Eng katta mukofot — qutqarilgan hayot
Favqulodda vaziyatlar vazirligi tizimida o't o'chiruvchi-qutqaruvchi bo'lib ishlayotgan Rustam Hayitov faoliyatiga chizgilar
Yong'inga qarshi odatda bir kishi kirmaydi. Unga qutqaruvchilar doim halqa singari birgalikda bostirib kiradi. Aslida ham har bir kasbiy muvaffaqiyat — jamoaviy birdamlik mahsuli. Bugungi qahramonimiz — 1-darajali serjant Rustam Hayitov FVV tizimida ishlayotganiga 24 yil bo'ldi. Bu bir navqiron yigitning yoshi bilan barobar muddat. Chorak asr vaqt mobaynida usta qutqaruvchi 10 ga yaqin qutqaruv turlarida, xususan, katta yong'inlarda, chuqurlikka tushib ketgan, cho'qqilarda adashib qolgan, liftda qolib ketgan odamlarga yordam berishda, uy eshigi qulflanib, ichkarida qarovsiz qolgan bolalar qutqaruvida va yana ko'plab favqulodda vaziyatlarda ishtirok etgan. Bugun o'ttizga yaqin shogirdlariga kasb mahoratini o'rgatib, yelkama-elka ishlab kelayotgan qahramonimizni suhbatga chorladik.
Mohir qutqaruvchi Rustam Hayitov 1981 yil Toshkent viloyati, Toshkent tumanida tug'ilgan. 24 yil mobaynida mingga yaqin turli xil chaqiruvlarda faol ishtirok etgan. Ayni paytda Toshkent shahar, Yunusobod tumanida joylashgan 16-qutqaruv qismida yong'in o'chiruvchi-qutqaruvchi sifatida o'z faoliyatini davom ettirib, yoshlarga kasbiy mahoratlarini o'rgatib kelmoqda.
Qishda yuz beradigan yong'inlardagi vaziyat boshqa fasllarnikidan bir qadar qiyin. Sababi olovga qarab suv separ ekan, yong'in o'chiruvchilarning ust-boshi ho'l bo'lib, egnidagi 20-30 kilolik epikirovka yana bir qadar og'irlashadi, sovuqda chiqqanida esa ho'l liboslar muzga aylanadi. Bu jarayon kishidan kasbiy mahoratdan tashqari, insoniy matonatni ham talab etishini shu holatdan ham kuzatish mumkin.
— Shunday deysiz-u, ammo qutqaruvchi uchun faslning ahamiyati yo'q. U har qanday mavsumda xavf bilan turli shaklda yuzlashadi, — dedi suhbatdoshimiz Rustam Hayitov. — Masalan, bir voqeani eslaylik. Chinorotada podstansiya yonganida odamlar yuz metrgacha ham yaqin kela olmagan — harorat juda yuqori bo'lgan. Biz esa “tilsiz yov” o'chog'iga tikka kirib borganmiz. Katta harorat ichida, garchi egnimizda kislorod balloni bo'lsa-da, yonib ketish, kuyish, jarohat olish yoki haddan tashqari issiq va tutunli havoda bo'g'ilib qolish xavfi bizni ham qurshab olgan edi. Ya'ni biz hech qachon hech bir jarayonda xavfdan xoli bo'lmaymiz. Shunga qaramay, har qanday xavf ichiga tikka kiramiz. O'sha voqea sodir bo'lganida alangani o'chirib, xavfni bartaraf etganimizdan so'ng uzoqroqda kuzatib turgan aholi qarsak chalib, olqishlar bilan qarshi olgan edi bizni. Xalqimizning e'tiboridan charchoqlar bir qadar unutilib ketgan.
Darhaqiqat, e'tibor, xayrixohlik kishiga eng birinchi ruhiy quvvat beruvchi kuchdir. Ayniqsa, xalq e'tirofi har qanday mukofotdan ham ustun, desak, mubolag'a bo'lmaydi. Qolaversa, qutqaruv jarayoni bir kishilik ish emas. Bir kishi yo'q bo'lsa ham, o'rni darhol seziladi. Chunki bu kasbda har bir mutaxassisning vazifasi muhim. Jamoaviy birdamlik ham insonga kuch berishi, qiyin vaziyatlarda to'g'ri qaror qabul qilishiga ko'mak berishi shubhasiz.
— Albatta, jamoa ham oiladay gap. Unda har bir kishi zanjirning halqasi kabi bir-biriga bog'liq. Bu, ayniqsa, katta ko'lamli yong'inlarda seziladi, — deya o'z fikrini bayon qildi qahramonimiz. — Shayxontohur tumani, Kohota ko'chasida yaqinda katta yong'in yuz berdi. Yuz kvadrat maydon alanga ichida qoldi. Yong'in 5 soat ichida bartaraf etildi. Besh soat deganimdan ham bilishingiz mumkin yong'inning qay darajada yirik bo'lganini. Ammo shunday katta yong'inda ham jamoamiz bilan birdam holda xavfni bartaraf etdik.
Qutqaruvchining quroli o'zi bilan — tezkorlik, shaylik, mahorat. Har kuni xavf bilan yuzlashadigan qutqaruvchilarga, avvalo, qutqarilgan insonning minnatdor nigohi taskin beradi.
— Shaxsan men avval xavf ostidagi inson, safdoshlarim, so'ngra o'zim ham xavf ichidan omon chiqqanimga sevinaman, — dedi suhbatdoshimiz. — Yanayam teranroq anglashingiz uchun bir voqeani aytib beray. Kunlardan bir kun Olmazor tumanida perikis vodorod havoga sizib chiqib ketgani haqida shoshilinch xabar kelib tushdi. Biz zudlik bilan ishlab chiqarish korxonasiga yetib bordik va maxsus ish qurollarimiz bilan havoni zaharli moddadan bartaraf qilishga kirishdik. Ertalab 11 larda chaqiruv kelib tushgan bo'lsa, keyingi kun tong sahar 6 gacha xavfni bartaraf qilish bilan kurashganmiz. Kimyoviy xavf yong'indan ham yomon. U shu qadar sezilmay zararlaydiki, ba'zan eng mustahkam epikirovka ham himoya qilolmay qolishi mumkin. O'sha kuni ham korxona ichida yurar ekanmiz, nogahon etigimning yarmi erib ketganini sezib, oyog'im suvga o'xshash allanima ustida turganini his qilib qoldim. Darhol o'zimni panaga olib, xavfsizlik choralarini ko'rdim. Garchi katta ko'lamli xatar bo'lsa-da, o'sha kuni hamma, shu jumladan, o'zim ham sog'-omon qolganimdan sevinganman.
Darhaqiqat, falokat oyoq ostida. U kutilmaganda yuz beradiki, bunday paytda kishi ba'zan to'g'ri qaror qila olmay, kalovlanib qolishi mumkin. Bu esa o'zining, mol-mulkining, qolaversa, yaqinlarining xavf ostida qolish ehtimolini oshirishi hech gap emas. Shuning uchun xatarning zarracha uchquni sezilsa, darhol qutqaruvchilarga murojaat qilish lozim. Qutqaruvchilar nafaqat xatar paytida, balki odatiy kunlarda ham muhofazaga shay. Bunda ular aholi turar-joy manzillarida, ta'lim muassasalarida, korxona va tashkilotlarda profilaktik tadbirlar olib boradi. Qahramonimiz ham qutqaruv ishlaridan tashqari, mana shunday profilaktik tadbirlarda ham faol. Favqulodda vaziyatlarga shay hududlarda talafot kam bo'lishi haqida ko'p bor eshitgansiz. Bu naqlga har mavsumda rioya qilish xalq muhofazasi uchun muhim sanaladi. Usta qutqaruvchi bu kabi tadbirlar nafaqat aholining, balki qutqaruvchilarning ham shaylik darajasini oshiradi, bilim va tajribalarini mustahkamlaydi, deb hisoblaydi.
— Men shu paytgacha sira intervyu bermaganman jurnalistlarga. Birinchi marta siz bilan suhbatlashishim. Ammo suhbat mobaynida his qilyapman — aytadigan gap ko'p ekan. Qanday mukofotlar olgansiz, degan savolingizga javobim: bugungacha hududlardagi Favqulodda vaziyatlar boshqarmasi tomonidan tashakkurnomalar olganman. Biz uchun eng katta mukofot — qutqarilgan hayot va minnatdor nigohlar. Qutqaruvlardan so'ng bir o'limdan qoldim deb ayrim odamlar pul beradi bizga, lekin olmaymiz. Ularning mana shu sevinchi, duosi bizga yetarli, — deya suhbatni yakunladi qahramonimiz.
Aslida, qutqaruvchilar bilan suhbatlar hech qachon yakun topmaydi. Har bir qutqaruvchining o'z hikoyasi bor va bu hikoyalar tillardan-tillarga ko'chib yuraveradi. Xalq muhofazasiga bel bog'lagan insonlar safi ortar ekan, bizning suhbatlarimiz ham davom etaveradi…
Yulduz O'RMONOVA,
jurnalist.