Navoiy — yevroosiyoning yangi transport-logistika markazi

yoki Gonkong bilan strategik hamkorlik samarasi va Navoiy xalqaro aeroportining global logistika xabiga aylanish yo'li xususida

Bugun dunyo iqtisodiyotida transport yo'laklari va logistika tarmoqlari oddiy tashish tizimi emas, balki davlatlarning iqtisodiy barqarorligi, tashqi savdo imkoniyatlari va mintaqaviy raqobatbardoshligini belgilaydigan strategik infratuzilmaga aylandi. Qaysi davlat xalqaro transport oqimlarida munosib o'rin egallasa, uning investitsiyaviy jozibadorligi, eksport salohiyati va iqtisodiy aloqalar ko'lami ham shunchalik kengayadi. Shu nuqtai nazardan Navoiy xalqaro aeroporti atrofida so'nggi davrda shakllanayotgan yangi xalqaro hamkorliklar O'zbekistonning transport-logistika siyosatidagi muhim ustuvor yo'nalishlardan biri sifatida namoyon bo'lmoqda.

2026 yil 9 sentyabr kuni Xitoy Xalq Respublikasining Gonkong shahrida o'tkazilgan “Bir makon — bir yo'l” xalqaro forumi doirasida “Navoiy xalqaro aeroporti” MChJ hamda Gonkongning “Harvest Epoch Strategic Investment Limited” kompaniyasi o'rtasida Strategik alyans to'g'risidagi kelishuv imzolanishi ana shu jarayonning muhim voqeasi bo'ldi. Mazkur kelishuv O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026 yil 9 fevraldagi PQ–50-son qarorida belgilangan Navoiy xalqaro aeroporti faoliyati samaradorligini oshirish, uning xalqaro transport-logistika tizimidagi o'rnini mustahkamlashga qaratilgan vazifalar bilan hamohangdir.

E'tiborli jihati shundaki, mazkur kelishuv Gonkongdagi “Bir makon — bir yo'l” forumining xalqaro mazmuni bilan uyg'un holda amalga oshirildi. Gonkongning “Sing Tao Headline” nashri 9 sentyabr kuni xabar berganidek, Gonkong xalqaro aeroporti maslahat xizmati hamda strategik investitsiya kompaniyasi Navoiy xalqaro aeroportini rivojlantirishni qo'llab-quvvatlash bo'yicha hamkorlik kelishuvini imzolagan. Ushbu hamkorlikning maqsadi Gonkong xalqaro aeroportining aeroport boshqaruvi va ekspluatatsiyasi sohasidagi tajribasi hamda professional bilimlaridan foydalangan holda Navoiy aeroportini “Bir makon — bir yo'l” doirasidagi muhim xabga aylantirishga ko'maklashishdan iborat. Nashr ma'lumotiga ko'ra, 2026 yil mart holatida Gonkong xalqaro aeroporti “Bir makon — bir yo'l” yo'nalishidagi 41 mamlakatning 78 ta aeroporti bilan bog'langan. Bu raqam hamkorlikning qanday ulkan tajriba bazasiga tayanayotganini ko'rsatadi.

Bu yerda masalaning siyosiy ahamiyatiga ham alohida to'xtalish joiz. O'zbekiston so'nggi yillarda ochiq va pragmatik tashqi siyosat, o'zaro manfaatli iqtisodiy diplomatiya va transport kommunikatsiyalarini kengaytirishga qaratilgan yondashuvni izchil amalga oshirmoqda. Navoiy aeroportining xalqaro logistika markazi sifatida rivojlanishi esa ana shu tashqi iqtisodiy strategiyaning amaliy ifodalaridan biridir. Chunki zamonaviy transport xabi — bu faqat samolyotlar qo'nadigan va yuk ortiladigan maskan emas. U davlatning xalqaro iqtisodiy aloqalarini bog'laydigan, sarmoya va texnologiyalarni jalb etadigan, yangi bozorlarga chiqish imkonini beradigan strategik nuqtadir.

Strategik alyans doirasida xalqaro yuk oqimlarini kengaytirish, elektron tijorat va ekspress yetkazib berish loyihalarini rivojlantirish, sovuq zanjirli logistika, ya'ni harorat nazorati talab etiladigan mahsulotlarni tashish tizimini yo'lga qo'yish, avtomobil sanoati yuklari, og'ir va yirik hajmli yuklar uchun yangi imkoniyatlar yaratish belgilanmoqda. Bularning har biri O'zbekiston iqtisodiyoti uchun alohida ahamiyatga ega. Ayniqsa, elektron tijorat hajmining ortishi tezkor va ishonchli aviatsiya logistikasiga talabni kuchaytirmoqda.

Kelishuvda temir yo'l-aviatsiya tashuvlarini rivojlantirishga alohida urg'u berilgani ham bejiz emas. Multimodal logistikada turli transport vositalarining yagona zanjirga birlashishi yuklarning harakatini tezlashtiradi, tashish xarajatlarini maqbullashtiradi va tranzit marshrutlarining samaradorligini oshiradi. Navoiy erkin iqtisodiy zonasi bilan aeroport imkoniyatlarini o'zaro bog'lash esa ishlab chiqarish, eksport, omborxona, bojxona va transport xizmatlarini bir tizimga yaqinlashtirish uchun muhim zamin yaratadi.

Bu jarayon Navoiy viloyati iqtisodiyoti uchun ham yangi istiqbollarni ochadi. Yirik logistika xabi atrofida transport-ekspeditorlik kompaniyalari, ombor va terminal majmualari, elektron tijorat operatorlari, servis xizmatlari va sanoat kooperatsiyasi rivojlanishi mumkin. Ya'ni aeroportning xalqaro xabga aylanishi birgina aviatsiya sohasiga emas, balki hududning umumiy iqtisodiy faolligiga ta'sir ko'rsatadi. Yangi investitsiyalar, yangi xizmat turlari va yangi ish o'rinlari uchun zamin yaratiladi.

Gonkong tajribasining Navoiyga kirib kelishi esa ushbu jarayonni yanada mazmunli qiladi. Xalqaro aeroportlarni boshqarish, operatsion samaradorlik, servis madaniyati, logistika jarayonlarini raqamlashtirish, xalqaro operatorlar bilan ishlash va kadrlar salohiyatini oshirish kabi yo'nalishlarda ilg'or tajribadan foydalanish Navoiy aeroportining yangi bosqichdagi faoliyati uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Bu — tayyor modelni ko'chirish emas, balki xalqaro tajribani milliy va mintaqaviy imkoniyatlar bilan uyg'unlashtirish masalasidir.

Navoiyning geografik joylashuvi ham bu maqsadga mos keladi. Yevropa, Xitoy va Janubiy Osiyo bozorlari o'rtasidagi iqtisodiy aloqalar kengayib borayotgan bir sharoitda Markaziy Osiyodagi transport bog'liqligini kuchaytirish tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu ma'noda Navoiyni xalqaro multimodal xab sifatida rivojlantirish O'zbekistonning mintaqadagi transport-tranzit salohiyatini yanada yuqori bosqichga olib chiqishi mumkin.

Eng muhimi, mazkur tashabbus O'zbekistonning “Bir makon — bir yo'l” doirasidagi iqtisodiy va transport aloqalarini yanada chuqurlashtirishga xizmat qiladi. Xitoy, Gonkong, Markaziy Osiyo, Yevropa va Janubiy Osiyo o'rtasidagi yuk oqimlarida Navoiyning roli oshishi mamlakatimizning tashqi savdo geografiyasini kengaytirish, tranzit xizmatlaridan olinadigan iqtisodiy samarani ko'paytirish va yangi xalqaro hamkorlarni jalb etish imkonini beradi.

Shu ma'noda 9 sentyabrda Gonkongda imzolangan strategik kelishuvlarning mazmunini birgina investitsiyaviy hujjat doirasida baholab bo'lmaydi. Unda O'zbekistonning transport mustaqilligi, eksport yo'laklarini diversifikatsiya qilish, mintaqaviy bog'liqlikni kuchaytirish va xalqaro iqtisodiy maydondagi o'rnini mustahkamlash kabi keng strategik maqsadlar mujassam. Navoiy xalqaro aeroportining rivojlanishi mamlakatning geoiqtisodiy imkoniyatlarini amaliyotga aylantirishga xizmat qiladigan muhim loyihalardan biriga aylanmoqda.

Bugun Navoiy aeroporti oldida turgan vazifa — faqat yuk hajmini oshirish emas. Asosiy maqsad zamonaviy, raqamlashgan, xalqaro standartlarga javob beradigan, aviatsiya, temir yo'l va avtomobil transportini birlashtiradigan kompleks logistika tizimini barpo etishdir. Ana shunda Navoiy nafaqat O'zbekistonning, balki Markaziy Osiyoning muhim transport-logistika markazlaridan biri sifatida yangi maqomga ega bo'ladi.

Pirovardida, Yevropa, Janubiy Osiyo va Xitoyni bog'laydigan strategik multimodal logistika xabini shakllantirish — bu bir aeroportning rivojlanish konsepsiyasi emas, balki mamlakatning yangi iqtisodiy geografiyasini yaratishga qaratilgan uzoq muddatli maqsaddir. Bu maqsad yo'lida Gonkongning tajribasi, investitsiyaviy salohiyati va xalqaro aloqalari Navoiy uchun muhim resurs bo'lib xizmat qilishi mumkin. Eng muhimi, bu hamkorlik O'zbekistonning ochiq, pragmatik va manfaatli xalqaro sheriklik siyosati samaralarini transport-logistika sohasida yaqqol namoyon etadi.

Navbahor DARXONOVA