Навоий аэропортининг карго салоҳияти халқаро майдонда

Дунёда товарлар ҳаракати, ишлаб чиқариш занжирлари ва халқаро савдо йўналишлари ўзгараётган бир пайтда транспорт-логистика соҳаси эндиликда юкни бир манзилдан иккинчисига етказиб бериш вазифаси билангина чекланиб қолмаяпти.

Жорий йилнинг 30 сентябрь – 1 октябрь кунлари Тошкентдаги “Swissôtel” меҳмонхонасида бўлиб ўтган “Central Asia Air Cargo Summit #3” саммити ана шу ўзгаришлар мазмун-моҳиятини очиб берган муҳим халқаро мулоқот майдонларидан бирига айланди. Саммитда ҳаво каргоси бозорининг бугунги ҳолати, янги йўналишлар, аэропортлар салоҳияти, логистика занжирлари самарадорлиги, рақамлаштириш, божхона тартиб-таомиллари ҳамда халқаро ҳамкорлик каби масалалар ўзаро боғлиқ ҳолда муҳокама қилинди.

Мазкур тадбирнинг аҳамияти шундаки, унда карго соҳасининг турли бўғинлари бир жойда жамланди. Авиакомпаниялар, аэропортлар, логистика ва экспедиторлик корхоналари, чартер операторлари, технологик ечим провайдерлари, халқаро ташкилотлар ҳамда соҳа мутахассислари учун саммит янги алоқалар ўрнатиш билан бирга, бозор тамойиллари қайси йўналишда ривожланаётганини англаш имкониятини ҳам берди. “Lufthansa Cargo”, “Turkish Airlines”, “Atlas Air”, “Silk Way West Airlines”, “Centrum Air”, “Saudia Cargo”, “DHL Global Forwarding”, “FedEx”, “Chapman Freeborn” каби етакчи компаниялар иштирок этган мулоқотларда ҳаво орқали юк ташишнинг истиқболдаги имкониятлари атрофлича муҳокама қилинди.

Саммитда кўтарилган ҳар бир масала Марказий Осиёнинг иқтисодий географияси учун ниҳоятда муҳим. Боиси бугун минтақада товар оқимлари трансформацияга учрамоқда: янги савдо йўлаклари пайдо бўляпти, электрон тижорат ва тезкор етказиб бериш хизматларига эҳтиёж тобора ортиб бормоқда. Бундай шароитда аэропортнинг вазифаси ҳам тубдан ўзгаради: энди у фақат парвозларни қабул қилувчи оддий инфратузилма эмас, балки товар ҳаракатини тезлаштирувчи, бизнесни янги бозорлар билан боғловчи ҳамда транзит оқимларини шакллантирувчи иқтисодий нуқтага айланиши шарт.

Шу нуқтаи назардан қараганда, “Central Asia Air Cargo Summit #3” саммитида Навоий халқаро аэропортининг иштироки алоҳида аҳамият касб этди. Аэропорт директори Алишер Қиличев бошчилигидаги делегация умумий муҳокамалар билангина чекланиб қолмай, Навоийнинг аниқ имкониятларини халқаро ҳамкорларга тақдим этиш, соҳа вакиллари билан тўғридан-тўғри мулоқот ўрнатиш ва истиқболли шериклик йўналишларини муҳокама қилишга асосий эътиборни қаратди.

Навоий халқаро аэропорти учун бундай нуфузли майдонда иштирок этишдан кўзланган бош мақсад — мавжуд имкониятларни санаб ўтиш эмас, балки уларни халқаро карго бозорининг долзарб эҳтиёжлари билан уйғунлаштиришдир. Аэропортнинг қулай географик жойлашуви, ихтисослашган карго инфратузилмаси, транзит имкониятлари ҳамда Марказий Осиёдаги йирик транспорт йўлаклари чорраҳасида жойлашгани янги юк оқимларини жалб этишда муҳим таянч бўла олади. Бироқ бу салоҳиятнинг асл қиймати халқаро операторлар учун қандай қулай хизмат ва логистик ечимларга айлантирилиши билан ўлчанади.

Саммит доирасидаги учрашувларда айнан шу жиҳат устувор бўлди. Авиакомпаниялар, логистика операторлари, экспедиторлар ва бошқа потенциал ҳамкорлар билан кечган мулоқотларда янги карго йўналишларини очиш, юкларни Навоий орқали транзит қилиш, чартер қатновини ривожлантириш, логистика хизматлари кўламини кенгайтириш ва узоқ муддатли ҳамкорлик истиқболларини баҳолаш масалалари муҳокама қилинди.

Бу ердаги энг муҳим жиҳат янги ҳамкорлик юзага келтирадиган иқтисодий занжирдир. Мисол учун, Навоий орқали янги юк қатновининг йўлга қўйилиши биргина рейс доирасида қолиб кетмайди. У ўз навбатида экспедиторлик, омборхона, божхона, ер усти транспорти, техник хизмат кўрсатиш, қадоқлаш, қайта юклаш каби турдош тармоқларга бўлган талабни ҳам кескин оширади. Демак, аэропортнинг карго салоҳиятидан унумли фойдаланиш нафақат авиация соҳасига, балки ҳудуддаги логистика бизнеси ва хизмат кўрсатиш тармоғига ҳам кучли туртки беради.

Навоийнинг яна бир улкан устунлиги ҳаво, темир йўл ва автомобиль ташувларини ягона тизимда боғлаш имкониятидир. Бугунги халқаро логистикада мультимодал ёндашув стратегик аҳамият касб этмоқда. Юкнинг бир қисми ҳаво йўли орқали тезкор етказилса, кейинги босқичда темир йўл ёки автомобиль транспорти ёрдамида якуний манзилга юборилиши мумкин. Бундай интеграциялашган занжир вақтни сезиларли даражада тежайди, ташиш географиясини кенгайтиради ҳамда турли бозорлар ўртасидаги мослашувчан логистика схемаларини юзага келтиради.

Навоий халқаро аэропортининг истиқболдаги тараққиётида мазкур мультимодаллик ҳал қилувчи омиллардан бирига айланиши мумкин. Аэропортни алоҳида ажралиб турган транспорт объекти эмас, балки юклар қабул қилинадиган, сараланадиган, сақланадиган, расмийлаштириладиган, қайта юкланадиган ва кейинги манзилга йўналтириладиган ягона логистика тизимининг таркибий бўғини сифатида қараш зарур. Зеро, бугун халқаро карго бозоридаги рақобат ҳам айнан ана шу яхлит тизим самарадорлиги устида бормоқда.

Саммитдаги мулоқотлар Навоий аэропорти учун яна бир устувор вазифани кўрсатиб берди: халқаро операторлар талабларини чуқур ўрганиш ва кўрсатилаётган хизматларни ана шу мезонларга мослаштириш. Бугунги кунда юк ташувчи компаниялар учун аэропортнинг географик ўрни қанчалик муҳим бўлса, юкларни қабул қилиш тезлиги, ҳужжатлаштириш жараёнларининг шаффофлиги, маълумотларнинг рақамли алмашинуви, хавфсизлик кафолати ҳамда операцияларнинг олдиндан аниқ прогноз қилиниши ҳам шунчалик катта аҳамиятга эга.

Шу нуқтаи назардан, саммит кун тартибидаги рақамлаштириш масалалари Навоий учун ҳам юксак амалий аҳамият касб этади. Хусусан, “IATA” иштирокидаги учрашувларда “ONE Record” каби рақамли маълумот алмашиш стандартлари, операцион самарадорлик, божхона ва бошқа тартиб-таомилларни модернизация қилиш масалалари кўтарилди. Мазкур ёндашувларни татбиқ этиш келгусида юк ҳаракатини тўлиқ шаффофлаштириш, маълумотларни тезкорлик билан алмашиш ҳамда логистика занжиридаги беҳуда вақт йўқотишларининг олдини олишга хизмат қилади.

Навоий аэропорти учун халқаро ҳамкорликнинг яна бир муҳим жиҳати янги бозорларга йўл очилишидир. Аэропорт ўз имкониятларини халқаро авиация ва логистика компанияларига тўғридан-тўғри намойиш этар экан, глобал транспорт харитасидаги Навоий қиёфаси ҳам янгиланади. Масала энди фақатгина “бу аэропорт қаерда жойлашган?” деган жўн савол билан чекланмайди. Асосийси, “Навоий орқали қандай юкни, қайси бозорга, қанча муддатда ва қай даражадаги қулай логистика схемаси асосида етказиб бериш мумкин?” деган стратегик саволга мукаммал ечим таклиф қилишдир.

Бундай ёндашув аэропорт фаолиятини сифат жиҳатидан янги босқичга кўтаради. Карго соҳасидаги ҳар бир янги лойиҳа ўз ортидан ёндош хизматларни ҳам ривожлантиришни тақозо этади: замонавий омборхоналар, логистика марказлари, экспедиторлик тармоғи, махсус турдаги юклар билан ишлаш, “совуқ занжир” (“cold chain”) тизими, электрон тижорат юклари ва экспресс етказиб бериш йўналишлари бир-бирини тўлдириб боради. Оқибатда аэропорт атрофида иқтисодий фаолликнинг янги марказлари қад ростлайди.

Ушбу жараённинг ҳудудий ривожланишдаги ўрни ҳам беқиёс. Навоийнинг йирик карго хаби сифатида қад ростлаши янги сармояларни жалб қилиш, логистика хизматлари кўламини кенгайтириш, экспорт-импорт амалларини тезлаштириш ва янги бизнес тармоқларини шакллантиришга мустаҳкам замин яратади. Аэропортдаги ҳар бир муваффақиятли лойиҳа транспорт, омборхона ва сервис каби тармоқларда қўшимча қиймат ва иш ўринларини яратади.

Сўнгги вақтларда Навоий халқаро аэропорти атрофида халқаро шерикликнинг фаоллашгани ҳам шу тенденциянинг ёрқин ифодасидир. Хусусан, Гонконгнинг “Harvest Epoch Strategic Investment Limited” компанияси билан тузилган стратегик ҳамкорлик доирасидаги келишувлар халқаро инвесторларнинг Навоий салоҳиятига бўлган қизиқиши юқори эканини тасдиқлайди. Бундай қўшма ташаббуслар аэропортнинг инфратузилмавий ҳамда логистик имкониятларини замонавий лойиҳалар ҳисобига янада бойитишда муҳим омил бўлиб хизмат қилади.

“Central Asia Air Cargo Summit #3” доирасидаги учрашувлар эса мазкур жараёнларни халқаро карго бозорининг бошқа иштирокчилари билан бевосита боғлаш имконини берди. Бу ерда асосий муваффақият фақатгина тадбир доирасида кечган мулоқотлар сони билан ўлчанмайди. Энг муҳими, музокаралардан сўнг қайси алоқалар амалий давом этиши, қайси йўналишлар бўйича техник ва тижорий ҳисоб-китобларга киришилиши, Навоийга қай даражада янги юк оқимлари жалб этилиши ва уларнинг қайси турдаги сифатли хизматлар билан таъминланишидадир.

Шу боис саммитдаги ҳар бир музокарага Навоий халқаро аэропорти учун истиқболдаги улкан ишларнинг янги босқичи сифатида қараш лозим. Халқаро авиакомпания билан келишув янги қатновга, логистика оператори билан шериклик янги юк оқимига, экспедитор билан мулоқот янги мижозлар занжирига, технология компанияси билан алоқалар эса хизматларнинг рақамлашувига замин яратади. Бу саъй-ҳаракатларнинг барчаси биргина умумий мақсад — Навоийни минтақанинг рақобатбардош карго ва логистика хабига айлантириш ғояси атрофида бирлашади.

Навоийнинг карго салоҳиятини оширишдаги яна бир муҳим жиҳат халқаро майдонда ишончли ҳамкор мақомини мустаҳкамлашдир. Бунинг учун бир марталик тадбирлардан кўра изчил ва тизимли мулоқот, пухта тижорий таклифлар, юқори сервис ҳамда узоқ истиқболга мўлжалланган ҳамкорлик механизмлари зарур. “Central Asia Air Cargo Summit” каби майдонлар эса мана шундай долзарб масалаларни жаҳоннинг етакчи компаниялари билан бир стол атрофида очиқ муҳокама қилиш учун қулай шароит яратади.

Бугун Навоий халқаро аэропорти олдида турган бирламчи вазифа фақатгина юклар ҳажмини механик тарзда ошириш эмас. Асосий мақсад — мавжуд географик устунликни рақобатбардош ва бозорбоп логистика маҳсулотига айлантиришдан иборат. Бунинг учун янги йўналишлар, нуфузли халқаро операторлар, мультимодал ташувлар, рақамли технологиялар, юқори сифатли сервис ва инвестициявий лойиҳаларни ягона комплексда уйғун ривожлантириш талаб этилади.

Шу маънода “Central Asia Air Cargo Summit #3” саммити Навоий халқаро аэропорти учун ўз имкониятларини кенг оммага намойиш этиш баробарида, навбатдаги босқичдаги устувор вазифаларни аниқлаштириб олиш майдони ҳам бўлди. Саммитда ўрнатилган халқаро алоқалар, келишилган йўналишлар ва илгари сурилган таклифлар эндиликда амалий лойиҳаларга кўчиши керак. Ана шу пировард натижа — янги карго йўналишлари, янги юк оқимлари, самарали шерикликлар ва замонавий логистика хизматлари — аэропортнинг халқаро майдондаги иштироки қанчалик натижадор бўлганини кўрсатиб беради.

Навоий учун бугунги ислоҳотлар моҳияти ягона стратегик ғояга келиб тақалади: аэропортни оддий транспорт иншоотидан миллий ва минтақавий иқтисодий ўсишни таъминловчи қудратли логистика хабига айлантириш. “Central Asia Air Cargo Summit #3” анжуманидаги фаол иштирок эса мазкур мақсад йўлида глобал бозор билан бевосита алоқа ўрнатиш, янги имкониятларни ўзлаштириш ва Навоийнинг улкан карго салоҳиятини жаҳон логистика занжирларига чамбарчас боғлаш йўлидаги дадил қадам бўлди.

Навбаҳор ДАРХОНОВА,

журналист.