Ijodkorning bedor o'ylari
Iste'dodli jurnalist, Baliqchi tumani “G'alaba” gazetasi muharriri, “Do'stlik” ordeni sohibasi Shahzoda ShAMS (Karimova) ijodiga chizgilar
O'zbekona lutf-u baliqchiliklarning o'ziga xos shevasi bilan muloyim gapiruvchi, atrofdagilarda o'zi haqida yaxshi taassurot qoldiruvchi bu ijodkorni men qariyb 20 yildan buyon bilaman va hayratdamanki, aslo o'zgarmaydi. Ya'ni Shahzoda Karimovaning 65 yoshga qarab ketayotganini sezmaysiz, boyagidek latofatli. Va 20 yildirki, tuman gazetasini mahorat va tadbirkorlik bilan boshqarib kelmoqda. Vaholanki, bugun butun mamlakatda sanoqligina tuman, tarmoq gazetalari chiqayotgan pallada gazetaning saviyasi va mazmunini saqlagan holda, faoliyatini muntazam yuritish aytishga oson…
Aslida, jamoaning sabru bardoshi, qiyinchiliklarga chidami asosiy bo'lsa-da, tuman hokimligining sa'y-harakati, tuman hokimi Jasurbek Abduraimovning ma'naviyat, ma'rifat, targ'ibotga alohida e'tibor berishi natijasi, deya urg'u beradi.
Shahzoda opa hayotda, ishda, ijodda kurashuvchanlikni, ilm, o'rganish, izlanish bilan natijaga erishish fazilatini, elning nazariga tushib, duosida bo'lishni rahmatli padari buzrukvori Abdug'affor Shamsuddinovdan olgan. O'z davrida katta bir xo'jalikda rais, agronom bo'lib ishlagan dadasi o'qishdan, bilim olishdan to'xtamagan. Va to'rt farzandining ham ana shunday bo'lishini istagan. Afsuski, u bolalarining ana shunday go'zal lahzalarini ko'ra olmagan. Tunu kun daladan beri kelmay, hosil uchun kurash pallasida, g'o'zaga sepilgan doridan zaharlanishi oqibatida vafot etgan.
“Otasiz ulg'ayish — faqat yo'qotish emas, balki erta ulg'ayishdir.
Men hayotga boshqalardan tezroq jiddiy qarashni o'rgandim. Qiyinchiliklar oldida sukut saqlashni, qaror qabul qilishda o'zimga tayanishni o'rgandim.
…Otamning ovozini 6 yoshimdan keyin eshitmadim, ammo hayotimda to'g'rilikka chorlovchi bir ichki ovoz doimo bor edi. U ovoz meni halollikka, sabrga va mas'uliyatga undadi. Men har bir qadamimda otamga munosib inson bo'lishni o'yladim. U ko'rmasa-da, bilib turganday tuyulardi…”
Mana shu ibrati Shahzoda opaning yetuk jurnalist, muharrir, rahbar bo'lishida katta omildir va buning minnatdorchiligini u o'zining yaqindagina chop etilgan “Bahorimda bahor bor” nomli xotiralar va hikoyalar to'plami bo'lgan ikkinchi kitobida alohida izhor etgan. Aytgancha, opa o'ziga juda chiroyli taxallus tanlagan. Shahzoda ShAMS. Quyosh nurlari bilan qalbga iliqlik bersa, opa qalami bilan elning nazariga tushishni maqsad qilgan, desak, mubolag'a bo'lmas. 2022 yili jazm va jur'at qilib, ilk nasriy to'plami – “Qalbimdagi oq gullar”ni muxlislarga taqdim etgan edi. Navbatdagisi yanada yoqimliroq nomlangan: “Bahorimda bahor bor”.
Hamkasbingizning yutug'i albatta nazaringizda turadi. Shu ma'noda men ham opaning ushbu kitobini varaqlab, o'qib, anchagina iliq taassurot oldim.
Uning nomi esa muhtarama onasining xotirasi uchun tanlangandek go'yo…
Aslida, otadan erta yetim qolgan to'rt farzandni bag'riga bosib, ularni oyoqqa turg'azish uchun kurashgan Maxpiratxon ona kabi ikrom matonat sohibasi romanlarga loyiq. Ana shu ma'noda Shahzoda Karimova onasi xotirasini armon, og'riq va albatta, ehtirom bilan yodga oladi:
“Bahor! Senga bog'liq xotiralarim xayolimda g'ujg'on o'ynaydi…
O'sha kezlari kitobdan bosh ko'tarmay dars qilayotgan bizlarga:
— Kelajak sizlarniki bo'ladi, — deb duo qilgan onam ko'z o'ngimda gavdalanaveradi.
Ramazon oyi bahorda kelsa, hovlimizdagi bodom, o'rik, shaftolilar gullaganda:
— Go'yo jannat iforlari og'ushida ko'z yumsam… — deb ko'z yoshlarini yashirgan onam…”
Muallif Bahor timsolida onasini ko'rgandek. Chunki bahorlar qaytadi, gullar ochiladi, iforlar atrofga sochiladi. Onalar ham jisman yo'q bo'lsa-da, hamisha bahordek bizning qalbimizni zabt etib, hidini tuygandek bo'lamiz. Ana shu tuyg'u Shahzoda opaning yuragini to'ldirib, qog'ozga to'kilganini his qilasiz.
Shahzoda Karimova haqiqiy ma'noda vatanparvar. U nafaqat qalami bilan, balki faol rahbar ayol sifatida ham hamisha viloyat, ayniqsa, Baliqchi tumanining ijtimoiy-iqtisodiy, ma'naviy-ma'rifiy hayotida muntazam ishtirok etadi. Yurtning har bir yutug'idan qalban quvonadi. Hissasi qo'shilayotganidan faxrlanadi. Mana shu g'urur yangi kitobning avvalida “Vatan, sensiz netardim men?” sarlavhali badiaga zamin bo'lgan bo'lsa, ne ajab?
“…Yo'ldan davom etar ekansiz, tuman markazi va boshqa qishloqlarning qiyofasi tubdan o'zgarganiga guvoh bo'lasiz…
Tuman markazida keng va ravon ko'chalar, katta shaharlardagidek chiroyli milliy va zamonaviy arxitektura asosida bunyod etilgan ikki, uch, besh qavatli binolar ko'zga tashlanadi…”
Shahzoda opa so'z ila tasvirlab, sizga Baliqchining suratini namoyon etadi. Darhaqiqat, Andijon viloyatining yirik tumanlaridan hisoblangan, ayni paytda 210 ming nafardan ziyod aholi istiqomat qilayotgan Baliqchi tumanida azaldan obodlik, bunyodkorlik, gulu gulzorlarga ishtiyoqmandlik baland. Ayniqsa, katta yo'l bo'ylaridagi anvoyi gulu daraxtlar qo'li gul tuman ahlining shinavandaligidan darak. Shahzoda opa mana shu yurtning bir jonkuyar, Vatanini sevuvchi farzandi sifatida bu ehtiromni o'zining kitobidagi badiasiga jo qilgan.
Ushbu kitob menga yana bir ibrat bo'ldiki, Shahzoda Karimova sadoqatli va munosib shogird sifatida hammamiz uchun ardoqli bo'lgan ustoz Nazirjon Saidov haqida juda ta'sirli yozgan. Andijon jurnalistika maktabining darg'alaridan biri, xokisor, bag'rikeng, xushfe'l, hammaga yaxshilik ilinuvchi Nazirjon Saidov haqida ko'p xotiralar, esdaliklar yozilishi kerak. Shahzoda opa bu borada bizga yo'l boshlab beribdilarki, tashakkur, deyman.
Qo'lida qalam, qalbida yozishga iste'dodi bor inson, albatta, kuzatuvchan bo'ladi. Shu bilan birga ular ta'sirchan, hamdardlikka moyil insonlardir. Shahzoda opa ham bundan mustasno bo'lmagan holda, yangi kitobiga faoliyati davomida uchratgan taqdirlarning eng yurakni qiynagan muammolarini hayotiy hikoya tarzida olib chiqishga jur'at etgan. Chunki har birida ibrat, xulosa chiqarib, o'zni tuzatishga turtki, da'vat bor.
Opaning yangi kitobidan o'rin olgan “Zarba”dagi Zebochehraning ayanchli xatosi tufayli o'zga taqdirlarning ham arosatda qolgani ta'sirli ochib berilgan. Hikoyada “Hech kim bilmaydi” deb qilingan noto'g'ri xulosa yillar o'tib, haqiqat baribir ochilishi, ochilganda ham Yaratganning nazaridan zarra narsa qochib qutulmasligi achchiq ayon bo'ladi.
Xuddi mana shunday xatoni “Erkak boshi egilmasin” hikoyasida ham kuzatasiz. Umid o'zining nuqsonini berkitish, har qanday yo'l bilan bo'lsa-da, farzandli bo'lish uchun tuban yo'lni tanlaydi. Oxir-oqibat esa uch ayolning taqdiri arosatda qoladi, tug'ilgan farzandlar ulg'aygach esa uni e'tiborsiz, xoru zor ahvolga tashlab qo'yadi, chunki ularni bog'lovchi rishta noto'g'ri ulangan edi…
“Uvol bo'lgan mehr” hikoyasida esa bugungi kunning eng dolzarb mavzusi — oilaviy zo'ravonlikning qurbonlari ko'rsatiladi. Shohruh garchi otasining ichuvchi, onasini tuganmas azob bilan ezuvchi yomon odam ekanini ko'rib-bilib tursa-da, hamisha unga bo'ysunadi, otalik hurmatini saqlashga urinadi. Oqibatda o'zi uning qo'lida qurbon bo'ladi. Yosh umri bir zumda so'nadi.
“Bag'ritosh mehribonlar”da ham yana o'sha oilaviy zo'ravonlik, faqat “mehribonlik” niqobi ostida. Bashoratxon kasal holida tinmay mehmon kutadi, ertadan kechgacha tinmaydi, yakunida esa yana kasalxonaga tushadi.
Shahzoda opaning qahramonlari yonimizdagi, oramizdagi odamlar, sizning, bizning yaqinimiz, qo'shnimiz, qarindoshimiz. Chunki bugun ana shunday achchiq qismatlari, fojiali taqdirlari, arosatli hayotlarida yashayotganlar qanchalab topiladi… Kitobning “Turmush chorrahalarida” ruknidagi Mahmud va Dilabzo, Farida, Sulton, Imron va bir qator obrazlar borki, nozik tuyg'ulari iskanjasida xatolar qiladi. Bu xatolar esa boshqa taqdirlarga ta'sir qiladi. Insongarchilik shu, xatolarsiz, tuyg'ularsiz, muhabbatsiz, rishtalarsiz yashab bo'lmaydi. Bu munosabatlarning aksari sizu biz aytgandek, orzu qilgandek bo'lavermaydi. Shahzoda ShAMS o'z kitobi orqali mana shuni aytishni uddalagan.
To'g'ri, adabiyot talabi nuqtai nazaridan kitobdagi aksar hikoya va badialarni zo'r, kamchilik-nuqsondan xoli, deyish fikridan yiroqmiz. Ijodkor ham ko'ngil quli, tuyg'ular silsilasida hammasini o'quvchi kutgandek yozolmasligi bor gap. Ammo qahramonlarni gavdalantira olgani – katta yutug'i.
Muxtasar aytganda, Shahzoda ShAMSni ikkinchi kitobi bilan qutlaymiz, yoza olgani, kitob qilib chiqarib, ozmi-ko'pmi muxlislarga tortiq qilgani uchun tashakkur! Chunki bugun kitob o'quvchilarni ko'paytirish borasida davlat miqyosidagi sa'y-harakatlarga bu ham yaxshigina hissa. Qolaversa, ijod sandig'i to'la bormoqda.
Amallar niyatga bog'liq, shu ma'noda ustoz jurnalist, “G'alaba” gazetasi muharriri, “Do'stlik” ordeni sohibasi, sevimli rafiqa, ikki nafar o'g'lonning onasi, to'rt nafar nabiraning mehribon buvijoni, tashabbuskor, izlanuvchan ijodkor Shahzoda Karimovani izlanish, ijod zavqi hech qachon tark etmasin.
Matluba YuSUPOVA,
O'zbekiston Yozuvchilar va Jurnalistlar uyushmalari a'zosi.