Йўл
(Ҳикоя)
Раҳмонқул ўшанда ўрнидан турар экан, ҳеч қандай паймона, ҳеч қандай кўргилик ва ҳеч қандай қазо лашкари ҳақида ўйламаган эди.
У — тийиқсиз туйғулардан озод қуш янглиғ, бўрон бошланган денгиздек ногаҳон жунбишга келган юрак ҳовурини босмоқ ва шу баробар келин-куёв мадҳига пойма-пой, бир-биридан гўзал ва ёрқин тилаклар билдирилиб; чорак соатдан бери бақиравериб, бўғриқиб кетганига қарамасдан, даврани тўлдириб ўйнаётган ёш-ялангларнинг мастона қичқириқларидан бир зум шуҳратнинг чўбир отига минган ашулачининг хирқироқ овозига монанд гувранаётган шу талотум даврада ўзининг; элсаройлик биринчи ва охирги, шуҳрати Қоратегиндан Чустга довур кетган пичоқ устаси Раҳмонқулнинг ҳам шу ерда эканлигини Элсаройнинг фариштаси Барчинойга билдирмоқ ниятида ўрнидан турди.
У бугун қишлоқнинг ёш-яланги йиғилган шу тўйда ўзи тушларида кўриб чиқадиган Барчиной билан пешонама-пешона ўтириб қолишини — хотинининг қистови билан нималигини ўзи ҳам билмайдиган қоғозга ўроғлиқ кўрманани қўлтиғига қистириб олганича, Элсаройнинг билқиллаган сертупроқ кўчасида, зим-зиё қоронғиликда туртиниб-суртиниб, бола-чақалар қий-чувидан тўй шовури келиб турган тўйхона томон борар экан, чиндан-да билмасди… Чиндан-да ҳеч қандай қазо лашкари ҳақида ўйламаган эди.
Раҳмонқул ўшанда ўз оғирлиги билан жўраларининг елкасини эзиб, уларни майиштириб ўрнидан турар экан, беихтиёр ўзидан олти-етти қадамлар нарида мўйлаби эндигина сабза урган, чамаси, биринчи марта тўй столидек муҳташам бир жойга ўтириш бахтига эга бўлган, оғзи қулоғида, ҳамма нарсани унутган, ўзлари билан ўзлари андармон бўлиб ётган тўртта ўспириндан нарида — тушларида ҳаловат бермайдиган гўзал ва мушфиқ Барчинойни кўриб қолди.
Лекин у ўшанда ўрнидан турар экан, бу қаттол қисмат ва аянч кўргилик унинг чекида эканлигини, шумқадам паймона ортидан садоқатли ит каби эргашиб юрганини, зум ўтмай ўзининг ёвуз ва шафқатсиз қазо лашкари билан рўбарў келишини ва бу тўқнашувда япроғидан ажралган баҳодир янглиғ чорасиз ҳолда мағлуб бўлишини Раҳмонқул билмасди.
У ўзининг бемаъни қазо соатига дақиқалар қолганда ҳам у ҳали ҳеч нарсадан бехабар эди.
Раҳмонқул тураётиб, икки ёнидаги жўраларининг елкасига қўлини қўйиб; айиқ полвон янглиғ гавдасининг бутун оғирлигини уларнинг устига ташлаганда, давангирликда ундан қолишмайдиган бу икки йигит ҳам майишиб кетди.
Бу навқирон йигитлар ўзларининг кейинги умрлари давомида бевақт хазон бўлган жўралари Раҳмонқулни ҳар эслаганларида, ўша кунги зилдай оғирликни юракларида туяр ва бундан мудҳиш бир фалокат исини сезгандек бўлиб, бирдан гурунг жиловини бошқа тарафга буришар эди.
Уларнинг назарида бу оғирлик сирли ва мудҳиш паймонанинг хунрез даракчиси эди.
Бу ёпишқоқ ва жирканч харосат уларни умр бўйи таъқиб этишдан тўхтамади; улар умрларининг сўнгги фурсатида, бошларида қаро ажал қуши чарх урган пайтда — бири ўзи ҳайдаб бораётган тракторнинг ҳали кўтарма дала йўлининг устига чиқишга улгурмай, аввал ўнг ёнга қийшаяётганида, кейин олди кўтарилиб кетган трактор ҳавода бир лаҳза муаллақ қотганда ва зум ўтмай даҳшатли қасир-қусурдан қулоғи чиппа битганда, иккинчиси — дори ҳиди униқиб кетган хонага аввал қоронғилик чўкканини ва сўнгра шу сим-сиёҳ зулматга қўшилиб, шуур дунёсидаги ҳамма нарсалар бирин-кетин сўна бошлаганида — бу оламда улар идрок қилган сўнгги нарса ҳам ўша зилдек оғирлик бўлди.
Эртасига, тўйнинг мудҳиш давомига айланган Раҳмонқулнинг жанозасида, сочларини ёйиб садр тушаётган унинг навжувон, бодомқовоқ хотини — тўйга боришга оёғи тортмаган, уйи иссиқ эрини, қора қисматини олдиндан билган, қора қонга ботган эрини, унинг қистовига кўниб, ажал сари кетган эрини, кечаги чироғи бўлган эрини, ёвга яроғи бўлган эрини айтиб-айтиб йиғлаганида, жувоннинг бу чоғлиқ гўяндалиги азага келган элсаройликларнинг юрагига ларза солди.
Ҳатто мусибатга элчилик важидан келиб, душман кўзи аралашиб турган, ҳали умрида аза-мотам кўрмаган бағри бутун, юраклари ғамсизликдан тош қотган элсаройликларни ҳам бўтадек бўзлаб эрини йўқлаётган навжувон бу аёлнинг шамшир тиғидек ўткир сўзлари бефарқ қолдирмади; улар баногоҳ чап кўкрагида юрагини жиз-жиз куйдираётган бир чўғ пайдо бўлаётганлигини сездилар.
Тобут одамлар елкасида қабристон сари равона бўлар экан, бошига эрининг эски ва анча уринган телпагини бостириб кийган, навқирон марҳумнинг беўхшов кўк мовут тўнини елкасига илган, белига пистонлари ярақлаб турган шоҳбелқарсни сириб боғлаган Раҳмонқулнинг хотини — қўлига учи эгри таёқ олиб, тобут олдига тушганида, Элсарой тарихида биринчи марта одамлар елкасида турган тобут тўхтади.
Раҳмонқулнинг жанозасини ўқиган Раббим қори илдам қадамлар билан таёқ тутган жувон олдига яқинлашди. Ўнг қўлини баланд кўтариб, елкасидаги тобут билан юрмоққа чоғланаётган одамларнинг шовур-шувурини босиб, баланд овозда сўзлади:
— Қизим! Бу тоқлик йўлидан қайт! Бу йўл, бу йўл… Ёш умрингни хазон қилма! Кейинги пушаймоннинг фойдаси йўқ! Ўлим ҳақ! Ҳеч ким ўлганнинг ортидан ҳали қабрга кирмаган! Йўқ… Сен ҳам бу тоқлик йўлидан қайт!!! Қайт!!!
Раббим қорининг қилич дамидек кескир бу сўзлари — мусибатдан бошлари соме одамлар устида ва мотамсаро Элсарой осмонида қаттол ҳукмдек жаранглади.
Лекин шўрқисмат, ногаҳоний қабоҳатдан эс-ҳушини йўқотган Раҳмонқулнинг навжувон хотини Раббим қорининг кўзларига тик боқди; қори ҳазратнинг назарида осмон бағрини тилкалаган яшин бир ёниб сўнгандек бўлди.
— Қўйинг, ҳожи бова!.. Қўйинг… Энди мен ҳаммасини тақдиримдан кўраман!
Раҳмонқулнинг хотини то ўлгунича эр қилмади…
Муаллиф ҳақида:
Темирпўлат ТИЛЛАЕВ 1960 йилда Қамаши туманида туғилган.
1981 йилда Қарши давлат педагогика институтининг ўзбек филологияси факультетини тамомлаган.
Ҳозирги кунда Қамаши туман ҳокимлигининг “Qamashi” газетаси муҳаррири ва Қарши шаҳридаги “Meros” нашриёти директори вазифасида ишлаб келмоқда.
Илк асари 1987 йили “Yoshlik” журналида “Ворис” номи билан чоп этилган.
Ёзувчининг “Турналар оҳи”, “Ўлим ўпқони” сингари китоблари нашр этилган.
Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси.
Темирпўлат ТИЛЛАЕВ