Suyansa odamga suyansin ayol

Nargiza ASADOVA

Muallif haqida:

Nargiza Asadova 1984 yil Toshkent viloyati Quyi Chirchiq tumani Gul qishlog'ida tug'ilgan. Toshkent davlat madaniyat instituti, O'zbekiston Milliy universiteti qoshidagi Oliy adabiyot kursi hamda Turkiyadagi “Anadolu” universitetining turk tili va adabiyoti fakultetida tahsil olgan.

Muallifning “Ishq ostonasi”, “Yuragimning sarhadlari”, “Nastarin”, “Atalgan kunlar” va “Müjde” (Turkiya), “Helva” (Turkiya), “Sabah çizgileri” (Turkiya), “Uzoqlarga ketma” nomli she'riy, nasriy va tarjima kitoblari nashr etilgan.

Bugungi kunda O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasida mehnat qiladi.

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a'zosi.

Xayolimda IKKI KIShI. Bir-biridan suyuk, farishtali.  

Momo Havvo shamol va bo'ronlardan pana bo'lib boryapti. Dovul tinib, quyosh nurlari tevarakni ilitib-isitib borarkan, tiyrak nigohlari bilan u o'zidan bir qadam oldinda ketayotgan Odam Atoning soyasiga mehr bilan boqadi. Soya-da viqorli, taftli… Odam Ato yagona hamrohini issiq-sovuqdan asrab, olis yo'lga ravona bo'lishgan…

O'shandan buyon asrlar vaqt shamoliga chap berib o'tib borayotir. Shundan beri ona Yer ne-ne taloto'plarga guvoh bo'ldi. “Men Havvoman!” degich ayolning quchog'i dasta gullarga qanchalik to'lgan bo'lsa, ko'zyoshlariga shu qadar g'arq bo'ldi u. Insoniyat yaralibdiki, Qobil va Hobillarning kechmishidan ONA hali-hamon alag'da, diltang. Zaminni urush maydoniga aylantirayotgan odam bolasi hali ham dunyoning mohiyatini, ezgulikning, hayot otliq ne'matning qadriga yetganicha yo'q.

Xayolimdagi titroqlarni yig'ib, kitobni sumkamga joyladim-u, ko'chaga chiqdim. Yo'l-yo'lakay asarda uchratgan ayollar ko'z oldimda jonlanadi. Ular urushning qahramon ayollari. Mashhur belarus yozuvchisi, Nobel mukofoti sohibasi Svetlana Aleksiyevich “Urushning ayoldan yiroq qiyofasi” kitobini saranjomlayotgan vaqtda ko'pgina Ikkinchi jahon urushi ishtirokchilari bo'lmish ayollar bilan suhbatlashgan, dardlashgan. Ularning shu kunga qadar parda ortida bo'lgan iztiroblarga, xo'rliklarga qorishiq kunlarini ro'yirost ko'rsatib bergan. Har bir xotirada hayotning siniq lavhalari mujassam. Bu xotiralarni o'qish mushkul, qon hidi anqiyotgan, chang-to'zon ko'tarilgan, ko'zlarida tubsiz sog'inch qotib qolgan murdalarni “ko'rish” azob. Biroq urushdek vahshatda ham ezgulik topa bilgan, yorug' tushlar ko'ra olgan inson bor ekan, bu yozug'ni o'qish maroqli.

* * *

Meni o'rab turgan kentning har bir burchida tinchlikning sasi, kulgilari eshitiladi. Zaminda bahorning so'nggi kunlari kechadi. Qushlar charx urib, tumshug'idagi yemishni polaponiga yetkazish payida. Shu onda qirg'inbarot pallalarda tabiatning bu jonsarak jonzotlarining holi nima kechgan ekan-a, deb o'ylab qolaman.

“Kech kuzda qushlar uchib ketyapti… uzundan-uzun qushlar galasi. Nemis va bizning artilleriya o'q uzmoqda, ular esa uchib ketishyapti. Ularga qanday aytasan, qanday ogohlantirasan? “Bu yerdan uchmang! Bu yerda otishma bo'lyapti!” deysanmi? Qanday aytasan? Qushlar bir-bir yerga qulaydi…”. Men bo'lsa yon daftarimning bir chetiga “Osuda yurtning osmoniga qarg'alar ham yarashadi”, deb yozib qo'ygan edim. Chindan ham yarashadi. Tinchlikda hamma narsa ko'hlik.  Qaldirg'ochlar erkin parvoz qilayotgan ko'kka jimgina termilaman. Ular hademay janub tomon uchib ketishadi, ammo qaytish uchun ketishadi. Chunki tinch bu maskanda ular uchun halovat bor.

* * *

Ilgari shu haqdagi filmlarni ko'rsam, urushda shafqatdan bo'lak barcha narsa mujassam, deb o'ylardim.  Yanglishgan ekanman.

“Mening palatamda ikki kishi yotardi… Bittasi nemis, ikkinchisi badani kuygan o'zimizning tankchi. Ularning oldiga kirdim.

– Ahvolingiz qalay?

– Men yaxshiman, – deb javob berdi bizning tankchi. – Buning ahvoli chatoq.

– Axir u fashist-ku…

– Yo'q, men yaxshiman, uning ahvoli yomon.

Ular ortiq dushman emas, endi ular odamlar, shunchaki birga yotgan ikki yarador”.

* * *

Poytaxt ko'chalari bo'ylab kezarkanman, urush vaqtida o'n to'rtta yetim bolani asrab olgan Shomahmudovlar oilasi sharafiga qo'yilgan haykallar yonidan chiqaman. Norasidalarga ota-ona bo'lgan bu insonlar millatimizning daryodil ekanligini yana bir bor dunyoga ko'rsatib qo'yganligini, mehr va oqibat millat va chegara bilmas tushunchalar ekanligini his etaman.

“Bu Berlinda bo'lgan voqea… Shunday bir holatga duch kelganman: ko'chada ketayotsam, oldimdan avtomatini ko'tarib bir bola yugurib chiqdi – urushning oxirgi kunlari edi. So'nggi kunlar. Qo'lida avtomat. Tayyor turibdi. U menga qarab, ko'zlarini pirpiratib, yig'lab yubordi. O'zimga ishonmayman – men ham yig'lab yubordim…”

“Har bir bolaning yelkasiga non uchun xalta osilgan, beliga sho'rva va ikkinchi ovqat – bo'tqa, no'xat uchun idishcha qistirilgan. Ularning qornini to'ydirardik, davolardik. Hatto boshlarini silardik… Birinchi marta silaganimda… qo'rqib ketdim… Men-a? Men! Nemis bolasining boshini silasam…”

* * *

Bugun shaharni piyoda kezgim keldi. Mashinada yon-veringga qaray olmaysan. Chunki ba'zan faqat yo'lga qarash odamni toliqtiradi. Sayrning esa gashti bo'lak. Ayniqsa, xayolingda hali-hamon urushning dahshatlari aks etgan kitob turgan paytda. Solishtirish, taqqoslash va eng muhimi, shukur qilish uchun. Ko'z o'ngimda to'kin va farovon hayotidan masrur yurtdoshlarimning yorqin chehralari fotolavha yanglig' muhrlanib qoladi.

Bag'riga kitoblarni bosgancha, uzun, yoyiq sochlarini shamolga berib, baland zinadan ohudek sakrab tushayotgan talaba qizning porloq, chiroyli ko'zlari… Bekatda o'tirib, gapdan bo'shamay, bir gapirib, o'n kulayotgan onaxonlar… Onasining quchog'idan tushib, oq kapalak ortidan hayrat bilan boqib qolgan marvarid nigohli qizaloq. Ular tarixga evrilayotgan bugunning baxtiyor tasviri. Yo'lda gul do'koniga kirdim. Negadir o'zim uchun gul sotib olgim keldi. Oq sariq, pushti, havorang va qizil gullar… Gullar ham tinchlikni sevishadi, behadik to'p-to'p bo'lib ochilaverishadi.

“Dala gullarini ko'rsam – urushni eslayman. Urushda biz gul uzmasdik. Guldasta tersak ham, faqat kimnidir ko'mayotganda… xayrlashish uchun terardik…”

Xayolimdagini sezdirmay, gulchi ayolni kuzataman. U gullarni saralab menga uzatarkan, o'z ishini juda yaxshi ko'rishini, gullarning ham tili, yuragi borligini aytadi. Ayolning atrofida esa asalarilar. Go'zal manzara. Sotuvchi arilarga parvo qilmaydi, aksincha, ularning bol yig'ishini zavq, sabr bilan kuzatadi…

* * *

“Frontda Geyne she'rlarini qayta o'qiy olishimga sira ishonmasdim. Sevimli adibim – Gyoteni qo'lga olmasam kerak deb o'ylardim”.

Men esa yo'l bo'yi Baxni, Motsartni, “Cho'li iroq”ni, “Munojot”ni  tingladim. Kuylar insoniyatni faqat ezgulik birlashtira olishini, ohang va adabiyotgina odamzodga baxt keltirishini, muhabbat chegara bilmasligini, zamon tanlamasligini ta'kidlashdi.

Ayni daqiqalarda ham ona zaminning qay yerlarida urush olovi o'chmagan. Hozir ham onalarning bag'ridan go'daklari yulib olinyapti. Bolalarning qo'llariga qurol berib, ota uyini o'qqa tuttirishyapti. Shunday kezlarda Vatanimizdagi har bir chirog'i yoniq xonadondagilar otayotgan musaffo tongga, xotirjamlik bilan botayotgan kunga shukur qilishmoqda. Beshikda pishillab uxlayotgan go'dak haqqi ONAlar qo'lini duoga ochib, yurtga omonlik, olamga tinchlik so'rashmoqda. Eshikdan rizq-nasiba ko'tarib kirib kelayotgan OTAlarga sihat, iymoni butunlik tilashmoqda.

* * *

Xayolimda yana IKKI KIShI. Momo Havvo Hazrati Odamga suyanib boradi. Undan najot kutadi. Ana shu najot, mehri va shafqati bilan Odam Havvoga suyukli. O'tda ham, suvda ham, hayot va mamotda ham…