Suv ostidagi qutqaruvchilar

yoki g'avvos-xaloskorlar haqida hikoya

Yong'in qutqaruvchilari haqida ko'p eshitganmiz. Suv ostida qidiruv-qutqaruv ishlarini olib boruvchi qutqaruvchilar haqida-chi? Ularni qay darajada bilamiz? Maxsus tayyorgarlikdan o'tgan bunday mutaxassislar, ya'ni g'avvoslar eng murakkab qidiruv-qutqaruv ishlaridan birini amalga oshiruvchi kasb egalaridir. Chunki ular qishin-yozin soatlab, ba'zan kunlab suv ostida xizmat qilishiga to'g'ri kelishi mumkin. Bugungi qahramonimiz — 25 yildan buyon FVV tizimida namunali ishlab kelayotgan g'avvos-qutqaruvchi Muzaffar Urazov.

Suvdan qutqaruv guruhi komandiri, yo'riqchi-qutqaruvchi Muzaffar Urazov 1977 yili Guliston tumanida tug'ilgan. 2000 yilda FVV tizimidagi g'avvoslarni boshlang'ich ko'nikmalarga ­tayyorlovchi maxsus mashg'ulotlarda bilimlarini mustahkamlab, tizimga g'avvos-qutqaruvchi sifatida ishga kiradi.

Qahramonimiz dastlab Sirdaryo viloyati Guliston tumanidagi g'avvoslik stansiyasida o'z faoliyatini boshlagan. Bugungacha mana shu vazifada namunali ishlab kelmoqda. O'ylab qarasangiz, 25 yil kichik muddat emas. Bir navqiron yigitning yoshiga teng vaqt. Bu vaqt oralig'ida, kasb tili bilan aytganda, ishga shu qadar sho'ng'iganki, shuncha yil o'tib ketganini sezmay ham qolganini ta'kidlaydi suhbatdoshimiz. Kasbiy faoliyatiga doir voqealar haqida so'z borganida, u qay birini hikoya qilishni bilmay shoshib qoldi. Albatta, axir qutqaruvchilarning hikoyalari ko'p.

Muzaffar Urazov ilk ish yillarini xotirlar ekan, bir voqeani faxr bilan esga oladi. Yosh qutqaruvchining ilk faoliyat kunlarining birida “Do'stlik” hududida joylashgan kanalda 14 yoshli bola 7-8 metr atrofidagi balandlikdan sakrab, suzishni yaxshi bilmaganligi sababli cho'kib ketgani haqida xabar kelib tushadi. Qutqaruvchining o'z vaqtida manzilga yetib borib qutqargani hamda tez tibbiy ko'mak bergani sababli o'smir yigit tirik qolgan. Bu yigitcha qahramonimiz qutqargan ilk odam bo'ldi…

Xalqimiz savobtalab, bir-biriga yordam berishni ham insoniy burch, ham xayrli ish deb bilguvchi xalq. Odamlarni biror xavf-xatardan qutqarish butun boshli kasbingizga aylansa, bundan ortiq sharaf bo'lmasa kerak.

G'avvos-qutqaruvchi Muzaffar Urazovning bolaligidan suzishga ishtiyoqi baland bo'lgan. Harbiy xizmat yillarida desantchi bo'lgan qahramonimiz balandlikdan pastga “sho'ng'ishdan” zavq olgan va bu qiziqishlari uni g'avvos-qutqaruvchi bo'lishga yetaklagan. Bugungacha 40 dan ortiq insonning hayotini qutqargan, yuzga yaqin insonlarni suv ostidan olib chiqqan, jamoaviy qutqaruvlari ham talaygina.

— Mening yutuqlarim bir menga tegishli emas, biz jamoaviy ishlaymiz, demakki, muvaffaqiyatlarimiz ham jamoaniki. Yo'riqchi-qutqaruvchi bo'lsam ham ba'zan yoshlardan yangi tajribalar o'rganaman. Qolaversa, suvga sho'ng'ir ekansiz, sizni sherigingiz signal orqali nazorat qilib turadi. Demak, har bir muvaffaqiyat suvga tushgan odamgagina tegishli emas, butun jamoaga taalluqli, — dedi u.

Bu kasb egalarining faoliyatini o'rganar ekanman, dastlab ularga doir videoroliklarni tomosha qildim. G'avvos maxsus ish qurollari bilan hisoblaganda o'rtacha 30-40 kilolik yuk bilan suv ostiga sho'ng'ir ekan. Suv ostida esa turli xil o'tkir tig'li narsalar qutqaruvchiga jarohat yetkazishi hech gap emas. Shunday murakkab ish ustalari — suv qahramonlari shogirdlariga qanday tavsiyalar beradi?

— Bugun guruhimda 15 nafar navqiron yigit ishlaydi. Har birini shogirdim deb ayta olaman. Ularga eng avvalo ruhiy barqarorlik va halol bo'lish kerakligini uqtiraman. Masalan, suvga tushgandan keyin ba'zan qattiq qo'rquvdan g'avvos ko'zini yumib olishi, suv ostini yaxshi tekshirmay yuzaga qaytib chiqishi mumkin. Ishini tashlab ketmoqchi bo'lganlar ham uchragan. Bunday ruhiy taranglik vaziyatlarida bir insonni (mayli, u tirik qolgan yoki halok bo'lgan bo'lsin) yaqinlariga topib berish juda katta savobli ish ekanini eslatib, yangi kelganlarga ruhiy dalda berishga, ularni kuchlantirishga harakat qilaman.

Ma'lumotlarga qaraganda, g'avvoslar safi bittaga kamaysa, shu bir kishining o'rni uchun o'rtacha 20-25 nomzoddan faqat bir nafari saralab olinadi. Bu ham bo'lsa kasb mashaqqatiga chidamliligi va albatta, ruhiy barqarorligiga qarab belgilanadi. Bundan tashqari, g'avvos bir sutka mobaynida o'rtacha 7-8 soatgacha suvda qidiruv-qutqaruv ishlarini olib borishi mumkin. Ko'rinib turibdiki, kasb mashaqqati ko'ringanidan ko'rayam ancha og'irroq. Shunga qaramay, mana shu kasbda uzoq yillar namunali ishlab, shogirdlar tayyorlab kelayotgan qutqaruvchilar borligi e'tirofga loyiq.

— Bugun o'zimning o'g'lim ham g'avvos. Bir guruhda yonma-yon ishlaymiz. Ba'zan men undan, ba'zan u mendan nimanidir o'rganamiz, bir-birimizga dalda beramiz, yordam beramiz. Murakkab va xavfli bo'lishiga qaramay, yoshlarimiz orasida g'avvoslik kasbi ommalashib borayotganidan biz faqat xursandmiz. Axir insonlar hayotini saqlab qolishdek sharafli burchdan kim ham sevinmaydi?

Yulduz O'RMONOVA,

jurnalist.