Парвоздан олдин бошланадиган сервис ёки Навоий халқаро аэропортида сервис ва бошқарувни янги босқичга олиб чиқиш истиқболлари

Бугун авиация ҳақида гап кетганда, аэропортни фақат самолётлар учадиган ва қўнадиган ҳудуд сифатида тасаввур қилиш етарли эмас. Замонавий аэропорт — бу йўловчига кўрсатиладиган хизматдан тортиб, авиакомпаниялар билан ишлаш, юкни қабул қилиш ва қайта ишлаш, хавфсизлик, божхона, ахборот алмашинуви ва ички бошқарувгача бўлган ўзаро боғлиқ жараёнлар тизимидир. Шу маънода, аэропортнинг ҳақиқий замонавийлиги унинг биноси ёки техникаси билангина эмас, балки инсон учун яратилган қулайлик ва ҳар бир жараённинг қанчалик тез, аниқ ҳамда шаффоф ишлаши билан ўлчанади.

Ўзбекистонда авиация соҳасини янги босқичга олиб чиқиш жараёнида хизмат сифати ва рақамлаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Президентимиз Шавкат Мирзиёев 2024 йил ноябрь ойида транспорт соҳасидаги трансформация жараёнлари муҳокамасида аэропортлар тизимида рақамлаштиришни жадаллаштириш, хизматлар ҳажмини ошириш ва иқтисодий самарадорликни кучайтириш бўйича вазифаларни белгилаб берган эди. 2026 йил 2 февралда Навоий халқаро аэропорти фаолиятига бағишланган тақдимотда эса инфратузилма, техника парки, юк ва йўловчи терминалларини модернизация қилиш, иш жараёнларини рақамлаштириш ҳамда хизматлар сифатини янада ошириш масалалари аниқ вазифа сифатида белгиланди.

Бу биз учун оддий техник янгиланиш эмас. Рақамлаштириш — аэропортдаги ҳар бир жараённи инсон учун содда, тез ва тушунарли қилишга қаратилган янги иш маданиятидир. Йўловчи учун бу — рўйхатдан ўтиш, ахборот олиш, йўналишни аниқлаш ва хизматлардан фойдаланишда ортиқча вақт сарфламасликни англатади. Авиакомпания учун — тезкор ахборот, аниқ режалаштириш ва жараёнларнинг шаффофлиги, карго оператори учун эса — юк ҳаракатининг ҳар бир босқичини назорат қилиш, ҳужжатлаштириш ва қайта ишлаш жараёнларини самарали ташкил этиш имкониятидир.

Навоий халқаро аэропортининг келгуси ривожида бу ёндашувнинг аҳамияти янада катта. Чунки аэропортнинг вазифаси фақат йўловчиларни қабул қилиш билан чекланмайди. Унинг стратегик салоҳияти карго, транзит ва мультимодал логистика билан ҳам чамбарчас боғлиқ. Аэропорт концепциясида ҳаво, автомобиль ва темирйўл транспортини ягона логистика занжирига бирлаштириш мақсади белгиланган. Бундай тизимда рақамли бошқарув — қўшимча қулайлик эмас, балки жараёнларнинг самарали ишлаши учун зарур инфратузилманинг ажралмас қисмига айланади.

Масалан, карго терминалида юкни қабул қилишдан тортиб, уни сақлаш, қайта ишлаш, божхона расмийлашувидан ўтказиш, самолётга юклаш ва кейинги транспорт турига узатишгача бўлган жараёнлар қанчалик мувофиқлаштирилса, етказиб бериш занжири шунчалик тез ва ишончли бўлади. Навоий аэропорти концептуал материалларида карго терминалининг йиллик қуввати 100 минг тоннагача экани кўрсатилган. Бундай салоҳиятдан самарали фойдаланиш учун техник имкониятнинг ўзи кифоя эмас: жараёнларни бошқариш сифати ҳам шунга мос бўлиши керак.

Шу боис келгуси босқичда биз “рақамлаштириш” тушунчасига кенгроқ қарашимиз лозим. У алоҳида дастур ёки бир нечта электрон хизматни жорий этиш билан чекланиб қолмаслиги керак. Асосий мақсад — маълумотларни ўзаро боғлаш, такрорий жараёнларни қисқартириш, қарор қабул қилишни тезлаштириш ва назоратни кучайтиришдир. Бошқача айтганда, аэропортда маълумотлар оқими самолётлар ҳаракати каби аниқ ва узлуксиз бўлиши шарт.

Хизмат кўрсатиш маданияти ҳам шу жараённинг муҳим таркибий қисмидир. Замонавий йўловчи аэропортдан нафақат хавфсизликни, балки аниқ ахборот, тезкор хизмат ва қулай муҳитни ҳам кутади. Шунинг учун хизмат сифати ходимнинг муомаласидан бошланиб, ахборот таблолари, навбатларни бошқариш, терминал ичида ҳаракатланиш қулайлиги, мурожаатларга жавоб бериш тезлиги ва рақамли сервислар билан уйғунлашиши керак. Технология инсон ўрнини босиш учун эмас, балки унга сифатлироқ хизмат кўрсатиш учун ишлаши лозим.

Навоий аэропортидаги трансформациянинг яна бир муҳим жиҳати — бошқарув самарадорлиги. Президент томонидан аэропортга авиакомпаниялар билан мустақил музокаралар олиб бориш, шартномалар тузиш, қўшимча хизматлар турини кенгайтириш ва рақобатбардош тариф сиёсатини шакллантириш бўйича янги имкониятлар берилмоқда. Бу имкониятлар кутилган натижани бериши учун бошқарув қарорлари тезкор маълумотлар, аниқ таҳлил ва реал эҳтиёжларга асосланиши зарур.

Мультимодал логистика хаби сифатида ривожланиш мақсади ҳам сервис олдига янги талабларни қўяди. “Порто-франко” режими асосидаги эркин божхона зонаси, “TIR-парк”, ҳаво кемаларига техник хизмат кўрсатиш маркази ва карго терминалининг кейинги босқичларини ривожлантириш режалари бир-бири билан узвий боғлиқ. Ушбу инфратузилманинг барчаси ягона тизим сифатида ишлаши учун рақамли маълумот алмашинуви, жараёнлар мониторинги ва хизматларни мувофиқлаштириш механизмлари ҳам параллел равишда ривожланиши керак.

Биз учун асосий мезон битта: аэропортга келган инсон ўзгаришни амалда ҳис қилиши керак. Йўловчи ортиқча навбатда турмаса, керакли ахборотни ўз вақтида олса, хизматдан фойдаланишда қийинчиликка дуч келмаса — бу рақамлаштиришнинг натижасидир. Авиакомпания учун самолётга хизмат кўрсатиш жараёни аниқ ва режалаштирилган бўлса — бу самарадорлик, карго оператори юк ҳаракатини ишончли назорат қила олса — бу логистик устунликдир. Демак, технологиянинг қиймати унинг ўзида эмас, балки берган натижасида намоён бўлади.

2030 йилгача Навоий халқаро аэропортида парвозлар сонини йилига 7 мингтага, йўловчилар оқимини 150 минг нафарга, юк ташиш ҳажмини эса 45 минг тоннага етказиш мақсад қилинган. Бундай кўрсаткичларга эришиш янги инфратузилма билан бир қаторда, янги хизмат стандартини ҳам талаб этади. Кўпроқ парвоз, кўпроқ юк ва кўпроқ ҳамкор — бу аэропортнинг ҳар бир ички жараёни янада тез, аниқ ва мувофиқлашган ҳолда ишлашини англатади.

Шу нуқтаи назардан, рақамлаштиришни келажакка қаратилган технологик лойиҳа эмас, балки бугундан бошланадиган хизмат фалсафаси сифатида қабул қилиш керак. Ҳар бир жараёнда ортиқча вақт сарфини қисқартириш, ҳар бир хизматда қулайликни ошириш, ҳар бир қарорда аниқ маълумотга таяниш — замонавий аэропортнинг кундалик мезонига айланиши лозим.

Ишончим комилки, Навоий халқаро аэропортининг янги босқичи фақат янги терминаллар, янги йўналишлар ёки янги технологиялар билан эмас, аввало, хизмат сифати билан баҳоланади. Бизнинг мақсадимиз — аэропортга келган ҳар бир йўловчи, ҳамкор авиакомпания ва карго оператори ўзгаришни амалда ҳис қиладиган муҳитни яратиш. Зеро, замонавий аэропортнинг энг катта ютуғи — унинг қанча технологияга эга экани эмас, балки шу технологиялар инсонга қанчалик яхши хизмат қилаётганидир.

Навбаҳор ДАРХОНОВА,

журналист.

Янгиликларни дўстларингизга улашинг

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan