Yangi O'zbekiston va sun'iy intellekt
raqamli transformatsiyadan mintaqa liderligi sari
2026 yil O'zbekiston uchun sun'iy intellekt (SI)ni rivojlantirishda tub burilish yili bo'lishi mumkin. Bunday deyishga asoslar yetarlicha. So'nggi yillarda davlat tomonidan SIni jamiyat hayotining turli sohalariga joriy qilish borasida tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Hukumat bu borada o'ziga xos “yo'l xaritasi”ni shakllantirib oldi. 2024 yilda esa soha rivojida navbatdagi muhim qadam tashlandi: “Sun'iy intellekt texnologiyalarini 2030 yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to'g'risida”gi Prezident qarori imzolandi. Strategiya sun'iy intellekt texnologiyalari yordamida milliy manfaatlarni inobatga olgan holda strategik ustuvor yo'nalishlarda loyihalarni amalga oshirish, o'rta va uzoq muddatli, shu jumladan, ilmiy-texnikaviy rivojlanish sohasidagi vazifalarni aniq ko'rsatib berdi. Unda, jumladan, kelgusida SI asosidagi mahsulot va xizmatlar hajmini 1,5 mlrd dollarga yetkazish, davlat xizmatlari portalida SI asosidagi xizmatlar ulushini oshirish, laboratoriyalar va yuqori quvvatli serverlarni ko'paytirish kabi katta maqsadlar belgilangan. Shuningdek, sohani tartibga solish va rivojlantirish maqsadida yana bir qator Prezident qarorlari, muhim normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilinganini qayd etish kerak. 2025 yilning 26 dekabr kuni O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis va O'zbekiston xalqiga yo'llagan Murojaatnomasida ham sun'iy intellekt mavzusiga katta e'tibor qaratildi. Sun'iy idrokni rivojlantirishga Davlat rahbari Murojaatnomasi darajasida berilayotgan yuksak e'tibor mazkur texnologiya yurtimiz rivoji uchun qanchalik muhim ahamiyatga ega ekanligidan dalolat beradi.
Prezident Murojaatnomasi — bu faqat yillik hisobot emas, balki davlatning keyingi yil uchun belgilab olgan strategik vazifalarining muhim hujjati hamdir. 2026 yil bo'yicha rejalarning eng muhim ko'rsatkichlaridan biri — Prezident nutqida sun'iy intellekt davlat siyosatining boshqa muhim masalalari qatorida, mavhum ko'rinishdagi “kelajak texnologiyasi” sifatida emas, balki hisoblash quvvatlari, milliy data-markazlar, tadqiqot laboratoriyalari, yirik investitsiyalar va turli tarmoqlarda amalga oshadigan real loyihalar ko'rinishida tilga olingani bo'ldi. Bunda “sun'iy intellekt” so'zi Murojaatnoma matnida 10 marotaba qo'llanilganini alohida qayd etish kerak. Mazkur fakt ham SI texnologiyalari davlatimizning texnologik siyosatida strategik rivojlanish rejalarining asosiy maqsadlaridan biriga aylanganini ko'rsatadi. Global texnologik raqobatning kundan-kun kuchayib borayotganiga, jahon siyosatida yuz berayotgan so'nggi voqea-hodisalarga yaqindan nazar tashlagan kishi SI bo'yicha siyosatning naqadar to'g'ri, o'z vaqtida amalga oshirilayotganini tushunib yetadi. Zero, dunyo siyosatida mamlakatlar o'rtasida tobora ishonchsizlik hissi ortib borayotgan, global hamkorlikdan ko'ra raqobat muhiti hukmron, texnologik taraqqiyot darajasi mamlakatlarning hayot-mamotiga aylangan bir paytda texnologik yuksalish masalasiga e'tibor har qanday davlat rivojida favqulodda muhim ahamiyat kasb etadi. O'zbekiston ayni mana shu jarayonlarni bugun teran anglab yetmoqda. SI shunchaki texnologiya emas, iqtisodiyotni harakatga keltiradigan, haqiqiy foyda olib keluvchi strategik resurs sifatida qaralmoqda. Fikrlarimiz Prezident Murojaatnomasida to'liq o'z tasdig'ini topgan. Davlat rahbari o'z nutqida xizmatlar sohasida “AT, sun'iy intellekt, fintex” kabi katta daromad keltiradigan servislarni ko'paytirish iqtisodiyot hajmini oshirish, uni kelgusi 5 yilda 240 milliard dollardan oshirishda muhim o'ringa ega ekanligini alohida ta'kidlagan edi.
Bugun sun'iy idrok rivojiga bo'lgan katta e'tiborning asosiy sababi shuki, sun'iy intellekt endilikda “innovatsiyalar vitrinasi”dagi namunaviy loyiha emas, balki jamiyat hayotining muhim sohalarida amaliy natija berishi kerak bo'lgan davlat siyosati instrumentiga aylanmoqda. Endi texnologiya hayotimizning barcha jabhalariga kirib borishi, rejalardan amaliy natijalarga o'tishimiz kerak. Shunday ekan, 2026 yil O'zbekistonda SI rivojida loyiha va amaliyot bir butunlikda, uzviy amalga oshirilishini ta'minlash lozim.
So'nggi yillarda O'zbekiston raqamli transformatsiya, ayniqsa, sun'iy intellekt sohasida sezilarli yutuqlarga erishdi. Buni nufuzli xalqaro tashkilotlarning hisobotlari ham tasdiqlaydi. Xususan, O'zbekiston sun'iy intellektga tayyorgarlik xalqaro indeksida katta natija qayd etdi. Vatanimiz 2024 yilda mazkur indeksda 17 pog'onaga yuqorilab, dunyo mamlakatlari orasida 70-o'rinni band qilgan edi. 2025 yilda esa yana 8 pog'onaga yuqorilab, 62-o'rinni egalladi. Shuningdek, O'zbekiston Jahon banki tomonidan tayyorlangan “Gov Tech Maturity Index 2025” (Hukumatning texnologik yetuklik indeksi)da davlat raqamli texnologiyalarining yetukligi eng yuqori bo'lgan mamlakatlarning A guruhiga kiritildi. Bunda mamlakatimiz azaldan raqamli davlat xizmatlari sohasida etalon bo'lib kelgan Janubiy Koreya, Avstraliya, Kanada, Yaponiya va Yevropa Ittifoqi davlatlari qatoridan joy oldi. Mazkur indeksda O'zbekistonning e'tirof etilishi oxirgi paytda davlat boshqaruvini raqamlashtirishda erishilgan sezilarli yutuqlarning amaliy natijasidir. Mamlakatimizda raqamli davlat xizmatlari, elektron hukumatni yanada rivojlantirish, bu borada sun'iy intellekt texnologiyalarini keng joriy etish bo'yicha ishlar jadal davom ettirilmoqda.
Prezidentimizning Oliy Majlis va O'zbekiston xalqiga Murojaatnomasida ham SI rivoji bo'yicha qator rejalar, katta maqsadlar e'lon qilindi. Xususan:
2025 yilda AT, fintex, sun'iy intellekt kabi yo'nalishlardagi mahalliy startaplarga xorijdan 270 million dollar investitsiya jalb qilingani, keyingi yildan boshlab “Raqamli startaplar” dasturi kengaytirilib, startap g'oyasidan eksportgacha ko'maklashadigan yangi tizim yo'lga qo'yilishi ma'lum qilindi. Xususiy startap markazlarini tashkil etish istagidagilar uchun Yoshlar jamg'armasidan besh yil muddatga 5 milliard so'mgacha foizsiz ssuda berilishi, OTMlarning o'zida qoladigan mablag'larning 10 foizi ham inkubatsiya markazlarini rivojlantirishga yo'naltirilishi e'lon qilindi.
Davlat rahbari tomonidan 2026 yilda Toshkent shahri, Buxoro, Farg'ona va Toshkent viloyatlarida 4 ta “Data-markaz”, 2 ta superkompyuter va 15 ta oliygohda sun'iy intellekt laboratoriyasi faoliyati yo'lga qo'yilishi e'lon qilingani SI rivojida ayni kutilayotgan muhim yangiliklar bo'ldi. Sababi, bu qadamlar texnologiyaning mamlakatimizda tezkorlik bilan rivojlanishida muhim bo'lgan infratuzilma masalasini hal qilishga katta yordam beradi. SI laboratoriyasi esa tibbiyot, transport, qishloq xo'jaligi, geologiya, bank-moliya, jamoat xavfsizligi kabi muhim sohalarda 100 dan ortiq sun'iy intellekt loyihalarini amalga oshirishga xizmat qiladi.
Prezident nutqida SI sohasida izlanish olib borayotgan yoshlarni va ularning istiqbolli loyihalarini qo'llab-quvvatlash maqsadida Raqamli texnologiyalar markazi tashkil etilishi, unga 200 million dollar mablag' ajratilishining e'lon qilinishi soha rivojidagi muhim qadamlardan biri bo'ldi, deb ishonch bilan ayta olamiz.
Murojaatnomada, shuningdek, elektron hukumatni rivojlantirish, odil sudlov jarayonini tashkil etish kabi ishlarda sun'iy intellekt joriy etilishi e'lon qilindi. Prezidentimiz ma'ruzasida ta'kidlanganidek:
“2026 yildan boshlab Elektron hukumat platformasi tubdan yangilanadi. Endi barcha davlat idoralarining 1 mingdan ziyod davlat xizmatlari; 5 mingdan ortiq funksiya va vazifalari; 200 ta ma'lumot bazasi va axborot tizimi; 100 mingdan ziyod davlat xizmatchisining mahalla, tuman, viloyat, respublika darajasidagi vakolatlari Yagona raqamli platformaga integratsiya qilinadi. Platformaga kelib tushgan murojaatlar, ularni ijrochilarga taqsimlash va ko'rib chiqish muddatini nazorat qilish sun'iy intellekt orqali amalga oshiriladi”.
Murojaatnomada e'lon qilingan sun'iy intellekt bilan bog'liq muhim yangiliklardan yana biri — odil sudlovni tashkil etishda SIni keng joriy etish bo'ldi. Davlatimiz rahbarining ta'kidlashicha, tergovni raqamlashtirish, jinoyat bo'yicha ish yuritish jarayonlarida SI texnologiyalari joriy qilinib, inson omili qisqartiriladi. Shu bilan birga sud qarorlari ijrosini ta'minlashda, majburiy ijro jarayoniga samarali muqobil mexanizmlarni kiritish ishlari doirasida sohaga sun'iy intellekt joriy etilib, kelgusi ikki yilda ijro harakatlarining 30 foizi inson omilisiz amalga oshiriladi.
Sun'iy intellektni rivojlantirish bo'yicha Murojaatnomada e'lon qilingan bunday muhim tashabbus va aniq rejalar shu o'rinda quyidagi xulosalarni qilishga imkon beradi:
Birinchidan, SI siyosati mavhum “konsepsiya” ko'rinishidan amaliy harakatlar, aniq strategiyaga asoslangan institutsional siyosat darajasiga ko'tarilmoqda. Bahosi juda yuqori bo'lgan data-markazlar qurilishi va superkompyuterlar xarid qilinishi SIni real tarmoqlarga olib kirish uchun asosiy tayanch resurs bo'lib xizmat qiladi.
Ikkinchidan, davlat SIni xizmatlar iqtisodiyotining yuqori daromadli segmenti sifatida ko'rib, AT eksporti va startap ekotizimi masalasiga katta e'tibor bermoqda.
Uchinchidan, SI endi oddiy AT texnologiya emas, sanoat 4.0, fintex, jamoat xavfsizligi, transport va hatto kosmik soha bilan kesishuvchi ko'p tarmoqli strategik texnologiya sifatida ko'rilmoqda.
Murojaatnomada e'lon qilingan rejalar amalga oshsa, 2026 yilda sun'iy intellekt sohasida katta o'zgarishlar yuz berishini kutish mumkin. Ayniqsa, data-markazlar va superkompyuterlar ishga tushishi SI loyihalarini faqat xorij platformalariga tayanib emas, balki ichki hisoblash quvvatlari asosida sinovdan o'tkazish va amalga oshirishga imkon beradi. Bu, ayniqsa, davlat sektoridagi maxfiy ma'lumotlar (tibbiy ma'lumotlar, xavfsizlikka oid ma'lumotlar) bilan ishlovchi tizimlar uchun muhim ahamiyatga ega.
Umuman olganda, Prezident qarorlari, texnologiyani rivojlantirishdagi faol va markazlashgan yondashuv O'zbekistonda SIni joriy qilishni tezlashtirishga qaratilgan kuchli siyosiy iroda mavjudligidan dalolat beradi. Bunday markazlashgan strategik rivojlantirish boshqa mamlakatlarda kuzatilayotgan fragmental (uzuq-yuluq) yondashuvdan farqli ravishda, sohadagi siyosatni tezkorlik bilan amalga oshirishga va resurslarni taqsimlashga imkon beradi. Bu esa o'z navbatida, O'zbekistonning SIga tayyorgarlik masalasida mintaqaviy yetakchiga aylanayotganini ko'rsatadi. Bunday yondashuv boshqa davlatlarda kuzatilayotgan mutlaq bozorga asoslangan yoki fragmentlangan strategiyalardan farq qiladi va O'zbekistonga tegishli siyosatni amalga oshirishda katta afzalliklarni taqdim qiladi.
Avazbek ShERMATOV,
Respublika Ma'naviyat va ma'rifat
markazi huzuridagi Ijtimoiy-ma'naviy tadqiqotlar instituti ilmiy xodimi.