Xalq tabobatining jonkuyari edi

Mirzakarim Norbekovning ustozi

Madiyor Solayev haqida nimalar bilamiz?

 

Tabib va psixolog Mirzakarim Norbekov nomi nafaqat o'zbekistonlik­larga, balki dunyoning ko'pchilik mamlakatlariga ham tanish. Shuningdek, ko'p­lab insonlar sog'lig'i va zehniyati tiklanishiga sababchi bo'lgan xalq tabobati xodimlari, psixologlar ham borki, ular ham biz o'zbeklarning g'ururidirlar. Ana shu safning boshida esa marhum Madiyor Solayev ham bor edi.

Albatta, bugungi yosh avlodga bu nom tanish bo'lmasligi mumkin. Biroq 1988-95 yillar oralig'ida Madiyor Solayev ko'pchilik orasida mashhur edi. Xo'sh, Mirzakarim Norbekovlar bilan bir davr­­da o'z faoliyatini boshlagan, hattoki respublikada birinchi bo'lib “Sharq” xalq tabobati markazini ochib unga bosh shifokorlik qilgan insonning hayoti va faoliyati qanday kechgan? Madiyor Solayevning o'zbek xalqi va xalq tabobati borasidagi qanday xizmatlari bo'lgan?

Madiyor Solayev 1947 yilning 23 yanvarida Xorazm viloya­tining Gurlan tumanida tug'ilgan. 1972 yilda Samarqand davlat tibbiyot institutini tugatib, Urganch shahri va Gurlan tumanidagi shifoxonalarda faoliyat ko'rsatadi. Talabalik davridayoq xalq tabobatiga qiziqib Xitoyda ishlab kelgan Habiba Nurovadan manual terapiya, igna bilan davolash sirlarini o'rganadi. O'z bilim va taj­ribalarini oshirish maqsadida 1977-79 yillarda Mos­kvadagi I.M.Sechenev nomidagi tibbiyot institutida ordinaturani o'taydi va shu dargohda terapevt bo'lib ishlaydi. Tibbiyot sohasidagi taj­ribalarini boyi­tib fransuz tilini ham mukammal o'rganadi. Ordinaturadagi faoliyati davomida tirishqoqligi bois mashhur akademik Ye.I.Chazovning e'tiborini tortadi va uning tav­siyasi bilan Tunis davlatiga ishga yuboriladi. Shu tariqa Madiyor Solayev 1979-82 yillarda Tunisda shifokor sifatida faoliyat olib boradi. Madiyor Sola­evni sobiq ittifoq va Sharq davlatlarida mashhur qilgan voqea sobiq ittifoq zamonida eng mashhur jurnallardan biri bo'lgan “Ogonyok”n­ing 1981 yildagi 1-sonida u haqdagi maqolaning yoritilishi bo'lgan.

1982 yilda Tunisdagi xizmat shartnomasi tamom bo'lgach Madiyor Solayev Gurlanga kelib, shifokorlik qiladi. 1986-88 yillarda Toshkent tibbiyot institutining klinikasida faoliyat ko'rsatadi. Madiyor Solayevning ko'p yillik orzulari 1988 yilda ushaldi — sog'liqni saqlash vazirligi qoshida xo'jalik hisobidagi “Sharq” xalq tabobati markazini tashkil qildi. Natijada respublika bo'yi­­cha xalq tabobati sohasi vakillarining armoni aynan Madiyor Solayev tufayli amalga oshdi. Shuning­dek, o'sha yillari aynan Mirza­karim Norbekov Madiyor akaning qo'llab-quvvatlashi bilan “Sharq” tabobati markaziga kelib faoliya­tini boshlaydi va dovrug' qozonadi.

Madiyor Solayev o'z bilganlari va taj­ribalari asosida “Yoshlik”, “Fan va turmush”, “Yosh leninchi” (hozirgi “Yoshlar ovozi”) nashrlarida ko'plab maqolalar chop ettirib bordi. Ayniqsa, 1988-91 yillardagi eng ommabop bo'lgan “Fan va turmush” jurnalidagi “Sharq shifosi”, “Xalq tabobati”, “Shimoldan kelayotgan ofat” singari ko'plab maqolalarida tibbiyotni isloh qilish, xalq tabobatining afzallik­lari, ekologik ofatlar haqida mantiqan mulohazali chiqish­lar qildi.

Madiyor aka o'z maqolalarida xorij taj­ribasidan kelib chiqib, shuningdek, milliy an'analarga suyangan holda nafaqat tibbiyotga oid, balki ta'lim, ichki ishlar, tabiatni muhofaza qilishga oid ko'pgina takliflarni ham ilgari surgandi. Uning ana shu tashabbus­korligi e'tiborga olinib, Mos­kva va O'rta osiyolik olim va ijodkorlardan iborat “Orol-88” ekspeditsiyasi uni o'ziga a'zo qilib olgandi. Natijada Madiyor aka ekspeditsiya a'zolari bilan ikki oy O'rta Osiyodagi poytaxtlar, daryolar va suv omborlaridan to Orolgacha bo'lgan masofani vertolyot, avtomashina va otda kezib chiqqanicha ekologik fojialar, ularning kelib chiqishini tahlil qilib chiqqandi.

Madiyor aka matbuotning jonkuyari sifatida yangi tashkil qilingan “Sirli olam”, “Qalb ko'zi” nashrlarining tahrir hay'ati a'zosi sifatida xalq tabobatiga oid maqolalarning berib borilishiga bosh­chilik qildi.

Biroq… 1998 yilda akademik Ye.I.Chazovning taklifiga binoan yana Mos­kvaga borib xususiy klinika vitse prezidenti sifatida to 2004 yilgacha faoliyat ko'rsatdi. Bu davr mobaynida rossiya­lik hamkasblari bilan Yevropa davlatlari, Avstraliya, AQSh, Birlashgan Arab Amirliklari va bosh­­qa davlatlarda xalq tabobati bo'yi­­cha muolajalar olib bordi va qator xalqaro ilmiy konferensiyalarda ma'ruzalar qildi.

Tinib-tinchimas shifokor, mash­­­­­­hur tabib Madiyor Solayev 2005 yili Toshkentda vafot etdi. Xalq tabobatini O'zbekis­tonda birinchilardan bo'lib yo'lga qo'ygan, bu borada xalqaro miqyosda sharqona davolash usullarini tadqiq va tashviq qilgan insonning hayoti shu taxlit yakun topdi.

Oradan mana yillar o'tib Madiyor Solayevning 1998 yilda O'zbekistonda to'xtab qolgan fao­liyati (“Sharq” tabobati markazi nazarda tutilmoqda U.B.) yangi ko'lamda davom etmoqda. Ya'ni O'zbekiston Xalq tabobati akademiyasi faoliyat yuritmoqda. Mirzakarim Norbekov kabi safdosh­lari esa xalqaro miqyosda sharq tabobati va inson psixologiyasi borasidagi ishlarini keng yo'lga qo'yishmoqda. Bu ishlarni 1988-98 yillarda birinchi bo'lib boshlagan Madiyor Solayevning bu soha istiqboliga qo'shgan hissasi katta ekan, demak, Xalq tabobati akademiyasi marhum yurtdoshimizni xotirlash tadbirlarini o'tkazsa arziydi. Shuningdek, shogirdlari va safdosh­laridan u kishining qilgan xizmatlari haqida “Madiyor Solayev zamondoshlari xotirasida” nomli yodnomani yozib olib nashr etilsa, savobli ish bo'lardi. Qolaversa, M.Solayevning matbuotdagi hozirgacha o'z ahamiyatini yo'qotmagan maqolalarini kitob holida ham chop qilish, yanada foydali amallardan bo'lar edi.

Umid BEKMUHAMMAD

Yangiliklarni do'stlaringizga ulashing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

eleven + four =