat”, “Вазият”, “Маърифат”, “Наманган ҳақиқати”, “Наманганская правда”, “Таълим таҳлилчиси”, “Ибрат”, “Наманган садоси” каби нашрларда ҳам эълон қилиниши тарғибот қамровини кенгайтиришга хизмат қилди. Ўзбекистон Миллий ахборот агентлиги — ЎзА ва Наманган вилоят телерадиокомпанияси билан ҳамкорлик ҳам мавзунинг кенг жамоатчиликка етказилишида муҳим ўрин тутди.
Лойиҳа доирасида Ўзбекистон Журналистлар уюшмаси вилоят бўлими билан ҳамкорликда “Коррупция — тараққиётга таҳдид, умрга завол” мавзусида назм ва наср йўналишларида ижодий танлов ташкил этилди. Танловнинг ўзига хос жиҳати шунда бўлдики, коррупцияга қарши курашиш ғояси фақат ҳуқуқий тушунтиришлар билан эмас, балки бадиий тафаккур ва ижодий ёндашув орқали ҳам ифодаланди. Ҳар икки йўналишда 12 нафардан ижодкор ғолиб деб топилиб, муносиб тақдирланди. Бу эса қалам аҳлининг жамият олдидаги масъулиятини яна бир бор намоён этди.
Лойиҳамиз доирасида орттирилган тажриба бизни яна бир муҳим хулосага олиб келди: коррупцияга қарши тарғибот фақат танқид ва айбловлардан иборат бўлиб қолмаслиги керак. Албатта, аниқланган муаммоларни очиқ кўрсатиш, камчиликларни далиллар асосида таҳлил қилиш ва масъуллардан жавоб талаб этиш журналистиканинг муҳим вазифасидир.
Чунки жамиятда “ҳамма шундай қилади” деган қарашнинг пайдо бўлиши коррупциянинг энг хавфли маънавий оқибатларидан биридир. Агар одамлар ноқонуний ҳаракатни одатий ҳол деб қабул қилса, унга қарши туриш иродаси ҳам сусаяди. Ҳалолликнинг амалий натижаларини кўрсатиш эса бу тасаввурни ўзгартиришга ёрдам беради.
Шу билан бирга, жамоатчилик назоратини кучайтиришда журналистнинг масъулияти ҳам жуда катта. Коррупция ҳақидаги ҳар қандай маълумот текширилиши, фактлар бир неча манба асосида ўрганилиши, инсоннинг шаъни ва қадр-қиммати ҳимоя қилиниши шарт. Асоссиз айблов, текширилмаган хабар ёки шов-шув ортидан қувиш адолатга хизмат қилмайди.
Бугун таҳририятимиз ушбу йўналишдаги ишларни янги босқичга олиб чиқишни мақсад қилган. Олий Мажлис ҳузуридаги Фуқаролик жамияти институтларини қўллаб-қувватлаш жамоат фондининг Наманган вилояти бўлинмаси томонидан ўтказилган “Наманган вилоятида ижтимоий муаммоларни ҳал этишга фуқаролик жамияти институтларини жалб этиш” мавзусидаги давлат гранти танловида “Коррупция жамият тараққиётининг кушандасидир” шиори остида тарғибот ишларини олиб боришга қаратилган “Жамият ва коррупция” лойиҳаси билан ғолиб бўлганимиз бу борадаги интилишларимизнинг мантиқий давомидир.
Янги лойиҳа доирасида аввалги тажрибаларни бойитиш, йўл қўйилган камчиликларни бартараф этиш, тарғиботнинг таъсирчан усулларидан кенг фойдаланишга алоҳида эътибор қаратмоқдамиз. Ташкилот ва муассасаларда “Мингбулоқни коррупциясиз туманга айлантирайлик!”, “Коррупция — келажакка таҳдид”, “Коррупциясиз соҳа”, “Коррупциясиз муассаса”, “Биз коррупцияга қаршимиз” каби мавзуларда маънавий-маърифий тадбирларни янада мазмунли ташкил этиш режалаштирилган. Бунда аҳолининг турли қатламлари, айниқса, ёшлар билан мулоқотга, уларни қизиқтирадиган замонавий тарғибот шаклларига кенг ўрин бериш кўзда тутилган.
Биз, журналистлар, бу борада сўзнинг масъулиятини чуқур ҳис этишимиз керак. Қалам орқали муаммони кўтариш, ҳақиқатни далиллар билан очиб бериш, фуқарога ҳуқуқий йўл кўрсатиш ва жамиятда ҳалоллик қадрини ошириш касбий бурчимиздир. Газета жамоатчиликнинг кўзи, қулоғи ва овози бўлиб қолар экан, унинг ҳар бир саҳифаси инсон манфаати, адолат ва қонун устуворлигига хизмат қилиши лозим.
Қосимжон АКБАРОВ,
“Мингбулоқ” газетаси муҳаррири,
“Шуҳрат” медали соҳиби,
Ўзбекистон Журналистлар
уюшмаси аъзоси.