Ёлғон ҳазил бўлолмайди

Яқинда танишларимдан бири айтиб қолди. Олий таълим даргоҳида бирга ўқиган дўстини қидириб, уй манзили ёки қўл телефон рақамини олиш учун ишхонасига борса, у билан бирга ишлайдиган ҳамкасби, меҳмонга: “Э, эшитмадингизми ака, ахир у киши оламдан ўтди-ку” дебди.

— Бирдан ич-этим музлаб кетди. Ҳа энди, узоқ йўлдан атай келдим, уйига бориб оила аъзоларига таъзия билдириб, кўнгил сўраб кетай дедимда, уй манзилини олиб, дўстимнинг уйига бордим. Дўстимнинг кекса онасига: “Онажон, бандаликда, дўстим яхши йигит эди”, деганимни биламан, курсдошимнинг онаси тўсатдан “Вой, боламга нима бўлди” дея, уввос солиб йиғлаб юборди. Шу пайт “оламдан ўтган” дўстим, чорбоғида ишлаётган экан келганимни эшитиб, менга қучоқ очиб кириб келса бўладими… Тилим калимага келмай қолди. Онахон менга бир ёмон қаради-ю хонадан чиқиб кетди. Кейин билсам, дўстимнинг ҳамкасби ҳазил қилган экан. Ўзим ҳам жуда ноқулай аҳволга тушиб қолдим, дейди у.

Орамизда бу даражада бўлмаса-да, сал қўполроқ ҳазил қиладиганлар оз эмас. Айниқса, ёшлар ўзаро ҳазил-мутойибани жуда хуш кўришади. Билиб-билмай, анлаб-англамай ҳазил деб ҳар хил гапни, бўлар-бўлмас хабарни бир-бирига етказишаётганига гувоҳ бўлган ҳолларимиз кўп. Ноўрин ва ўнғайсиз ҳазиллар ҳақида буюк боболаримиз ўз асарларида қатор мисолларни келтирадилар.

Масалан, Камолиддин Биноий ноўрин ҳазил ҳақида шундай ёзади:

Сенинг жонингга хуш ёққан ҳазил,

Ўзганинг дилига наштари қотил.

Ҳа, юқоридаги мисолнинг яққол ифодаси бу. Ҳазил қобиғига ўраб айтган юқоридаги ёлғон хабарни ўйламай айтган одам меҳмон кетгач, ҳамкасбимни бопладим, — дея балки завқлангандир.

Юқоридаги ҳолатда ким беиззат бўлди. Ёлғон хабарга ишониб узоқ йўлдан дўстини сўраб борган меҳмонми, ёки ёлғонни ҳазил ўрнида тўқиган тар­биясиз кимсами? Алал-оқибат нотўғри ва ножоиз қўлланилган бир оғиз сўз икки кишини бебурд, беқадр одамга айлантирди.

Ёлғонни ким гапиради? Биринчиси ғаним, иккинчиси ўз фойдасини кўзлайдиган фирибгар. Учинчиси эса нодон.

Қадимги бир ривоятга кўра ҳинд рожаси 200 туяга олтин юклаб мана шу олтинларга 200 туя китоб олиб келинг дебди. 200 туя китоб келгач мулозимларга мана шу китобларни ўқиб, маъно-моҳиятини 20 туя китобга жойланг дебди. Улар бу топшириқни бажаришгач, энди шу китобларни ўқиб 2 туя китоб қилинг дебди. 2 та туя китобни маъносини эса 2 та китобга жойлашни буюрибди.

Олиму уламолар барча китоблар мазмун-моҳиятини ўқиб улар мазмунини 2 та китобга жойлагач, рожа айтибди. Қани шу иккита китобдаги маъноларни 2 та гап қилиб хулосани айтинглар-чи.

Улар шундай хулосага келибди: бу оламдаги барча яхшиликларнинг яхшиси яқинларингга яхшилик қилишда, ёмонликларнинг ёмони эса яқинларингга ёмонлик қилишда деган экан.

Хуллас, ёлғоннинг ҳазили ҳам ёки ҳазилнинг ёлғони ҳам бўлмағур натижа ва бемаза ҳосил беради.

Ёлғонлиги аввалдан маълум гапни ҳақиқат дейишдан ортиқ ҳаёсизлик йўқ, дейилади “Қобуснома” асарида.

Дарҳақиқат, ҳазилнинг ҳам “зили” бор. Асалнинг ҳам ози ширин деганларидек, меъёрида бўлмаган ҳазил билан ҳурмат-иззатни йўқотиш ҳеч гап эмас.

Шуҳрат Рўзиев.

Янгиликларни дўстларингизга улашинг

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

thirteen + twenty =