Islohotlar solnomasi

Oliy Majlis Senati a'zosi, O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan jurnalist, yoshlar murabbiysi, taniqli adib Abdusaid Ko'chimovning “Yuksalish simfoniyasi” nomli kitobini qo'limga oldim-u “Simfoniya” so'zining asl ma'nosi bilan qiziqdim. Bu kalom, odatda, nimaningdir o'zaro uyg'unlashuvi, mutanosibligi, jo'shqin kuyni, ular hamohangligini anglatadi. Demak, yurtimizda ro'y berayotgan yuksalish, o'sish, taraqqiyotning xalq tomonidan bir-biriga monandligi, ya'ni yangi islohotlar jarayoni maqsadga muvofiq kechayotganligini ifodalaydi. Yarim asrlik jurnalist sifatida shuni aytib qo'yay: ko'p hollarda islohotlar, xususan, iqtisodiyot mavzusida yozilgan maqolalar g'ij-g'ij raqamlardan iborat bo'lib, o'quvchini zeriktirishi mumkin. Lekin Abdusaid Ko'chimovning kitobidagi barcha maqolalar o'ziga tortadigan, jozibali bitiklardir.

Kitobning so'zboshisida siyosatshunos Qudratilla Rafiqov muallif haqida “Elini sevgan, Vatanini ardoqlagan adib” deb baho bergan. Dastlabki maqola Urgutga temir yo'l kelganligi haqidagi hikoyadan boshlanadi. Oddiy bayonchi bu voqeani “Urgutga temir yo'l keldi”, deb yozishi mumkin. Lekin muallif “…Bundan atiga 10 yil avval ham bu gaplarga hech kim ishonmas, “tushingni suvga ayt” deb masxara qilishardi. Qalovi topilsa, xalq qalqsa, asrlarga tatigulik ishlar bo'lishi mumkin ekan, o'n emas, ikki-uch yilda ham. Urgut temir yo'li bunga yorqin misoldir”.

Yozuvchi Urgutda qilinayotgan ishlarni Samarqand viloyatida ro'y berayotgan bunyodkorliklar oldida bir shingil xolos, deydi. Shu tariqa Samarqand zaminida qad rostlayotgan yangi inshootlar haqida hikoya boshlaydi. Bu taassurotlar hammasi hayajon bilan qog'ozga tushiriladi. Muallif yetmish yildan iborat hayotda jamiki evrilishlarni birovdan eshitib emas, o'z tanasida his qilib, ko'rib kelayotganini aytadi.

Bu yangilanishlarni amalga oshirayotgan odamlar kimlar? Yozuvchi ta'rifiga e'tibor qiling: “Ishning ko'zini bilgan, mehnatda toblangan, mehnatda sinalgan, mehnat bilan toshda gul undirayotgan odamlar yashaydi bu zaminda, ularni ko'rib hayratlarga ko'milasiz”.

Samarqand — tarixiy shahar. Bu so'z bilan ikki karra ikki to'rt deganday hammaga ma'lum. Lekin muallif bu tarixni yanada chuqur o'rgangan olimlar so'ziga tayanib, bundan-da qadimiy sanaga taqalishini bayon etadi. Bu ta'riflarni o'qigan o'quvchi asarni yanada qiziqib mutolaa qilishga kirishadi.

Mazkur maqola asnosida 2024 yilda qo'lga kiritilgan ko'rsatkichlar birma-bir sanaladi. Raqamlar o'z-o'zidan paydo bo'lmaydi. Yuzlab, minglab mehnatkash odamlarning peshona teri, qalb qo'ri bor ularning jismi jonida. Hatto millatning, mamlakatning quvvai hofizasini — bugunning ertasini raqamlarsiz tasavvur etish qiyin. O'ylab-o'ylab jo'yak olsang, o'ynab-o'ynab sug'orasan, ot minsang — olisni ko'zla, deyishadi shuning uchun ham mashoyixlar.

Kitobdagi navbatdagi maqola Buxoroga bag'ishlangan. Unda bu qadim zaminning zahmatkash xalqi boshidan kechirgan past-baland yillar hikoya qilinadi. Yozuvchi yaqin o'tmishimizda ro'y bergan bedodliklar haqida yozadi: “Nafaqat Buxoro, balki butun O'zbekiston “qilichning damiday arqon ustida, kiprikdagi yoshday” turgan dorboz kabi edi o'sha kunlarda. Qizil imperiyaning yetmish yillik qabohatlari, “o'zbeklar ishi” deyilmish qatag'oni hamma ko'chalarni buzib-kovlab tashlagan, ming-minglab begunoh odamlar kishanband, bolalar yetim, ayollar xo'rlangan edi Gdlyan va Ivanov degan qashqirlar dastidan. Daryo-yu soylarni loyqadan, dasht-u dalalarni garmseldan tozalash, buzilgan imoratlarni tiklash, yangilarini qurish, obod va to'kin qilish lozim edi el dasturxonini”.

Yozuvchi izchil islohotlarni hayotga joriy etish sur'atini Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev siyosati fonida hikoya qiladi. So'nggi besh yilda Davlatimiz rahbarining viloyatda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga qaratilgan sakkizta farmon va qarori qanday samara berayotganini jonli misollar orqali bayon etadi.

Turizm sohasidagi ijobiy o'zgarishlar Buxoro nomini olam uzra qayta mashhur qildi. 2025 yil yakuniga ko'ra turistlar oqimi 2,2 million nafarga yetdi. Salohiyatli tadbirkor va investorlar so'nggi uch yilda 60 ta mehmonxona, 51 ta xostel, 123 ta oilaviy mehmon uyi va 9 xonali motel faoliyati yo'lga qo'yildi.

Qadimiy shon-shavkatini tiklab borayotgan Buxoroda kamchiliklar, tuzatish, to'g'rilashga muhtoj o'rinlar ham oz emas. Shu o'rinda yozuvchi viloyatdagi maktablarning 31 tasi, maktabgacha ta'lim muassasalarining 23 tasi ta'mirtalab, 261 ta mahallada toza ichimlik suvi muammosi hal qilinmaganini qayd etadi. Mavjud 8 ming 392 kilometr suv tarmog'ining 1139 kilometri esa ta'mirga muhtoj. Islohotlar ko'zgusi bo'lmish matbuotga e'tibor esa undan battar. Viloyatning otaxon gazetasi hisoblangan “Buxoronoma” bor-yo'g'i ming nusxa atrofida chop etilyapti. “Kogon hayoti”ning adadi 200 ta… Bu muallifning hushyor nazaridan darak.

Surxondaryo viloyatiga bag'ishlangan bitiklar “Janub gavhari” deb ataladi. Yozuvchi so'zining bismillosida qo'shni Afg'oniston davlati bilan muqoyasa qiladi. Shu mamlakat bilan yaqin muomala, munosabat o'rnatish surxondaryoliklar chekiga tushgan. Bu boradagi oqilona ishlar hayotiy misollar asosida hikoya qilinadi. Tarixi “Avesto”dan-da qadimiyroq Surxondaryoning o'tmishiga nazar solinadi. Boysun hududida topilgan nodir ashyolar olis asrlarga borib taqaladi. Bundan 60 million yillar avval ham Surxon daralarida, zovlarida dinozavrlar sudralib yurgan. Sherobod, Sho'rchi, Bandixon tomonlarda ilk shaharlar yuzaga kelgan. Avval Ahamoniylar sulolasidan bo'lmish Eron shohlaridan keyin makedoniyalik Iskandar, undan keyin kushonlar, eftalitlar, Turk xoqonligi, arablar, somoniylar, g'aznaviylar, qoraxoniylar, saljuqiylar, xorazmshohlar, mo'g'ullar, temuriylar, shayboniylar; XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab chor Rossiyasi, undan so'ng sho'rolar zulmi… Shulardan so'ng ko'ngillarni quvontiruvchi bunyodkorliklar, yangiliklar, obodliklar Surxon zaminini yashnatib yubordi.

Maqola boshida 91 yoshga kirgan qiziriqlik Hayitboy ota haqida hikoya qilinadi. Bu nuroniy otaxon ro'y berayotgan o'zgarishlardan shodlanib, ko'p yaxshi gaplarni aytishi maqolani yakunlaydi. “Surxondaryoni alplar yurti, alpomishlar vatani deymiz, bu juda to'g'ri, lekin bugun Prezidentimizning nutqini eshitib, yana bir marta amin bo'ldim: butun O'zbekiston alplar vatani ekan”.

Muallifning Jizzax zaminiga bag'ishlab yozgan maqolasi esa “Bu o'lkada har narsa bordir” deb ataladi. Hamid Olimjon kabi dilbar shoirlarning beshigini tebratgan, Sharof Rashidovdek allomani opichlab katta qilgan ajib diyorning tarixi ishtiyoq bilan hikoya qilinadi. Bu tabarruk zaminda bunyod etilgan yangi korxonalar yozuvchiga ilhom beradi.

O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2017 yildan buyon Jizzax viloyatiga rasman 9 marta tashrif buyurdi. Har tashrifdan so'ng hududda yangi-yangi buloqlar ko'z ochdi. Yangi korxonalar, zavodlar ishga tushdi, uylar, maktablar qurildi. Qishlog'u shaharlarga tiniq havolar, go'zal navolar kirdi. Forishdagi o'zgarishlar, Baxmal zaminidagi yangi inshootlar — hammasi jonli hikoya qilinadi. Shuningdek, Navoiy viloyati hududida qad rostlayotgan bunyodkorlik ishlari, asl atamasi quyoshga mengzaladigan Xorazmdagi tub islohotlar, Qoraqalpoq tuprog'idagi yangilanishlar, Qashqadaryo vohasida ro'y berayotgan evrilishlar, Toshkent viloyatida sodir bo'layotgan o'zgarishlar, Andijonda ro'y berayotgan ezguliklar, namanganliklar mehnatlari samarasi, Farg'onada yangragan ajib mushoira, Sirdaryoda xalqning ko'tarinki kayfiyati va boshqa maqolalar kitobga ajib salmoq baxsh etgan.

Yuqoridagi maqolalarning aksariyati “Ishonch” va “Xalq so'zi” gazetalarida chop etilganidan xabaringiz bor. Xususan, “Xalq so'zi”ning navbatdagi sonida Abdusaid Ko'chimovning biror viloyatdan yozgan maqolasini e'lon qilganimizda, tezda telefon bo'lar edi: “Muallif qachon bizning viloyatimizga kelar ekan?” Negaki, ana shu bitiklar chin ma'noda O'zbekistonda islohotlar ishonch bilan ketayotganligidan nishonadir.

Shuhrat JABBOROV,

O'zbekistonda xizmat ko'rsatgan jurnalist.