Навоий — евроосиёнинг янги транспорт-логистика маркази
ёки Гонконг билан стратегик ҳамкорлик самараси ва Навоий халқаро аэропортининг глобал логистика хабига айланиш йўли хусусида
Бугун дунё иқтисодиётида транспорт йўлаклари ва логистика тармоқлари оддий ташиш тизими эмас, балки давлатларнинг иқтисодий барқарорлиги, ташқи савдо имкониятлари ва минтақавий рақобатбардошлигини белгилайдиган стратегик инфратузилмага айланди. Қайси давлат халқаро транспорт оқимларида муносиб ўрин эгалласа, унинг инвестициявий жозибадорлиги, экспорт салоҳияти ва иқтисодий алоқалар кўлами ҳам шунчалик кенгаяди. Шу нуқтаи назардан Навоий халқаро аэропорти атрофида сўнгги даврда шаклланаётган янги халқаро ҳамкорликлар Ўзбекистоннинг транспорт-логистика сиёсатидаги муҳим устувор йўналишлардан бири сифатида намоён бўлмоқда.
2026 йил 9 сентябрь куни Хитой Халқ Республикасининг Гонконг шаҳрида ўтказилган “Бир макон — бир йўл” халқаро форуми доирасида “Навоий халқаро аэропорти” МЧЖ ҳамда Гонконгнинг “Harvest Epoch Strategic Investment Limited” компанияси ўртасида Стратегик альянс тўғрисидаги келишув имзоланиши ана шу жараённинг муҳим воқеаси бўлди. Мазкур келишув Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 9 февралдаги ПҚ–50-сон қарорида белгиланган Навоий халқаро аэропорти фаолияти самарадорлигини ошириш, унинг халқаро транспорт-логистика тизимидаги ўрнини мустаҳкамлашга қаратилган вазифалар билан ҳамоҳангдир.
Эътиборли жиҳати шундаки, мазкур келишув Гонконгдаги “Бир макон — бир йўл” форумининг халқаро мазмуни билан уйғун ҳолда амалга оширилди. Гонконгнинг “Sing Tao Headline” нашри 9 сентябрь куни хабар берганидек, Гонконг халқаро аэропорти маслаҳат хизмати ҳамда стратегик инвестиция компанияси Навоий халқаро аэропортини ривожлантиришни қўллаб-қувватлаш бўйича ҳамкорлик келишувини имзолаган. Ушбу ҳамкорликнинг мақсади Гонконг халқаро аэропортининг аэропорт бошқаруви ва эксплуатацияси соҳасидаги тажрибаси ҳамда профессионал билимларидан фойдаланган ҳолда Навоий аэропортини “Бир макон — бир йўл” доирасидаги муҳим хабга айлантиришга кўмаклашишдан иборат. Нашр маълумотига кўра, 2026 йил март ҳолатида Гонконг халқаро аэропорти “Бир макон — бир йўл” йўналишидаги 41 мамлакатнинг 78 та аэропорти билан боғланган. Бу рақам ҳамкорликнинг қандай улкан тажриба базасига таянаётганини кўрсатади.
Бу ерда масаланинг сиёсий аҳамиятига ҳам алоҳида тўхталиш жоиз. Ўзбекистон сўнгги йилларда очиқ ва прагматик ташқи сиёсат, ўзаро манфаатли иқтисодий дипломатия ва транспорт коммуникацияларини кенгайтиришга қаратилган ёндашувни изчил амалга оширмоқда. Навоий аэропортининг халқаро логистика маркази сифатида ривожланиши эса ана шу ташқи иқтисодий стратегиянинг амалий ифодаларидан биридир. Чунки замонавий транспорт хаби — бу фақат самолётлар қўнадиган ва юк ортиладиган маскан эмас. У давлатнинг халқаро иқтисодий алоқаларини боғлайдиган, сармоя ва технологияларни жалб этадиган, янги бозорларга чиқиш имконини берадиган стратегик нуқтадир.
Стратегик альянс доирасида халқаро юк оқимларини кенгайтириш, электрон тижорат ва экспресс етказиб бериш лойиҳаларини ривожлантириш, совуқ занжирли логистика, яъни ҳарорат назорати талаб этиладиган маҳсулотларни ташиш тизимини йўлга қўйиш, автомобиль саноати юклари, оғир ва йирик ҳажмли юклар учун янги имкониятлар яратиш белгиланмоқда. Буларнинг ҳар бири Ўзбекистон иқтисодиёти учун алоҳида аҳамиятга эга. Айниқса, электрон тижорат ҳажмининг ортиши тезкор ва ишончли авиация логистикасига талабни кучайтирмоқда.
Келишувда темир йўл-авиация ташувларини ривожлантиришга алоҳида урғу берилгани ҳам бежиз эмас. Мультимодал логистикада турли транспорт воситаларининг ягона занжирга бирлашиши юкларнинг ҳаракатини тезлаштиради, ташиш харажатларини мақбуллаштиради ва транзит маршрутларининг самарадорлигини оширади. Навоий эркин иқтисодий зонаси билан аэропорт имкониятларини ўзаро боғлаш эса ишлаб чиқариш, экспорт, омборхона, божхона ва транспорт хизматларини бир тизимга яқинлаштириш учун муҳим замин яратади.
Бу жараён Навоий вилояти иқтисодиёти учун ҳам янги истиқболларни очади. Йирик логистика хаби атрофида транспорт-экспедиторлик компаниялари, омбор ва терминал мажмуалари, электрон тижорат операторлари, сервис хизматлари ва саноат кооперацияси ривожланиши мумкин. Яъни аэропортнинг халқаро хабга айланиши биргина авиация соҳасига эмас, балки ҳудуднинг умумий иқтисодий фаоллигига таъсир кўрсатади. Янги инвестициялар, янги хизмат турлари ва янги иш ўринлари учун замин яратилади.
Гонконг тажрибасининг Навоийга кириб келиши эса ушбу жараённи янада мазмунли қилади. Халқаро аэропортларни бошқариш, операцион самарадорлик, сервис маданияти, логистика жараёнларини рақамлаштириш, халқаро операторлар билан ишлаш ва кадрлар салоҳиятини ошириш каби йўналишларда илғор тажрибадан фойдаланиш Навоий аэропортининг янги босқичдаги фаолияти учун муҳим аҳамият касб этади. Бу — тайёр моделни кўчириш эмас, балки халқаро тажрибани миллий ва минтақавий имкониятлар билан уйғунлаштириш масаласидир.
Навоийнинг географик жойлашуви ҳам бу мақсадга мос келади. Европа, Хитой ва Жанубий Осиё бозорлари ўртасидаги иқтисодий алоқалар кенгайиб бораётган бир шароитда Марказий Осиёдаги транспорт боғлиқлигини кучайтириш тобора долзарб аҳамият касб этмоқда. Шу маънода Навоийни халқаро мультимодал хаб сифатида ривожлантириш Ўзбекистоннинг минтақадаги транспорт-транзит салоҳиятини янада юқори босқичга олиб чиқиши мумкин.
Энг муҳими, мазкур ташаббус Ўзбекистоннинг “Бир макон — бир йўл” доирасидаги иқтисодий ва транспорт алоқаларини янада чуқурлаштиришга хизмат қилади. Хитой, Гонконг, Марказий Осиё, Европа ва Жанубий Осиё ўртасидаги юк оқимларида Навоийнинг роли ошиши мамлакатимизнинг ташқи савдо географиясини кенгайтириш, транзит хизматларидан олинадиган иқтисодий самарани кўпайтириш ва янги халқаро ҳамкорларни жалб этиш имконини беради.
Шу маънода 9 сентябрда Гонконгда имзоланган стратегик келишувларнинг мазмунини биргина инвестициявий ҳужжат доирасида баҳолаб бўлмайди. Унда Ўзбекистоннинг транспорт мустақиллиги, экспорт йўлакларини диверсификация қилиш, минтақавий боғлиқликни кучайтириш ва халқаро иқтисодий майдондаги ўрнини мустаҳкамлаш каби кенг стратегик мақсадлар мужассам. Навоий халқаро аэропортининг ривожланиши мамлакатнинг геоиқтисодий имкониятларини амалиётга айлантиришга хизмат қиладиган муҳим лойиҳалардан бирига айланмоқда.
Бугун Навоий аэропорти олдида турган вазифа — фақат юк ҳажмини ошириш эмас. Асосий мақсад замонавий, рақамлашган, халқаро стандартларга жавоб берадиган, авиация, темир йўл ва автомобиль транспортини бирлаштирадиган комплекс логистика тизимини барпо этишдир. Ана шунда Навоий нафақат Ўзбекистоннинг, балки Марказий Осиёнинг муҳим транспорт-логистика марказларидан бири сифатида янги мақомга эга бўлади.
Пировардида, Европа, Жанубий Осиё ва Хитойни боғлайдиган стратегик мультимодал логистика хабини шакллантириш — бу бир аэропортнинг ривожланиш концепцияси эмас, балки мамлакатнинг янги иқтисодий географиясини яратишга қаратилган узоқ муддатли мақсаддир. Бу мақсад йўлида Гонконгнинг тажрибаси, инвестициявий салоҳияти ва халқаро алоқалари Навоий учун муҳим ресурс бўлиб хизмат қилиши мумкин. Энг муҳими, бу ҳамкорлик Ўзбекистоннинг очиқ, прагматик ва манфаатли халқаро шериклик сиёсати самараларини транспорт-логистика соҳасида яққол намоён этади.
Навбаҳор ДАРХОНОВА