Маърифат ва қатъият йўли
Фёдор Анатольевич Сукочев номи бугун жаҳон математикасида юксак ҳурмат билан тилга олинади. Ҳаёт йўли Тошкентдаги оддий мактабдан бошланган. 1962 йилда туғилган Фёдор Сукочев болалигидан аниқ фанларга қизиқди. А.П.Чехов номидаги 103-мактабда таҳсил олар экан, унинг математикага бўлган меҳрини устозлари янада кучайтирди. У мактабни олтин медаль билан тамомлади. Ёш математик учун илк ютуқлардан бири эса 1979 йилда “Квант” журнали ўтказган Бутуниттифоқ танловида ғолиблар сафидан ўрин олиши бўлди. Бу нафақат иқтидорнинг, балки юксак фикрлаш маданияти ва меҳнатсеварликнинг ҳам белгиси эди.
Ўша йилиёқ у Тошкент давлат университети (ҳозирги ЎзМУ)нинг математика факультетига ўқишга кирди. Университет муҳити унинг илмий дунёқарашини шакллантирди. Кейинчалик у ўша даврни эслар экан, математика формулалар тўплами эмас, балки оламни англаш тили эканини айнан шу йилларда тушуниб етганини таъкидлайди. Университетни қизил диплом билан тамомлаган ёш олим илмий ва педагогик фаолиятини Ўзбекистонда бошлади. Беруний номидаги Политехника институти (ҳозирги Тошкент давлат техника университети), Тошкент темир йўл муҳандислари институти ва ТошДУдаги фаолияти унинг мустақил тадқиқотчи сифатида шаклланишида муҳим босқич бўлди.
1994 йилдан унинг илмий йўли Австралия билан боғланди. Жанубий Австралиядаги Флиндерс университетидаги фаолиятидан кейин у Сиднейдаги Янги Жанубий Уелс университетига таклиф этилди. Бу ерда у профессор унвонига сазовор бўлди. Кейинги йилларда Австралия Тадқиқот Кенгашининг йирик грантлари, Австралия Фанлар академияси аъзолиги унинг жаҳон илм-фанидаги ўрнини янада мустаҳкамлади.
Шунга қарамай, олим ўзининг илм йўлини Ўзбекистон билан боғлайди. У ҳар йили юртимизга келиб, университетлар ва Математика институтида маърузалар қилади, ёш тадқиқотчилар билан мулоқот ўтказади. Унинг фикрича, Ўзбекистондаги математика мактабининг энг кучли томони — фундаментал билим ва қатъий фикрлаш маданиятидадир.
Фёдор Сукочев фаолият юритаётган йўналиш — нокоммутатив анализ — замонавий математиканинг энг мураккаб ва энг истиқболли соҳаларидан бири ҳисобланади. Бу йўналиш квант механикаси, квант ахборот назарияси ва сунъий интеллект каби соҳалар билан чамбарчас боғлиқ. Олим буни оддий мисол билан тушунтиради: кундалик арифметикада амалларнинг ўрнини алмаштириш натижани ўзгартирмайди, аммо квант дунёсида тартиб ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Демак, нокоммутатив математика — бу тартиб, муносабат ва яширин қонунларни англаш илми.
Унинг қарашларида математика фақат олимлар учун эмас, балки бутун инсоният тараққиёти учун хизмат қилувчи куч сифатида намоён бўлган. Интернет, тиббий технологиялар, сунъий интеллект, банк тизимлари — буларнинг барчаси йиллар давомида яратилган фундаментал математик тадқиқотларга таянади. Шу маънода, олим назарий илмни келажак технологияларининг пойдевори деб ҳисоблайди.
Фёдор Сукочев ёшларга алоҳида умид билан қарайди. Унинг фикрича, ҳақиқий илм қийин саволлардан қўрқмасликдан бошланади. Математика ёдлаш эмас, тушуниш фани. Шунинг учун у талабаларга кўпроқ ўқишни, баҳс қилишни, савол беришни ва хатодан қўрқмасликни маслаҳат беради. Унингча, илм йўлида сабр, қизиқиш ва устозларга яқинлик инсонни юксалтирувчи асосий омиллардир.
Фёдор Сукочевнинг ҳаёти — илм чегара билмаслигининг ёрқин намунаси. Тошкентда шаклланган бир ёш математик жаҳон илм-фани чўққисига кўтарилди. Аммо у қайси мамлакатда яшамасин, ўз илмий илҳомининг манбаи сифатида Ўзбекистонни меҳр билан тилга олади.
Васила ҲАБИБУЛЛАЕВА.