Ulug'larga behurmatlikning oqibati

So'nggi vaqtlarda ijtimoiy tarmoqlarda har xil kimsalar, ayniqsa, bemazhablikni targ'ib qiluvchilar tomonidan nafaqat yurtimiz ulamolari, balki mazhab asoschilari bo'lgan mujtahid zotlarga nisbatan ham axloqsiz iboralar ishlatilayotganiga guvoh bo'lib qolyapmiz. Ha, yashiradigan joyi yo'q: internetda ulamo va ahli ilmni kamsitish, masxaralash, haqorat qilish hollari kuzatilmoqda.

Butun dunyo musulmonlari hamfikr bo'lgan, ahli ilm ijmo' qilgan (bir ovozdan ma'qullagan) masalalardan biri — ulamolarni masxaralash, haqorat qilish yoki kamsitishning haromligidir. Ilmli insonlar hurmat-izzatga boshqalardan ko'ra sazovorroq ekaniga shak-shubha yo'q. Haq taolo: “Agar bilmaydigan bo'lsangiz, zikr ahlidan so'rangiz” (Anbiyo surasi, 7-oyat) deb, ularning darajasini O'z ilohiy e'tibori bilan yuksaltirib qo'ygan.

Alloh taolo Qur'oni karimda ilm ahlini maqtab bunday deydi: “Ey mo'minlar! Qachonki sizlarga yig'ilishlarda “(davrani) kengaytiringiz!” deyilsa, bas, kengaytiringiz, Alloh sizlarga ham (kerak paytida keng) joy berur. Yana qachonki “turingiz!” deyilsa, darhol turingiz! Alloh sizlardan imon keltirgan va ilm ato etilgan zotlarni (baland) daraja (martaba)larga ko'tarur. Alloh qilayotgan (barcha yaxshi va yomon) amallaringizdan xabardordir” (Mujodala surasi, 11-oyat).

Olimga dushmanlik qilgan odam Allohga urush e'lon qilgan kabidir. Haq taolo bilan urushga kirgan kimsa esa hech qachon g'olib bo'lolmaydi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Alloh taolo: “Kim mening do'stimga dushmanlik qilsa, unga urush e'lon qilaman”, deydi” (Imom Buxoriy rivoyati).

Ibn Hajar Asqaloniy: “Allohning do'sti — Parvardigorni taniydigan va doim Uning toatida bo'ladigan olimdir”, — degan.

Ibn Javziy shunday yozadi: “Kim musulmonlarning obro'siga til tekkizsa, ularning tirnog'i ostidan kir qidirib, ayblarini ochishga urinsa, o'lim kelgan paytda Alloh uning tilini shahodat kalimasini aytishdan to'sib qo'yadi”.

Ulamolarni kalaka qilishga urinib, turli videolarni montaj qilayotgan va ular haqida haqoratli gaplarni post sifatida joylayotganlar ajal ostonasida tili kalimaga kelmay qolishidan qo'rqsalar bo'lardi. Ulamolarni masxara qilishga urinayotgan til, oyoq va qo'llar qiyomat kuni o'z egalariga qarshi guvohlik berishidan hadiksirasinlar.

Ibn Asokir esa: “Kim ulamolarni haqoratlash yoki ularga tuhmat qilishda tiliga erk bersa, vafotidan oldin Alloh taolo uni qalb o'limiga giriftor qiladi”, — degan.

“Abu Hanifa unday”, “Imom Buxoriy bunday” deydiganlarga har qancha tushuntirmang, tushunishni istashmaydi. “Hoy, tilingizga erk bermang, ulamolarga tosh otmang, tilingizni tiying”, deysiz, lekin befoyda.

Suhayl Andalusiy hikoya qiladi: “Bir qo'shnimiz bor edi. Alloh unga boylik va obro' berib qo'ygan, juda badavlat edi. Ammo eng yomon odati — din olimlarini kalaka qilish va ularga aziyat berish edi. Bir kuni Alloh roziligi uchun unga nasihat qilganimda, meni kamsitib, uyidan haydab soldi. Allohga qasamki, oradan 20 yil o'tib, u falaj bo'lib qoldi, mol-dunyosidan ayrildi. Muhtojlikdan shahar bozorida tilanchilik qila boshladi. Keyin birdan bozorda ko'rinmay qoldi. Oradan uch kun o'tib, bozor orqasidagi tashlandiq, xaroba joydan jasadi topildi. Butun shahar ulamolariga aziyat yetkazgan bu insonning umri mana shunday ayanchli yakun topdi”.

Imom Navaviy shunday deydi: “Ibn Abbos roziyallohu anhumo: “Kim faqihga aziyat yetkazsa, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga aziyat yetkazibdi. Kim Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga aziyat yetkazsa, Alloh taologa aziyat yetkazibdi”, deganlar”. Bu yerdagi “aziyat yetkazish” deganda, albatta, jismoniy zarar emas, balki kamsitish, haqorat qilish, ilmni mensimaslik va obro'sizlantirish nazarda tutiladi.

Ulamolarni haqorat qilish Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning meroslarini kamsitishga, bu esa, o'z navbatida, Alloh taoloning diniga hurmatsizlik qilishga olib boradi.

Abdulloh ibn Muborak: “Kim olimlarni yerga ursa, oxirati barbod bo'ladi; kim amirlarni yerga ursa, dunyosi barbod bo'ladi; kim birodarlarini yerga ursa, odamgarchiligi barbod bo'ladi”, — degan.

Olimlarni risoladagidek hurmat qilmay, haqlarini munosib ravishda ado etmay turib, farzandlarimizni el-yurt, jamiyat, qolaversa, butun dunyoga foydasi tegadigan yetuk shaxslar — olimu ziyoli, shifokoru muhandis, tadbirkor insonlar etib ulg'aytirishning iloji yo'q. Bu — bamisoli urug'ni yerga qadamay turib hosil kutishday gap.

Abdulloh ibn Abbos roziyallohu anhumo Umar ibn Xattob roziyallohu anhuga nisbatan shu qadar odob saqlagan ekanki, ilmiy masalalardan birini so'rash uchun orqalaridan bir yil davomida yurib ham, haybatlaridan hayiqib, so'ray olmagan ekanlar.

Sufyon ibn Uyayna: “Solihlar yodga olingan joyga Allohning rahmati yog'iladi”, — deydi.

Imom Ahmad betob bo'lib yotganida huzurida ulamolardan biri tilga olindi. Shunda u zudlik bilan o'tirib oldi-da: “Solih kishilar tilga olinayotganda bizning yonboshlab yotishimiz odobdan emas”, — dedi.

Hozir internet tarmoqlari orqali ulamolar bilan o'ziga tortishayotgan, ularga savol berishda odobsizlik va qaysarlik qilayotganlar yuqoridagi haqiqatni yaxshilab anglab olishlari kerak. Ulamolarning hatto nomi zikr qilingandayoq hurmat ko'rsatish lozim ekan, demak, ular bilan bo'ladigan har qanday muloqotda odob doirasidan chiqmaslik shart.

Qolaversa, nafaqat ilm ahliga balki har bir insonga ozor berishning eng ommalashgan va ko'pchilik e'tibor bermaydigan ko'rinishi — insonning obro'sini to'kish, g'iybat qilish, tuhmat va bo'hton toshlarini otishdir.

Imom Avzoiy: “Ahli ilmning, xususan, ularning ulug'lari ortidan yomonlab gapirish gunohi kabiralardandir”, — degan.

Shaxsiy kuzatuv va tajribalari asosida sinovdan o'tkazgan ulamolar shunday deydilar: “Kim ulamolarni g'iybat qilsa, ular haqida noloyiq so'zlarni aytsa, odamlar orasida aybini oshkor etsa va shundan keyin qilgan ishi uchun ulardan kechirim so'rab, roziligini olmay, tavba qilmay vafot etsa, qiyomat kuniga qadar uning zurriyotidan ilm odami chiqmaydi”.

Qolaversa, bugun keng tarqalayotgan, odamlarni o'zining domiga tortib olayotgan fitnalardan biri — ulamolarni masxaralash, ularga ta'na qilish, ahli ilmni kofirlikda ayblash, haqoratlash, aytgan gap yoki qilgan ishlarini kinoya bilan so'zlash, shaxsi bilan birga ilmini ham kamsitish kabi illatlardir. Bu — inson imoniga zarar yetishining va yetti pushtidan olim chiqmasligining omilidir. Ulamolarimizni va ahli ilmni haqoratlashni kasb qilib olganlarning o'zidan ham, yetti pushti va yaqinlaridan ham qorilar, ulamolar va ilm odamlari chiqmaydi. Buni unutmaslik lozim.

Xulosa shuki, oddiy insonlarni ham haqoratlash yoki ularga tuhmat qilish haromdir, gunohdir. Ammo mo'min-musulmonlarning peshvolari va ustozlari bo'lmish buyuk allomalarni haqoratlash, ularga tuhmat qilish nafaqat harom, gunoh, balki fitnachining o'zi va zurriyotlari uchun oqibati fojiali bo'lgan ishdir. Barcha buyuk zotlarga hasad qiluvchi, shunchaki ichiqoralik bilan yoki fitna maqsadida ularning obro'sini to'kish uchun xalq orasida turli tuhmat, bo'hton va g'iybatlarni tarqatadigan nobakorlar har doim bo'lgan. Ularning umri ayanchli yakun topganiga tarix guvohdir. Shunday ekan, har bir banda qilg'iliqni qilishdan oldin oqibatini sal bo'lsa-da o'ylab ko'rsinlar.

Abduvosi ShONAZAROV,

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot

markazi ilmiy xodimi.