Abadiy do'stlikning yangi sahifasi

O'zbekiston – Ozarbayjon: ishonch, imkoniyat va umumiy kelajak sari

Davlatlararo munosabatlarda shunday pallalar bo'ladiki, bir tashrif yoki bir hujjat yillar davomida shakllangan jarayonning mazmunini bir nuqtada namoyon etadi. Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyevning O'zbekistonga 23–24 avgust kunlari amalga oshirgan davlat tashrifi ana shunday tarixiy voqealar sirasiga kiradi. Chunki bugun Toshkentda muhokama qilinayotgan masala faqat ikki qardosh davlat o'rtasidagi yaxshi munosabatlarni yana bir bor namoyon etish emas. Gap o'zaro ishonchni mustahkam siyosiy tayanchga, qardoshlikni amaliy hamkorlikka, strategik sheriklikni esa ikki xalqning uzoq muddatli taraqqiyot maqsadlariga xizmat qiladigan kuchli munosabatlar tizimiga aylantirish haqida bormoqda.

O'zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ochiq, pragmatik va o'zaro manfaatga asoslangan tashqi siyosat strategiyasida dunyo davlatlari bilan ishonchli hamkorlikni yo'lga qo'yish alohida o'rin tutadi. Markaziy Osiyo mamlakatlari, Turkiy dunyo, Osiyo va Yevropa davlatlari bilan munosabatlarni yangi mazmun bilan boyitishga qaratilgan ana shu siyosiy kurs O'zbekistonning xalqaro maydondagi o'rnini mustahkamlab bormoqda. Ozarbayjon bilan munosabatlar esa ushbu siyosatning eng sermazmun va natijador yo'nalishlaridan biri sifatida ko'zga tashlanadi.

Bu yaqinlikning tabiiy asosi bor. O'zbek va ozarbayjon xalqlari bir-birini qardosh deb biladi. Ularni umumiy tarixiy xotira, turkiy madaniy makon, adabiyot va san'at, oilaviy va ma'naviy qadriyatlar birlashtiradi. Biroq zamonaviy diplomatiyada qardoshlikning o'zi yetarli emas. Uni davlat siyosati, iqtisodiy kooperatsiya, ta'lim, madaniyat va inson kapitaliga tayanib yanada mustahkamlab borish joiz. So'nggi yillarda O'zbekiston va Ozarbayjon aynan shu tamoyil asosida harakat qilmoqda.

2022 yilda strategik sheriklikni chuqurlashtirish to'g'risida deklaratsiyaning qabul qilinishi, 2023 yilda Oliy davlatlararo kengashning tashkil etilishi munosabatlarning yangi institutsional poydevorini yaratdi. 2026 yil 23 avgust kuni Toshkentda ushbu Kengashning uchinchi yig'ilishi o'tkazilishi esa oliy darajadagi muloqot muntazam va tizimli tus olganini ko'rsatdi. Prezident Shavkat Mirziyoyev bu tashrifni tarixiy voqea, strategik sheriklik va ittifoqchilikning har bir bandini aniq natija hamda amaliy harakatlarga aylantirish zarurligini ta'kidladi. Bu — bugungi O'zbekiston diplomatiyasining muhim mezoni: kelishuvning qadri uning ijrosi bilan o'lchanadi.

Tashrifning siyosiy markazida esa ikki davlat rahbarlari imzolagan “Abadiy do'stlik to'g'risida”gi shartnoma turibdi. Zero, do'stlikni “abadiy” deb atash — uni tarixiy his-tuyg'u sifatida emas, kelajak avlodlar oldida ham siyosiy va ma'naviy mas'uliyat sifatida qabul qilish demakdir. Shu jihatdan shartnoma bugungi munosabatlarni qayd etibgina qolmay, ularning ertangi arxitekturasi uchun ham siyosiy mezon vazifasini belgilaydi.

Munosabatlarning chinakam kuchi esa imzolardan keyin boshlanadi. Madaniyat va turizm sohalaridagi kelishuvlar, tashqi ishlar va adliya idoralarining yangi hamkorlik dasturlari, 2030 yilga qadar tovar ayirboshlashni 1 milliard dollarga yetkazish dasturi, investitsiya va savdo kelishuvlarini amalga oshirish rejalari — bularning barchasi “do'stlik” tushunchasiga amaliy mazmun bermoqda. Urganch-Xonkendi, Buxoro-Lochin va Urganch-Naxchivon shaharlari o'rtasidagi birodarlik aloqalarining yo'lga qo'yilishi davlatlararo yaqinlikning hududlar darajasida ham mustahkamlanayotganidan dalolat.

Iqtisodiy hamkorlikdagi imkoniyatlar esa yanada kengayadi. Avtomobilsozlik, to'qimachilik, elektrotexnika, energetika, qishloq xo'jaligi, qurilish materiallari, tog'-kon, turizm va moliya sohalaridagi qo'shma tashabbuslar investitsiyani ishlab chiqarish bilan bog'lash imkonini bermoqda. 23 avgust kuni yangi qo'shma loyihalarga start berilgani ham muhim. Bank-moliya, qurilish materiallari, ta'lim, neft-gaz, turizm, uy-joy qurilishi, mineral xomashyoni qayta ishlash va bog'dorchilik kabi yo'nalishlardagi loyihalar ikki mamlakat biznesi uchun yangi kooperatsiya zanjirlarini yaratishi, yangi ish o'rinlari va qo'shimcha qiymat manbalarini shakllantirishi mumkin.

Bundan ham kattaroq strategik imkoniyat — transport va logistika. O'zbekistonning Markaziy Osiyodagi markaziy o'rni Ozarbayjonning Kaspiy va Kavkaz orqali Yevropa yo'nalishlariga chiqish imkoniyatlari bilan uyg'unlashganda, ikki mamlakat uchun yangi iqtisodiy geografiya vujudga keladi. Trans-Kaspiy koridorini birgalikda rivojlantirish, logistika infratuzilmasi samaradorligini oshirish va yuk tashish hajmlarini ko'paytirish haqidagi kelishuvlar shu nuqtai nazardan katta ahamiyatga ega. Bu yo'l faqat tovar tashimaydi: u bozorlar, investitsiyalar va mintaqalarni bir-biriga bog'laydi.

Ammo har qanday strategik sheriklikning uzoq umrli bo'lishi inson omiliga bog'liq. Shu bois ta'lim, madaniyat va gumanitar aloqalar iqtisodiy kelishuvlardan kam ahamiyat kasb etmaydi. Yangi Toshkentda Nizomiy Ganjaviy nomidagi O'zbekiston Milliy pedagogika universiteti kampusining ochilishi buning yorqin misoli. 40 gektar maydonda barpo etilgan, 20 ming talabaga mo'ljallangan zamonaviy ta'lim maskani nafaqat ta'lim infratuzilmasi, balki ikki xalqning umumiy ma'naviy xotirasini zamonaviy avlodga yetkazish maydonidir.

Nizomiy Ganjaviy va Alisher Navoiy o'rtasidagi adabiy ko'prik g'oyasi esa bundan ham chuqurroq ma'no kasb etadi. Ikki buyuk mutafakkir merosini umumiy ma'naviy makon nuqtai nazaridan tadqiq etish va ular haqida qo'shma badiiy film yaratish tashabbusi xalqlar o'rtasidagi yaqinlikni tarix kitoblaridan ekran va zamonaviy madaniy muhitga olib chiqadi. Bu — diplomatiyaning eng ta'sirchan shakllaridan biri: insonlarni qarorlar bilan emas, ma'no va tuyg'ular bilan yaqinlashtirishdir.

Shu ma'noda Toshkentdagi “Ozarbayjon” bog'i va Bokudagi “O'zbekiston” bog'i ham oddiy shaharsozlik loyihasi emas. Toshkentda 4 gektar maydonda Ozarbayjon madaniyati va tarixini aks ettiruvchi jamoat makoni barpo etilsa, Bokuda 4,5 gektarlik “O'zbekiston” bog'i yaratilmoqda. Ikki poytaxtda bir-birining nomini olgan bunday maskanlar kelajak avlodga bir oddiy, ammo muhim fikrni yetkazadi: qardoshlikni faqat davlat rahbarlari emas, xalqlar ham his qilishi va ko'rishi kerak.

Ikki mamlakat munosabatlarida axborot va jurnalistika sohasining o'rni ham tobora ortib bormoqda. Zamonaviy diplomatiyada davlatlar bir-biri haqida qanday axborot tarqatishi, jamoatchilik bir-birini qanday anglashi ­strategik ahamiyatga ega. Shuning uchun jurnalistlar, tahlilchilar, olimlar va ijodkorlar o'rtasidagi muloqotni kuchaytirish — tashqi siyosatning jamoatchilik o'lchovini mustahkamlash demakdir. O'zbekiston va Ozarbayjonning media hamkorligi, ta'lim va madaniy almashinuvlari aynan shu ishonch muhitini kengaytirishga xizmat qiladi.

Tashrifning yana bir muhim jihati — ikki davlat rahbarlari o'rtasidagi mustahkam ishonchning amaliy hamkorlik bilan yanada mustahkam va chambarchas bog'liqligidadir. 23 avgust kuni Prezident Ilhom Aliyevga O'zbekistonning “Oliy Darajali Do'stlik” ordeni topshirildi. Bu mukofot Ozarbayjon rahbarining ikki xalq o'rtasidagi do'stlik, strategik sheriklik va ittifoqchilikni mustahkamlashga qo'shgan hissasiga berilgan yuksak bahodir. Diplomatiyada shaxsiy ishonch doimo muhim, ammo uning eng katta qiymati — ishonchni davlatlar o'rtasidagi barqaror institutlarga aylantira olishdadir.

Bugungi dunyoda geosiyosiy raqobat, savdo yo'llari uchun kurash va yangi iqtisodiy markazlarning shakllanishi jarayonida O'zbekiston–Ozarbayjon hamkorligi kengroq mintaqaviy mazmun kasb etmoqda. Markaziy Osiyo bilan Kavkazni yaqinlashtirish, Turkiy davlatlar o'rtasidagi iqtisodiy va gumanitar aloqalarni kuchaytirish, transport yo'laklarini diversifikatsiya qilish, yangi bozorlarga chiqish — bularning barchasi ikki mamlakatning umumiy manfaatlarini bir nuqtada tutashtirmoqda. Shu bois bu munosabatlarning istiqbolini faqat ikki tomonlama savdo raqamlari bilan o'lchash to'g'ri emas.

Eng katta istiqbol — o'zaro ishonchga tayangan uzoq muddatli ekotizim yaratishda. Bunda davlat rahbarlari belgilagan siyosiy yo'nalishni hukumatlar, hududlar, biznes, universitetlar, madaniyat va ommaviy axborot vositalari izchil davom ettirishi lozim. Shunda bugun imzolangan hujjatlar ertaga korxonalarga, ta'lim dasturlariga, yangi logistika marshrutlariga, sayyohlik oqimiga, qo'shma filmlarga, ilmiy tadqiqotlarga va eng muhimi, odamlar hayotida seziladigan imkoniyatlarga aylanadi.

Shu nuqtai nazardan, Ilhom Aliyevning bu galgi davlat tashrifi — O'zbekiston va Ozarbayjon munosabatlarining yakuni emas, balki yangi bosqichi. Ushbu tashrifda tarix va zamonaviylik, siyosat va iqtisodiyot, diplomatiya va madaniyat, davlat manfaati va xalqlar yaqinligi bir nuqtada uyg'unlashdi. “Abadiy do'stlik to'g'risida”gi shartnoma esa ana shu uyg'unlikning siyosiy ifodasi bo'ldi.

Tarixiy do'stlikning haqiqiy qudrati uning nomidagina emas, balki hayotdagi samarasida ham namoyon bo'ladi. O'zbekiston va Ozarbayjon bugun ana shu ishonchni yangi korxonalar, yangi yo'llar, zamonaviy ta'lim maskanlari, madaniy tashabbuslar va izchil diplomatik muloqot bilan mustahkamlamoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyevning ochiq, uzoqni ko'zlagan tashqi siyosati natijasida O'zbekistonning qardosh va do'st davlatlar bilan aloqalari yangi mazmun kasb etmoqda. Ozarbayjon bilan munosabatlar shaksiz ana shu siyosatning ishonch, o'zaro manfaat va mushtarak kelajakka tayangan yorqin namunasidir. Toshkentda imzolangan “Abadiy do'stlik to'g'risida”gi shartnoma shu yo'ldagi navbatdagi muhim qadam bo'ldi. Endi uning tarixiy qadri yillar o'tishi bilan emas, ikki xalq hayotida yaratiladigan yangi imkoniyatlar, amalga oshadigan ezgu ishlar va mustahkamlanadigan ishonch bilan oshib boraveradi. Zero, haqiqiy do'stlik — tarixda qoladigan ibora emas, kelajakni birgalikda bunyod etishga undaydigan kuchdir.

Navbahor DARXONOVA,

jurnalist.