Инсон қадри – ислоҳотларнинг бош мезони
Мустақиллик фақат давлатнинг халқаро ҳуқуқий мақомигина эмас, халқнинг ўз тақдирини ўзи белгилаши, миллий манфаатларини эркин ҳимоя қилиши, жамиятнинг сиёсий, иқтисодий ва маънавий тараққиёт йўлини мустақил танлаши демакдир. Ўзбекистон давлат мустақиллигининг 35 йиллиги ана шу тарихий танлов натижаларини сарҳисоб қилиш билан бирга, тараққиётнинг навбатдаги босқичида олдимизда турган вазифаларни ҳам теран англашга ундайди. Президент Шавкат Мирзиёевнинг 2026 йил 28 августдаги мустақиллик байрамидаги тантанали маросимда сўзлаган нутқи бу жиҳатдан мамлакатнинг бугунги ижтимоий-сиёсий ривожланиш мантиғи ҳамда истиқболдаги устувор йўналишларини ўзида мужассам этган дастурий мазмунга эга.
Мустақилликнинг сиёсий моҳияти, аввало, суверен давлат институтларининг барқарорлиги ва уларнинг жамият манфаатларига хизмат қилиши билан ўлчанади. Шу нуқтаи назардан қаралганда, ўтган 35 йил Ўзбекистон учун миллий давлатчилик асосларини мустаҳкамлаш, сиёсий тизимни янгилаш, иқтисодий мустақилликни кучайтириш, ижтимоий ҳимоя механизмларини кенгайтириш ва халқаро майдонда ўзининг мустақил позициясини шакллантириш даври бўлди. Давлат раҳбари нутқида истиқлолнинг қадр-қиммати, энг аввало, инсон қадри ва эркин ҳаётида намоён бўлиши таъкидлангани бежиз эмас. Чунки замонавий давлатнинг қудрати нафақат ҳудуди, табиий ресурслари ёки иқтисодий кўрсаткичлари, балки фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари қанчалик таъминлангани, уларнинг эртанги кунга ва давлат институтларига бўлган ишончи билан ҳам белгиланади.
Сўнгги йилларда “Инсон қадри учун” тамойилининг давлат сиёсати марказига олиб чиқилиши бошқарув фалсафасидаги муҳим бурилишни англатади. Давлат органлари фаолиятининг якуний мезони қуруқ идоравий ҳисоботлар эмас, балки инсон манфаатига хизмат қиладиган аниқ амалий натижа бўлиши кераклиги тобора устувор қоидага айланмоқда. Мажбурий ва болалар меҳнатига чек қўйилиши, валюта сиёсатининг эркинлаштирилиши, тадбиркорлик йўлидаги тўсиқларнинг бартараф этилиши, аҳоли билан очиқ мулоқот механизмларининг кенгайиши ана шу ислоҳотларнинг яққол кўринишларидир. Сиёсатшунослик тилида бу ҳолат маъмурий буйруқбозликка асосланган бошқарувдан фуқарога хизмат қилувчи, ҳисобдор ва натижадор давлат моделига босқичма-босқич ўтиш сифатида талқин этилади.
Ижтимоий сиёсатнинг янги мазмуни ҳам бевосита инсон манфаатларини марказга қўйиш билан боғлиқ. Камбағалликни қисқартириш, аҳоли бандлигини таъминлаш, эҳтиёжманд оилаларни манзилли қўллаб-қувватлаш ҳамда маҳалла даражасида муаммоларни аниқлаб, ҳал этиш механизмларининг йўлга қўйилиши ижтимоий давлат тамойилларини амалий мазмун билан бойитмоқда. Президент нутқида маҳалланинг жамият ҳаётидаги ўрнига алоҳида урғу берилгани ҳам шундан далолат беради. Маҳалла эндиликда нафақат анъанавий ўзини ўзи бошқариш органи, балки аҳоли эҳтиёжларини давлат сиёсати билан боғлайдиган, ижтимоий бирдамликни мустаҳкамлайдиган ва фуқаролик фаоллигини рағбатлантирадиган муҳим институт сифатида намоён бўлмоқда.
Мамлакат тараққиётининг энг муҳим ресурси инсон капиталидир. XXI асрда рақобат табиий бойликлар эвазига эмас, тобора кўпроқ билим, илғор технологиялар, юқори малака ва креатив тафаккур асосида кечмоқда. Шу боис таълим тизимини ривожлантириш масаласи шунчаки ижтимоий соҳа вазифаси бўлиб қолмай, балки миллий хавфсизлик ва стратегик тараққиёт масаласига айланди. Давлатимиз раҳбари томонидан ёшларнинг хорижий тиллар, замонавий касблар, ахборот технологиялари, сунъий интеллект, илм-фан ва креатив индустрия йўналишларида рақобатбардош бўлиши зарурлиги қайд этилгани айни шу эҳтиёждан келиб чиқади. Олий таълим муассасалари мустақил фикрлайдиган, муаммоларни таҳлил қила оладиган ҳамда янги билим ва ғоялар яратишга қодир авлодни шакллантириши шарт.
Бундай ёндашув иқтисодий сиёсатнинг мазмун-моҳиятини ҳам тубдан ўзгартиради. Замонавий иқтисодиётнинг барқарорлиги юқори қўшилган қиймат, меҳнат унумдорлиги, инновация ва технологик янгиланишлар билан белгиланади. Президент нутқида юқори технологияли иқтисодиётга ўтиш, инвестицияларни кенг жалб этиш, стартап ва венчур экотизимини ривожлантириш, рақамли индустрия имкониятларидан тўлиқ фойдаланиш каби вазифаларнинг белгиланиши иқтисодий модернизациянинг сифат жиҳатидан янги босқичини ифодалайди. Бироқ иқтисодий ўсишнинг ўзигина кифоя эмас. Унинг ижобий самараси барча ҳудудлар, турли ижтимоий қатламлар ва ҳар бир фуқаро ҳаётида сезилиши, янги иш ўринлари, муносиб даромад ва сифатли инфратузилма шаклида намоён бўлиши лозим.
Инсон капитали ҳақида сўз борар экан, соғлиқни сақлаш тизимини четлаб ўтиб бўлмайди. Соғлом ва билимли жамият ҳар қандай модернизациянинг бош шартидир. Профилактик тиббиёт, давлат тиббий суғуртаси, замонавий диагностика ва даволаш имкониятларини кенгайтириш ҳамда тиббий хизмат сифатини ҳудудлар кесимида яхшилашга қаратилган чора-тадбирлар ижтимоий сиёсатнинг узоқ муддатли самарадорлигини белгилаб беради. Соғлиқни сақлашга йўналтирилаётган маблағларни шунчаки харажат эмас, балки инсон салоҳиятига тикилган стратегик инвестиция сифатида қабул қилиш — давлат бошқарувида замон талабига мос фикрлаш мезонидир.
Бугунги тараққиётни экологик масъулиятсиз тасаввур этиб бўлмайди. Марказий Осиёда сув тақчиллиги, иқлим ўзгариши, чўлланиш, урбанизация ва экологик юкламанинг ортиши нафақат табиатни муҳофаза қилиш, балки иқтисодий ва сиёсий барқарорлик масаласига айланмоқда. Президент нутқида сув тежовчи технологияларни кенг жорий этиш, “Яшил макон” умуммиллий ҳаракатини янги босқичга кўтариш ва шаҳарларда яшил ҳудудларни кенгайтиришга доир вазифалар белгилангани экологик сиёсатнинг давлат стратегиясидаги ўрни тобора ошаётганини кўрсатади. Бу йўналишда давлат, бизнес, илм-фан, фуқаролик жамияти институтлари ва аҳолининг ўзаро ҳамкорлиги, айниқса, долзарбдир.
Жамият барқарорлигининг яна бир ҳал қилувчи омили — миллатлараро тотувлик, диний бағрикенглик ва фуқаролик бирдамлигидир. Кўп миллатли ва турли конфессиялар мавжуд бўлган Ўзбекистон шароитида жамиятнинг умумий Ватан, умумий манфаат ва умумий келажак ғояси атрофида бирлашиши давлат тараққиётининг муҳим сиёсий ресурси ҳисобланади. Бунда фуқаролик идентификацияси, ўзаро ҳурмат, тарихий хотира ва замонавий ватанпарварлик туйғулари бир-бирини мазмунан тўлдиради. Мустақилликнинг 35 йиллиги ана шу муштаракликни мустаҳкамлаш, истиқлол қадриятларини ёш авлод онгига замонавий мазмунда сингдириш учун муҳим тарихий имкониятдир.
Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги нуфузи ҳам мустақиллик йилларида сифат жиҳатидан янги босқичга кўтарилди. Бугунги ташқи сиёсат очиқлик, прагматизм, тинчликпарварлик ва ўзаро манфаатли ҳамкорлик тамойилларига таянмоқда. Марказий Осиёда яхши қўшничилик муҳитини мустаҳкамлаш, чегаралар, савдо, транспорт, сув ва экология каби умумий масалаларни мулоқот йўли билан ҳал этишга интилиш минтақавий сиёсатнинг энг катта ютуқларидан биридир. Шу билан бирга, дунёнинг етакчи марказлари билан мувозанатли ҳамкорликни ривожлантириш, иқтисодий дипломатияни кучайтириш ва нуфузли халқаро ташкилотлардаги фаолликни ошириш миллий манфаатларимизни глобал жараёнлар билан уйғунлаштириш имконини бермоқда.
Президент нутқида белгиланган устувор йўналишларнинг аҳамияти шундаки, улар тарқоқ соҳалар йиғиндиси эмас, балки яхлит тараққиёт тизимини ташкил этади. Таълим иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини оширади; соғлом жамият меҳнат унумдорлигини кафолатлайди; қонун устуворлиги инвестиция ва тадбиркорлик муҳити учун ишонч яратади; маҳалла ижтимоий сиёсатнинг манзиллилигини кучайтиради; экологик барқарорлик узоқ муддатли иқтисодий ва демографик хавфсизликка хизмат қилади; тинчликпарвар ташқи сиёсат эса ички тараққиёт учун қулай ташқи шароит яратади. Ана шу узвий боғлиқлик Янги Ўзбекистон тараққиёт моделининг энг муҳим хусусиятидир.
Мустақилликнинг 35 йиллиги шунчаки тарихий сана ёки байрамона юбилей эмас. У эришилган ютуқлар билан фахрланиш баробарида, келажак олдидаги юксак масъулиятни ҳам англатади. Суверенитет мунтазам равишда сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва маънавий мазмун билан мустаҳкамланиб бориши лозим. Унинг ҳақиқий кучи эса ҳар бир фуқаронинг ҳаёт сифати, сифатли билим олиш имконияти, эркин меҳнат қилиши, қонуний ҳимояси, хавфсизлиги ва эртанги кунга бўлган қатъий ишончида ўз ифодасини топади.
Шароф АГАБАЕВ,
Ўзбекистон давлат жаҳон тиллари университети
сиёсий фанлар кафедраси
доценти.