O'zbekiston–Koreya: Ta'lim va texnologiyalar hamkorligi – taraqqiyotning yangi omili

Ma'lumki, O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Koreya Respublikasi Prezidenti Li Chje Myonning taklifiga binoan shu kunlarda davlat tashrifi bilan ushbu mamlakatda bo'lib turibdi. Mazkur tashrif butun dunyoda juda katta qiziqish bilan kuzatib borilmoqda. Prezidentimizning davlat tashrifini Koreya Respublikasining bir qancha yetakchi nashrlari keng yoritmoqda. Jumladan, “The Chosun Daily” gazetasida Prezident Shavkat Mirziyoyevning “O'zbekiston va Koreya Respublikasi: O'zgarishlar davrida kelajak sari intilayotgan hamkorlik” nomli maqolasi chop etildi.

Tashrif arafasida ikki mamlakat o'rtasidagi hamkorlik tarixida ilk bor o'tkazilgan Hududlararo forum natijalari yuqori baholandi. Keyingi forumni Samarqand shahrida o'tkazishga kelishib olindi.

Prezidentlar muzokaralar davomida ta'lim va kadrlar tayyorlash sohasidagi hamkorlikni chuqurlashtirishga alohida e'tibor qaratishgani yanada diqqatga molik bo'ldi.

Darhaqiqat, bugun dunyoda jadal kechayotgan texnologik o'zgarishlar, sun'iy intellekt, raqamli iqtisodiyot va innovatsion ishlanmalarning hayotimizga tobora chuqur kirib kelayotgani oliy ta'lim tizimi ­oldiga ham yangi va mas'uliyatli vazifalarni qo'ymoqda. Endi universitet faqat bilim beruvchi muassasa emas, balki yangi g'oyalar, ilmiy ishlanmalar, zamonaviy texnologiyalar va yuqori malakali kadrlar shakllanadigan muhim maskan bo'lishi kerak. Shu nuqtai nazardan, O'zbekistonning dunyodagi ilg'or davlatlar bilan ta'lim, ilm-fan va innovatsiya sohalaridagi hamkorligini kengaytirish bugungi taraqqiyotimizning muhim yo'nalishlaridan biriga aylanmoqda.

O'zbekiston va Koreya Respublikasi o'rtasidagi strategik sheriklik munosabatlari ham ana shu maqsadlarga xizmat qilayotgani quvonarli. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning Koreyaning “The Chosun Daily” gazetasida e'lon qilingan maqolasida ta'kidlanganidek: “Ishonchim komilki, aynan shu asosda hamkorligimizning yangi sahifasini ochishimiz — alohida sohalardagi muvaffaqiyatli hamkorlikdan umumiy ishlab chiqarish tizimlari, texnologik platformalar va yangi bozorlarni shakllantirishga o'tishimiz mumkin. Bu esa mamlakatlarimiz barqaror va uzoq muddatli farovonligining yanada mustahkam poydevorini barpo etadi”.

Shubhasiz, bu fikrlar, avvalo, ta'lim, ilm-fan va inson kapitali sohasidagi hamkorlikka bevosita daxldor. Chunki zamonaviy texnologiyalarni yaratadigan, ularni boshqaradigan va ishlab chiqarishga joriy etadigan asosiy kuch — bilimli, malakali va innovatsion fikrlaydigan kadrlardir. Quvonchlisi, so'nggi yillarda O'zbekiston-Koreya munosabatlarida ana shu yo'nalishda salmoqli natijalarga erishilmoqda. Ikki davlat o'rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi qariyb 5 barobarga oshgani, Koreya investitsiyalarining O'zbekistondagi hajmi 8 milliard dollardan ortgani, koreys kapitali ishtirokida 700 dan ziyod qo'shma korxona va loyihalar amalga oshirilayotgani hamkorlikning keng ko'lamidan dalolat beradi. Biroq iqtisodiy ko'rsatkichlar bilan bir qatorda, biz uchun ta'lim, ilm-fan va inson kapitaliga investitsiya kiritish masalasi ham alohida ahamiyatga ega.

Farg'ona davlat texnika universitetining Koreya Respublikasidagi yetakchi oliy ta'lim muassasalari bilan hamkorligi aynan shu ehtiyojdan kelib chiqib rivojlanmoqda. Seul shahrida “Seoul National University of Science and Technology — SeoulTech” prezidenti Kim Dong Xvan bilan o'tkazgan uchrashuvimizda universitetlarimiz o'rtasidagi hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqishning aniq mexanizmlarini muhokama qildik. Bugun sun'iy intellekt sanoat, transport, energetika, shaharsozlik, tibbiyot, ta'lim va boshqa ko'plab sohalar rivojining muhim omiliga aylanmoqda. Shu bois universitetimizda sun'iy intellekt sohasida qo'shma laboratoriya tashkil etish, ushbu yo'nalishdagi o'quv dasturlari va elektron ta'lim resurslarini o'zaro almashish, professor-o'qituvchilar va tadqiqotchilarning akademik mobilligini ta'minlash bo'yicha aniq kelishuvlarga erishdik.

Yaqin istiqbolda “SeoulTech”ning 5 nafar professor-o'qituvchisini universitetimizga mehmon-lektor sifatida taklif etish, Farg'ona davlat texnika universitetining 10 nafar professor-o'qituvchisini sun'iy intellektning ustuvor yo'nalishlari bo'yicha qisqa muddatli stajirovkaga yuborish rejalashtirilmoqda. Shuningdek, 2 nafar ilmiy tadqiqotchini ilmiy stajirovkaga yuborish va ularning tadqiqotlariga har ikki universitetdan ilmiy rahbarlarni biriktirish bo'yicha ham kelishuvlarga erishdik. Hamkorlikning asosiy yo'nalishlari “Smart City”, robototexnika, kiberxavfsizlik, axborot texnologiyalari va sun'iy intellektni boshqarish masalalarini qamrab oladi. Men bu loyihalarni oddiy akademik almashinuv emas, balki universitetimizning ilmiy salohiyatini xalqaro darajaga olib chiqishga xizmat qiladigan uzoq muddatli hamkorlikning muhim poydevori, deb hisoblayman.

Zero, bugun mamlakatimiz oldida turgan taraqqiyot vazifalari ham aynan yuqori texnologiyalar va inson kapitali bilan uzviy bog'liq. Davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoyevning O'zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o'ttiz besh yilligiga bag'ishlangan tantanali marosimdagi nutqida ilgari surilgan yetti milliy dastur orasida bu masalaga alohida e'tibor qaratildi. Uchinchi milliy dastur — iqtisodiyotimizni yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi modeliga o'tkazish. Ushbu dasturda yoshlarimizning salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarishda startap, venchur va sun'iy intellektni rivojlantirish ustuvor yo'nalishga aylanishi belgilangani bejiz emas. Chunki bugungi yoshlar — ertangi texnologik taraqqiyotning asosiy harakatlantiruvchi kuchi.

Biz oliy ta'lim muassasasi sifatida bu vazifani o'z faoliyatimizning muhim yo'nalishlaridan biri sifatida ko'ramiz. Talabalarimizni nafaqat mavjud texnologiyalarni o'zlashtirishga, balki yangi texnologiyalar, startaplar va innovatsion yechimlarni yaratishga qodir mutaxassislar sifatida tayyorlashimiz kerak. Buning uchun esa ularga zamonaviy laboratoriyalar, xalqaro tajriba, kuchli ilmiy maktablar va xorijiy hamkorlar bilan ishlash imkoniyatini yaratish zarur. Koreya bilan hamkorlikdagi yana bir muhim yo'nalish — yoshlarimizning til va madaniy salohiyatini oshirishdir. “World Educational and Cultural Aid — WECA” tashkiloti bilan hamkorlikda Farg'ona davlat texnika universitetida Koreya tili va madaniyati markazini tashkil etish bo'yicha kelishuvga erishdik. Markaz zamonaviy jihozlar bilan ta'minlanadi va bu yerda nafaqat talabalar, balki Farg'ona shahri va atrof hududlardagi yoshlar hamda aholi uchun koreys tilini bepul o'rganish imkoniyati yaratiladi.

Til — xalqlarni bir-biriga yaqinlashtiradigan muhim ko'prik. Koreys tili va madaniyatini o'rganayotgan yoshlarimiz kelgusida Koreyada tahsil olish, stajirovka o'tash, xalqaro loyihalarda ishtirok etish va mehnat bozorida raqobatbardosh bo'lish uchun yanada keng imkoniyatlarga ega bo'ladi. Koreya tashrifi doirasida “Yonsei University Mirae Campus” bilan ham hamkorlik istiqbollarini muhokama qildik. “Mirae” kampusi rektori Yeonseob Ha va Xalqaro munosabatlar ofisi dekani, dotsent Park Eungsu bilan uchrashuvimizda talabalar almashinuvi, magistratura dasturlariga talabalarimizni yuborish, qo'shma doktorantura — “Co-Tutelle” tizimi asosida ilmiy kadrlar tayyorlash va qo'shma ilmiy tadqiqotlarni amalga oshirish masalalariga alohida e'tibor qaratildi. Biz uchun xorijiy universitetlar bilan hamkorlikning asosiy mezoni — imzolangan memorandumlar soni emas, balki ularning talabalar, professor-o'qituvchilar va tadqiqotchilar uchun real imkoniyatlarga aylanishidir. Shu sababli har bir kelishuvni aniq loyihalar, qo'shma dasturlar va natijador mexanizmlar bilan to'ldirishga harakat qilyapmiz. Seulda o'tkazilgan birinchi O'zbekiston-Koreya hududlararo hamkorlik forumi ham biz uchun ana shu jihatdan muhim ahamiyatga ega bo'ldi. Farg'ona viloyati hokimi Xayrullo Bozorov boshchiligidagi delegatsiya tarkibida ishtirok etib, forumda “O'zbekiston-Koreya: bugungi holat va istiqbollar” mavzusida ma'ruza qildim.

Forum doirasida ta'lim, ilm-fan va innovatsiyalar sohasidagi hamkorlikning yangi yo'nalishlari muhokama qilindi. Xususan, “University of Ulsan” bilan qo'shma diplomli magistratura dasturlarini yo'lga qo'yish, “SeoulTech” va “AHA Co.,Ltd” bilan universitetning “Endowment Fund” tizimini rivojlantirish bo'yicha metodik hamkorlikni yo'lga qo'yish tashabbuslari ilgari surildi. Koreya bilan hamkorlikda biz, avvalo, yoshlarimizning kelajagini ko'ramiz. “KT&G Scholarship Foundation” bilan muloqotlarda ham zamonaviy kasblarga yoshlarni tayyorlash, xalqaro ta'lim dasturlarini kengaytirish, Koreyada tahsil olish va mehnat qilish imkoniyatlarini oshirish masalalari muhokama qilindi.

Bugun Farg'ona davlat texnika universitetida 20 mingdan ortiq talaba tahsil olmoqda. Ularning har biri uchun xalqaro ta'lim muhiti, zamonaviy texnologiyalar va munosib mehnat bozoriga chiqish imkoniyatini yaratish biz uchun nafaqat vazifa, balki katta mas'uliyatdir. Shu ma'noda, O'zbekiston-Koreya hamkorligi universitetimiz yoshlari uchun yangi ta'lim traektoriyalari, ilmiy stajirovkalar, qo'shma dasturlar va xalqaro loyihalar eshigini ochmoqda. Koreya tashrifining yana bir muhim jihati — oliy ta'lim va ilmiy salohiyatni real ishlab chiqarish bilan bog'lash imkoniyatlarining kengayganidir. Farg'ona viloyati hokimi Xayrullo Bozorov boshchiligidagi delegatsiyaning Koreya Respublikasiga amaliy tashrifi doirasida Seongnam shahridagi maxsus sanoat zonasida faoliyat yuritayotgan kompaniyalarning mahsulotlari va innovatsion ishlanmalari bilan tanishdik.

Mazkur tashrifda Farg'ona davlat texnika universiteti delegatsiyasi ham faol ishtirok etdi. Seongnam maxsus sanoat zonasida faoliyat yuritayotgan kompaniyalar vakillari bilan o'tkazilgan muzokaralarda ilmiy-texnik hamkorlik, innovatsion ishlanmalarni amaliyotga joriy etish, talabalar uchun amaliyot va stajirovkalar tashkil etish, qo'shma loyihalarni amalga oshirish hamda ilg'or texnologiyalarni ta'lim jarayoniga olib kirish masalalari muhokama qilindi. Ayniqsa, sun'iy intellekt va raqamli texnologiyalar, zamonaviy ishlab chiqarish, avtomatlashtirish hamda muhandislik yo'nalishlarida koreys kompaniyalari bilan hamkorlikni kengaytirish uchun yangi imkoniyatlar belgilab olindi. Bu biz uchun juda muhim. Chunki universitetda shakllangan ilmiy g'oya va innovatsion ishlanma ishlab chiqarishda o'z ifodasini topsagina, uning haqiqiy qiymati namoyon bo'ladi. Talaba esa nazariy bilimni zamonaviy korxonadagi real jarayon bilan bog'lagandagina raqobatbardosh mutaxassis bo'lib shakllanadi. Shu ma'noda, Seongnam maxsus sanoat zonasi bilan hamkorlik universitetimizning ta'lim — ilm-fan — ishlab chiqarish zanjirini yanada mustahkamlash uchun muhim imkoniyatdir. Prezidentimiz ta'kidlaganidek, bugungi hamkorlikni alohida sohalardagi munosabatlardan umumiy ishlab chiqarish tizimlari, texnologik platformalar va yangi bozorlarni shakllantirish bosqichiga olib chiqishimiz zarur. Menimcha, bu vazifaning mustahkam poydevori — ta'lim va ilm-fan. Chunki texnologik taraqqiyotning ortida, avvalo, inson turibdi. Insonning bilimi, salohiyati va yangilik yaratish qobiliyati esa universitetlarda shakllanadi.

Farg'ona davlat texnika universiteti ham Koreya Respublikasining nufuzli oliy ta'lim muassasalari, ilmiy markazlari va yuqori texnologiyali kompaniyalari bilan hamkorlikni kengaytirish orqali ana shu jarayonning faol ishtirokchisi bo'lishni maqsad qilgan. Bizning asosiy maqsadimiz — talabalarimizga faqat diplom emas, balki zamonaviy bilim, xalqaro tajriba, ilmiy muhit va dunyo mehnat bozorida raqobatlasha oladigan salohiyat berishdir.

O'zbekiston va Koreya o'rtasidagi ta'lim, ilm-fan, innovatsiya va yuqori texnologiyalar sohasidagi hamkorlikning bugungi yangi bosqichi ham nafaqat universitetimiz, balki yoshlarimiz va mamlakatimiz texnologik taraqqiyoti uchun yanada katta imkoniyatlar eshigini ochmoqda.

Rustam TOJIYEV,

Farg'ona davlat texnika universiteti rektori,

texnika fanlari doktori,

professor.