Pudina — afsonaviy qishloq
Pudina —ajoyib va g'aroyib joylardan biri bo'lib, bu mo''jazgina qishloqcha Qashqadaryoning Koson tumanida joylashgan.
Tarixda Pudina nomi mashhur bo'lib, o'z davrining kuchli ilm markazlaridan hisoblangan. Bu qishloqda juda ziyrak va Islom dinining targ'ibotchisi bo'lgan Qusam ismli shayx alloma yashab o'tgan. Ul zotga atalgan maqbara ham qurilgan.
Pudinadagi tarixiy ziyoratgoh joy Qusam shayx ota qadamjosidir. Bu muborak joyga ko'plab sayyohlar tashrif buyuradi.
Ha, Qusam shayx ota — ibn Muhammad Qusamning hayoti va faoliyati Pudina qishlog'i bilan bog'liq. Tarixiy manbalarda qayd etilishicha, Qusam shayx Turkistonda Ahmad Yassaviy xonadonida (qiz tomonidan evarasidir) tug'ilgan bo'lsa-da, umrini Pudina hududida o'tkazgan. U Ahmad Yassaviy hazratlarining nevaralari — Gavhar Shahnozbegimdan tug'ilgan bo'lib, otasi buxorolik Husayn shayx Atoiy avlodlaridan, ya'ni Xonzoda Muhammad Xojadir.
Pudinaning madaniy markazlardan bo'lishida Qusam shayxning xizmatlari beqiyos. Pudina maktabida Sayyid Amir Kulol, Shamsiddin Kulol, Bahouddin Naqshband va boshqa allomalar ta'lim olgan.
Qusam shayx hazratlari haqida ulug' shoir Abdurahmon Jomiy o'zining “Nafahot-ul-uns” asarida: “Muhammad Qusam Atoiy turkiy shayx bo'lib, Ahmad Yassaviy avlodidandur, Bahouddin Naqshbandning ustozidir”, — deya qayd etgan.
Mutafakkir shoir Alisher Navoiy esa o'zining “Nasoyim ul-muhabbat” asarida uni “Shayxlar shayxi” deb e'tirof qilgan.
Qusam shayx islom ilmi bilimdoni bo'lib, nomi yetti iqlimga yoyilgan.
Qusam shayx me'moriy yodgorligidagi eng qadimgi maqbaralar XI-XIII asrlarda barpo etilgani aniqlangan.
Qusam ota majmuasi bezatilishi nuqtai nazaridan Shohi Zindadagi Ali Nasafiy amaliy naqshinkorligiga yaqinligi bilan ajralib turadi. Bu yodgorlik Markaziy Osiyo me'morchiligining eng qadimiy va noyob namunalaridan biridir. Ta'kidlash lozimki, Qusam shayx majmuasi uslubi XIV asrga xos bo'lib, Temuriylar me'morchilik uslubini namoyon etadi.
Ilm va ma'rifat nuri taralib turgan bu tarixiy va ulug'vor go'shada tug'ilishning o'zi men uchun ham katta baxtdir. Pudina ana shunday go'zal tarixi, g'aroyib yodgorliklari va mehribon, oq ko'ngil insonlari bilan juda fayzli maskandir.
Jasmina BAXTIYoROVA,
O'zbekiston Milliy
universiteti 2-bosqich talabasi.