Farğona: Taraqqiyotning yangi bosqiçida
Farğonaga kirib kelar ekansiz, bu gözal vohadagi özgarişlarni birdaniga bitta bino yoki bitta yöldan izlaş qiyin. Uni şahar va qişloqlarning umumiy qiyofasida, yaratilgan yangi iş örinlarida, harakatlanayotgan biznesda, qayta tuğilayotgan tarixiy maskanlarda körasiz. Viloyatda har kuni bir mujda, özgariş. Bu özgarişning ovozi zavodlarda, qişloqlarda, yangi maktablarda, kiçik biznes ustaxonalarida va eng muhimi, odamlarning ertangi kun haqidagi tasavvurida eşitiladi.
Ha, Farğona – keçagi Farğona emas. Ammo uning bugungi qiyofasini keçagisini inkor etiş orqali tuşunib bölmaydi. Aksinça, bugungi yangilanişning ildizi farğonaliklarning mehnatsevarligi, tadbirkorligi, hunarmandçiligi, ilmiy-maʼrifiy salohiyati va azaliy harakatçanligiga borib taqaladi. Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyevning Farğonaga oid yiğiliş va taşriflarida belgilangan vazifalar ham ana şu mavjud salohiyatni yangi iqtisodiy va ijtimoiy imkoniyatlarga aylantirişga qaratilgan.
2017 yilda Farğonada aholi jon boşiga yalpi hududiy mahsulot 7 million söm edi. 2025 yilga kelib bu körsatkiç 26,6 million sömga yetdi. Quruq arifmetikada bu 3,8 barobar ösiş. Jurnalistik nigohda esa bu raqam iqtisodiy faollikning kölami özgarganini anglatadi. Ötgan yilning özida 519 ming nafar aholining bandligi taʼminlanib, 53 ming oila kambağallik reyestridan çiqarildi. Sönggi tört yilda işsizlik 9,2 foizdan 4,6 foizga, kambağallik 11,6 foizdan 5,2 foizga tuşgani esa iqtisodiy ösişning ijtimoiy qatlamidagi özgarişni körsatadi.
Biroq bugungi Farğonani faqat 2017 yil bilan qiyoslaş ham yetarli emas. Sönggi yillarda 8,2 milliard dollar investitsiya hisobiga 8 mingta zamonaviy quvvat işga tuşirildi, tadbirkorlik uçun 100 trillion söm resurs yönaltirildi, 13,5 mingta kiçik va örta korxona taşkil etildi. Natijada yalpi hududiy mahsulot 1,7 barobar, sanoat 1,5 barobar, xizmatlar 3 barobar ösdi. Demak, özgariş faqat hajmda emas, iqtisodiyotning tarkibida ham.
Bunday özgarişni bir misol bilan tuşuntiriş mumkin. Ilgarigi iqtisodiy manzarada işlab çiqarişning özi muhim bölgan bölsa, bugun işlab çiqarişning atrofidagi muhit — logistika, servis, savdo, raqamli xizmat, kadr va eksport zanjiri ham birdek ahamiyat kasb etmoqda. Farğonada 2026 yil uçun 4,2 milliard dollarlik investitsiya loyihalari rejalaştirilgani, ularning 2,7 milliard dollari sanoat, 210 million dollari qişloq xöjaligi, 1,2 milliard dollari servis va turizmga yönaltirilişi şu diversifikatsiyaning amaliy körinişidir.
Investitsiya raqami katta. Ammo uning haqiqiy qiymati yangi iş örni va yangi texnologiyada körinadi. 2025 yilda 26 ta yirik, 357 ta örta va kiçik investitsiya loyihasi işga tuşirilib, salkam 3 milliard dollar xorijiy investitsiya özlaştirildi. Quvasoydagi 70 million dollarlik keramik granit, Uçköprikdagi 90 million dollarlik kafel mahsulotlari işlab çiqariş loyihalari kabi taşabbuslar xomaşyoni tayyor mahsulotga aylantiriş salohiyatini kengaytirmoqda. Uçköprikdagi loyihaning özi 700 ta iş örni yaratdi.
Yana bir qiyos eʼtiborli: 2025 yildagi 3 milliard dollarga yaqin xorijiy investitsiya va 2026 yil uçun rejalaştirilgan 4,2 milliard dollarlik loyihalar paketi örtasida ulkan masofa bor.
Ammo bu farqni faqat “köproq mablağ” deb tuşuniş kamlik qiladi. Hokimlikning rasmiy maʼlumotlarida ham loyihalarni baholaşda son emas, sifati, muddati, yuqori texnologiyali işlab çiqariş va eksport salohiyati muhimligi taʼkidlangan. Yaʼni investitsiya siyosati asta-sekin miqdordan sifatga qarab siljimoqda.
Farğonadagi eng katta iqtisodiy özgarişlardan biri qişloq xöjaligida körinadi. Bu yerda yer azaldan asosiy boylik bölgan. Ammo bugun savol “qança hosil olindi?”dan “qança qiymat yaratildi?”ga köçmoqda. 2025 yilda 94,3 ming gektar maydonda 816,7 ming tonna ğalla, 72 ming gektarda 324 ming tonna paxta yetiştirildi. Meva-sabzavot eksporti esa 403 million dollarga yetdi.
Sönggi yillarda 15 ming gektar sanoatlaşgan boğ va tokzor taşkil etildi, yana 6 ming gektari yangilandi. Meva-sabzavot eksportining uç barobar köpayib, 400 million dollarga yetgani ham bu özgarişning iqtisodiy ifodasi. Endi 2026 yilda eksportni 500 million dollarga yetkaziş vazifasi turibdi. Demak, daladan bozorgaça bölgan yölda asosiy eʼtibor xom mahsulot emas, qayta işlangan, qadoqlangan va yuqori qöşilgan qiymatli mahsulotga qaratilmoqda.
Bu yerda Farğonaning anʼanaviy qiyofasi bilan yangi iqtisodiy modeli töqnaşmaydi — bir-birini töldiradi. Fermerning yeri, agronomning bilimi, qayta işlovçining texnologiyasi, logistikaning tezligi va eksportçining bozorni bilişi bir zanjirga ulanganda, bir gektar yerning iqtisodiy qiymati ham özgaradi. Prezident yiğilişida Farğona va Quvasoyda umumiy 175 million dollarlik agrologistika markazlarini barpo etiş rejasi belgilangani ham şu mantiqdan kelib çiqadi.
Farğonaning tarixiy boyligi ham bugun iqtisodiy harakatning bir qismiga aylanmoqda. Marğilon, Qöqon, Rişton, Şohimardon, Vodil — bu nomlar oddiy geografik manzil emas. Ular madaniyat, hunar, tarix va tabiatni birlaştirgan makonlar. Marğilonda “Burhoniddin Marğinoniy” ilmiy-maʼrifiy va turizm majmuasining barpo etilişi tarix va maʼrifatni zamonaviy turistik muhit bilan boğlaşning bir körinişidir.
Turizmdagi raqamlar ham şu özgarişni tasdiqlaydi: ötgan yili Farğonaga xorijiy sayyohlar soni ilk bor 500 mingdan, mahalliy sayyohlar 3 milliondan oşdi, turizm eksporti 185 million dollarga yetdi. Qiyos uçun, bu yerda gap endi “obidani körsatiş” haqida emas. Sayyohning bir keça qolişi, mahalliy taomni tatib körişi, hunarmanddan mahsulot xarid qilişi, transport va servisdan foydalanişi — bularning barçasi mahalliy iqtisodiyotga aylanma olib kiradi.
Şuning uçun Farğona turizmining kelajagi tarixni qança yaxşi namoyiş etiş bilan birga, uni qanday xizmatga, qanday brendga va qanday iqtisodiy mahsulotga aylantirişga ham boğliq. Prezident yiğilişida Söx, Farğona, Quva, Marğilon va Qöqonning turizm imkoniyatlarini alohida rivojlantiriş vazifalarining qöyilişi ham hududning bir xil qolipda emas, ixtisoslaşuv asosida rivojlantirilayotganini körsatadi.
Farğonaning ertangi iqtisodiyotini esa yoşlar belgilaydi. Sönggi ön yilda 74 ming örinli maktab, 145 ming örinli boğça va 3 ming koykali şifoxonalar işga tuşirildi. 167 ta xususiy maktab taşkil etildi, ularda 40 mingdan ortiq öquvçi taʼlim olmoqda. Yoşlarning oliy taʼlimga kiriş körsatkiçi böyiça Farğona respublikada 3-öringa kötarildi. Bu yerda keçagi va bugungi qiyos juda aniq: infratuzilmaga qilingan sarmoya endi bilim va raqobatbardoş kadrga aylanişi kerak.
Raqamli iqtisodiyotdagi ösiş esa bu jarayonning keyingi bosqiçini körsatmoqda. Farğonada IT xizmatlari 4 karra ösib, eksport 23 million dollardan oşdi. 2025 yilda 22,7 million dollarlik IT xizmatlari eksporti amalga oşirilgan, “IT-Park” rezidentlari soni 139 taga yetgan. Yangi “IT-Park” majmuasida yiliga 3 mingdan ortiq yoşni öqitiş, rezidentlar sonini 200 taga yetkaziş va 700 ta yangi iş örni yaratiş maqsad qilingan.
Bu raqamlarni sanoat bilan qiyoslasak, Farğonaning yangi iqtisodiy modeli yanada aniq körinadi. Keçagi iş örni, asosan, jismoniy mehnat va anʼanaviy işlab çiqariş bilan boğliq bölgan bölsa, bugun bitta kompyuter, bilim va internet orqali yaratilgan xizmat ham eksport mahsulotiga aylanişi mumkin. Demak, Farğonada iş örni tuşunçasining özi ham özgarmoqda.
Infratuzilmadagi özgarişlar ham şu iqtisodiy mantiqqa xizmat qilmoqda. Marğilonda 241 ta eski hovli örnida 2,5 ming xonadonli köp qavatli uylar barpo etildi, “Yangi Özbekiston” massivida yana 6,5 ming oila uçun şaroit yaratilmoqda. Yangi uy-joyni faqat quriliş statistikasi sifatida emas, şahar muhitini yangilaş, aholining turmuş şaroitini özgartiriş va yangi xizmatlarga talab yaratiş jarayoni sifatida köriş mumkin.
Hududlarning öziga xos imkoniyatini topiş ham yangi boşqaruv falsafasining muhim belgisi. Yozyovon orqali A-373 avtomagistralining 35 kilometri ötadi va bu yerdan kuniga qariyb 30 ming transport vositasi harakatlanadi. Bu raqam yölning özi qanday qilib logistika, ombor, servis va savdo uçun iqtisodiy resursga aylanişi mumkinligini körsatadi. Söxda esa toğli hududning imkoniyatlari turizm va tadbirkorlik bilan boğlanmoqda. Hududlarga bir xil retsept emas, ularning tabiatiga mos yeçim kerakligi şundan körinadi.
Farğonadagi yana bir muhim özgariş — taşqi bozor bilan munosabatning yangi bosqiçga kötarilayotganidir. 2025 yilda viloyatda 1 281 ta investitsiya loyihasi işga tuşirilib, 3,7 milliard dollar investitsiya özlaştirilgani, şundan 2,5 milliard dollari xorijiy investitsiyalar hissasiga töğri kelgani qayd etilgan. Viloyat tadbirkorlarining 13 davlatga taşriflari va 800 dan ortiq savdo-iqtisodiy muzokaralar ötkazilgani ham taşqi iqtisodiy aloqalar kengayayotganini körsatadi.
Şu bilan birga, bugungi marralar keçagi natijalarga suyanib qolmaslikni talab qiladi. 2026 yilda iqtisodiyotni 9,1 foizga, sanoatni 9 foizga östiriş, 4,5 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qiliş va eksportni 2 milliard dollarga yetkaziş vazifasi belgilangan. Prezidentning “Farğona ahli bizdan yanada katta natija kutyapti” degan fikri ana şu nuqtada oddiy şior emas, keyingi bosqiçning mezoni sifatida yangraydi.
Endi asosiy savol “qança?”dan “qanday?”ga köçmoqda. Qança investitsiya emas — qanday investitsiya. Qança korxona emas — qanday texnologiya. Qança iş örni emas — qanday kasb. Qança sayyoh emas — qanday turistik mahsulot. Qança eksport emas — qança qöşilgan qiymat. Ana şu qiyoslar Farğonaning keyingi taraqqiyot bosqiçini belgilaydi.
Bu jihatdan Farğonada taşkil etilgan “Farğona ekspo” xalqaro körgazmalar markazi ham ramziy ahamiyatga ega. Beş gektar maydonda 200 dan ortiq işlab çiqaruvçi korxona mahsulotlarini namoyiş etişi, investorlar va tadbirkorlar uçun yaxlit muloqot maydoni yaratilişi hududning “mahsulot işlab çiqariş”dan “mahsulotni namoyiş etiş, şerik topiş va bozorga çiqiş” bosqiçiga ötayotganini körsatadi.
Şu maʼnoda Farğonadagi bugungi jarayonni birgina sohaning muvaffaqiyati bilan ölçab bölmaydi. Sanoat qişloq xöjaligidan xomaşyo oladi, logistika uni bozorga olib çiqadi, turizm xizmatlariga talab yaratadi, taʼlim esa butun tizim uçun kadr tayyorlaydi. Raqamli texnologiyalar esa bu tarmoqlarning har biriga kirib boradi. Yaʼni hududda tarmoqlar emas, iqtisodiy zanjirlar şakllanmoqda.
Şu yerda davlat siyosatining eng muhim jihati körinadi: islohot natijasi faqat yuqoridagi qarorda qolib ketmasligi, mahallagaça yetib borişi kerak. 2026 yilda 7 ta tuman va 132 ta “oğir” mahallada infratuzilmani yaxşilaş, işsizlik va kambağallikni qisqartiriş uçun 800 milliard sömdan ortiq mablağ ajratilişi, “Mahalla loyihasi” doirasida 1,4 trillion söm kredit resurslari yönaltirilişi ham şu manzilli yondaşuvning ifodasidir.
Farğona bugun şu maʼnoda muhim bir bosqiçda turibdi. Bir tomonda — tarix, mehnat va anʼana. Ikkinçi tomonda — texnologiya, investitsiya, eksport va yangi kasblar. Ikkalasini bir-biriga qarşi qöymasdan, bir iqtisodiy va maʼnaviy tizimga aylantiriş — hududning eng katta imkoniyati.
Farğonaga qaraganda, islohotlarning haqiqiy manzarasi ham şunda namoyon böladi: davlat siyosati hududning tabiiy va inson salohiyati bilan uyğunlaşganda, raqamlar hayotdagi özgarişga aylanadi. 2017 yildagi 7 million sömlik aholi jon boşiga YAHMdan 2025 yildagi 26,6 million sömgaça bölgan yöl — bu şunçaki iqtisodiy statistika emas. Bu yölda yangi korxonalar, yangi kasblar, yangi uylar, yangi taʼlim imkoniyatlari va yangi bozorlar paydo böldi.
Ammo jurnalistning nigohida maqolaning eng muhim nuqtasi hali oldinda. Çunki bugungi natija — yakuniy manzil emas. U ertangi talabni yanada baland qöyadi. 2030 yilgaça belgilangan vazifalarning mazmuni ham şu: iqtisodiy ösişni inson qadri, munosib mehnat va qulay turmuş şaroiti bilan boğlaş.
Farğonadagi yangi manzaraga bir qaraşning özi kifoya: zavodda işlayotgan yoş, laboratoriyada tajriba qilayotgan talaba, öz mahsulotini eksportga tayyorlayotgan tadbirkor, boğini zamonaviylaştirayotgan fermer, sayyoh kutayotgan hunarmand — bularning barçasi bitta katta jarayonning turli qiyofalari. Ularni birlaştirib turgan narsa esa özgarişning özi emas, özgarişdan natija yaratişga bölgan intilişdir.
Farğona keçagi imkoniyatlarini takrorlayotgan viloyat emas. U öz imkoniyatlarini qayta körib çiqib, ularni yangi davr talablariga moslaştirayotgan hudud. Keçagi daladan bugungi agroklasterga, keçagi ustaxonadan zamonaviy eksport brendiga, keçagi iş örnidan raqamli kasbga, tarixiy obidadan turistik mahsulotgaça bölgan yöl — Farğonaning bugungi taraqqiyot xaritasidir.
Keça — poydevor edi. Bugun — harakat. Erta — yangi imkoniyat. Farğonaning yangi qiyofasi ana şu uç vaqtning uzviy boğlanişidan şakllanmoqda.
Navbahor DARXONOVA,
jurnalist.