Суянса одамга суянсин аёл
Наргиза АСАДОВА
Муаллиф ҳақида:
Наргиза Асадова 1984 йил Тошкент вилояти Қуйи Чирчиқ тумани Гул қишлоғида туғилган. Тошкент давлат маданият институти, Ўзбекистон Миллий университети қошидаги Олий адабиёт курси ҳамда Туркиядаги “Anadolu” университетининг турк тили ва адабиёти факультетида таҳсил олган.
Муаллифнинг “Ишқ остонаси”, “Юрагимнинг сарҳадлари”, “Настарин”, “Аталган кунлар” ва “Müjde” (Туркия), “Helva” (Туркия), “Sabah çizgileri” (Туркия), “Узоқларга кетма” номли шеърий, насрий ва таржима китоблари нашр этилган.
Бугунги кунда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида меҳнат қилади.
Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси.
Хаёлимда ИККИ КИШИ. Бир-биридан суюк, фариштали.
Момо Ҳавво шамол ва бўронлардан пана бўлиб боряпти. Довул тиниб, қуёш нурлари теваракни илитиб-иситиб бораркан, тийрак нигоҳлари билан у ўзидан бир қадам олдинда кетаётган Одам Атонинг соясига меҳр билан боқади. Соя-да виқорли, тафтли… Одам Ато ягона ҳамроҳини иссиқ-совуқдан асраб, олис йўлга равона бўлишган…
Ўшандан буён асрлар вақт шамолига чап бериб ўтиб бораётир. Шундан бери она Ер не-не талотўпларга гувоҳ бўлди. “Мен Ҳаввоман!” дегич аёлнинг қучоғи даста гулларга қанчалик тўлган бўлса, кўзёшларига шу қадар ғарқ бўлди у. Инсоният яралибдики, Қобил ва Ҳобилларнинг кечмишидан ОНА ҳали-ҳамон алағда, дилтанг. Заминни уруш майдонига айлантираётган одам боласи ҳали ҳам дунёнинг моҳиятини, эзгуликнинг, ҳаёт отлиқ неъматнинг қадрига етганича йўқ.
Хаёлимдаги титроқларни йиғиб, китобни сумкамга жойладим-у, кўчага чиқдим. Йўл-йўлакай асарда учратган аёллар кўз олдимда жонланади. Улар урушнинг қаҳрамон аёллари. Машҳур беларусь ёзувчиси, Нобель мукофоти соҳибаси Светлана Алексиевич “Урушнинг аёлдан йироқ қиёфаси” китобини саранжомлаётган вақтда кўпгина Иккинчи жаҳон уруши иштирокчилари бўлмиш аёллар билан суҳбатлашган, дардлашган. Уларнинг шу кунга қадар парда ортида бўлган изтиробларга, хўрликларга қоришиқ кунларини рўйирост кўрсатиб берган. Ҳар бир хотирада ҳаётнинг синиқ лавҳалари мужассам. Бу хотираларни ўқиш мушкул, қон ҳиди анқиётган, чанг-тўзон кўтарилган, кўзларида тубсиз соғинч қотиб қолган мурдаларни “кўриш” азоб. Бироқ урушдек ваҳшатда ҳам эзгулик топа билган, ёруғ тушлар кўра олган инсон бор экан, бу ёзуғни ўқиш мароқли.
* * *
Мени ўраб турган кентнинг ҳар бир бурчида тинчликнинг саси, кулгилари эшитилади. Заминда баҳорнинг сўнгги кунлари кечади. Қушлар чарх уриб, тумшуғидаги емишни полапонига етказиш пайида. Шу онда қирғинбарот паллаларда табиатнинг бу жонсарак жонзотларининг ҳоли нима кечган экан-а, деб ўйлаб қоламан.
“Кеч кузда қушлар учиб кетяпти… узундан-узун қушлар галаси. Немис ва бизнинг артиллерия ўқ узмоқда, улар эса учиб кетишяпти. Уларга қандай айтасан, қандай огоҳлантирасан? “Бу ердан учманг! Бу ерда отишма бўляпти!” дейсанми? Қандай айтасан? Қушлар бир-бир ерга қулайди…”. Мен бўлса ён дафтаримнинг бир четига “Осуда юртнинг осмонига қарғалар ҳам ярашади”, деб ёзиб қўйган эдим. Чиндан ҳам ярашади. Тинчликда ҳамма нарса кўҳлик. Қалдирғочлар эркин парвоз қилаётган кўкка жимгина термиламан. Улар ҳадемай жануб томон учиб кетишади, аммо қайтиш учун кетишади. Чунки тинч бу масканда улар учун ҳаловат бор.
* * *
Илгари шу ҳақдаги фильмларни кўрсам, урушда шафқатдан бўлак барча нарса мужассам, деб ўйлардим. Янглишган эканман.
“Менинг палатамда икки киши ётарди… Биттаси немис, иккинчиси бадани куйган ўзимизнинг танкчи. Уларнинг олдига кирдим.
– Аҳволингиз қалай?
– Мен яхшиман, – деб жавоб берди бизнинг танкчи. – Бунинг аҳволи чатоқ.
– Ахир у фашист-ку…
– Йўқ, мен яхшиман, унинг аҳволи ёмон.
Улар ортиқ душман эмас, энди улар одамлар, шунчаки бирга ётган икки ярадор”.
* * *
Пойтахт кўчалари бўйлаб кезарканман, уруш вақтида ўн тўртта етим болани асраб олган Шомаҳмудовлар оиласи шарафига қўйилган ҳайкаллар ёнидан чиқаман. Норасидаларга ота-она бўлган бу инсонлар миллатимизнинг дарёдил эканлигини яна бир бор дунёга кўрсатиб қўйганлигини, меҳр ва оқибат миллат ва чегара билмас тушунчалар эканлигини ҳис этаман.
“Бу Берлинда бўлган воқеа… Шундай бир ҳолатга дуч келганман: кўчада кетаётсам, олдимдан автоматини кўтариб бир бола югуриб чиқди – урушнинг охирги кунлари эди. Сўнгги кунлар. Қўлида автомат. Тайёр турибди. У менга қараб, кўзларини пирпиратиб, йиғлаб юборди. Ўзимга ишонмайман – мен ҳам йиғлаб юбордим…”
“Ҳар бир боланинг елкасига нон учун халта осилган, белига шўрва ва иккинчи овқат – бўтқа, нўхат учун идишча қистирилган. Уларнинг қорнини тўйдирардик, даволардик. Ҳатто бошларини силардик… Биринчи марта силаганимда… қўрқиб кетдим… Мен-а? Мен! Немис боласининг бошини силасам…”
* * *
Бугун шаҳарни пиёда кезгим келди. Машинада ён-верингга қарай олмайсан. Чунки баъзан фақат йўлга қараш одамни толиқтиради. Сайрнинг эса гашти бўлак. Айниқса, хаёлингда ҳали-ҳамон урушнинг даҳшатлари акс этган китоб турган пайтда. Солиштириш, таққослаш ва энг муҳими, шукур қилиш учун. Кўз ўнгимда тўкин ва фаровон ҳаётидан масрур юртдошларимнинг ёрқин чеҳралари фотолавҳа янглиғ муҳрланиб қолади.
Бағрига китобларни босганча, узун, ёйиқ сочларини шамолга бериб, баланд зинадан оҳудек сакраб тушаётган талаба қизнинг порлоқ, чиройли кўзлари… Бекатда ўтириб, гапдан бўшамай, бир гапириб, ўн кулаётган онахонлар… Онасининг қучоғидан тушиб, оқ капалак ортидан ҳайрат билан боқиб қолган марварид нигоҳли қизалоқ. Улар тарихга эврилаётган бугуннинг бахтиёр тасвири. Йўлда гул дўконига кирдим. Негадир ўзим учун гул сотиб олгим келди. Оқ сариқ, пушти, ҳаворанг ва қизил гуллар… Гуллар ҳам тинчликни севишади, беҳадик тўп-тўп бўлиб очилаверишади.
“Дала гулларини кўрсам – урушни эслайман. Урушда биз гул узмасдик. Гулдаста терсак ҳам, фақат кимнидир кўмаётганда… хайрлашиш учун терардик…”
Хаёлимдагини сездирмай, гулчи аёлни кузатаман. У гулларни саралаб менга узатаркан, ўз ишини жуда яхши кўришини, гулларнинг ҳам тили, юраги борлигини айтади. Аёлнинг атрофида эса асаларилар. Гўзал манзара. Сотувчи ариларга парво қилмайди, аксинча, уларнинг бол йиғишини завқ, сабр билан кузатади…
* * *
“Фронтда Гейне шеърларини қайта ўқий олишимга сира ишонмасдим. Севимли адибим – Гётени қўлга олмасам керак деб ўйлардим”.
Мен эса йўл бўйи Бахни, Моцартни, “Чўли ироқ”ни, “Муножот”ни тингладим. Куйлар инсониятни фақат эзгулик бирлаштира олишини, оҳанг ва адабиётгина одамзодга бахт келтиришини, муҳаббат чегара билмаслигини, замон танламаслигини таъкидлашди.
Айни дақиқаларда ҳам она заминнинг қай ерларида уруш олови ўчмаган. Ҳозир ҳам оналарнинг бағридан гўдаклари юлиб олиняпти. Болаларнинг қўлларига қурол бериб, ота уйини ўққа туттиришяпти. Шундай кезларда Ватанимиздаги ҳар бир чироғи ёниқ хонадондагилар отаётган мусаффо тонгга, хотиржамлик билан ботаётган кунга шукур қилишмоқда. Бешикда пишиллаб ухлаётган гўдак ҳаққи ОНАлар қўлини дуога очиб, юртга омонлик, оламга тинчлик сўрашмоқда. Эшикдан ризқ-насиба кўтариб кириб келаётган ОТАларга сиҳат, иймони бутунлик тилашмоқда.
* * *
Хаёлимда яна ИККИ КИШИ. Момо Ҳавво Ҳазрати Одамга суяниб боради. Ундан нажот кутади. Ана шу нажот, меҳри ва шафқати билан Одам Ҳаввога суюкли. Ўтда ҳам, сувда ҳам, ҳаёт ва мамотда ҳам…