Sud adolati endi bir qadam yaqin
Masofadan murojaat va videokonferensaloqa imkoniyatlari
Raqamli texnologiyalar hayotimizning barcha sohalariga chuqur kirib borayotgan bugungi kunda sud tizimi ham bu jarayondan chetda qolmadi. Endilikda fuqaro yoki tadbirkorning o'z huquqini himoya qilish uchun soatlab navbat kutib, uzoq yo'l bosib sud binosiga borishiga hojat yo'q: ko'plab masalalarni uy yoki ofisdan chiqmasdan, elektron tizimlar orqali hal etish mumkin. Ushbu maqolada sudga masofadan turib murojaat qilish hamda sud majlislarida videokonferensaloqa tizimi orqali ishtirok etish tartibini ko'rib chiqamiz.
Sudga elektron tarzda murojaat qilish
Fuqarolar, tashkilotlar yoki ularning vakillari sudga uch xil usulda: shaxsan, pochta orqali yoxud elektron shaklda murojaat qilishlari mumkin.
Elektron murojaatni yo'llash uchun “cabinet.sud.uz” maxsus shaxsiy kabinet tizimidan foydalaniladi.
O'zbekiston Respublikasi Fuqarolik protsessual kodeksining 4-moddasida belgilanishicha, sudga murojaat quyidagi shakllarda amalga oshiriladi:
fuqarolik-huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar bo'yicha — da'vo arizasi shaklida;
buyruq tartibida ish yuritish va alohida tartibda yuritiladigan ishlar bo'yicha, shuningdek, ushbu Kodeksda nazarda tutilgan boshqa hollarda — ariza shaklida;
apellyatsiya, kassatsiya hamda tegishli taftish instansiyasi sudlariga murojaat qilinganda — shikoyat (protest) shaklida.
Da'vo arizasi Fuqarolik protsessual kodeksining 189-moddasida belgilangan talablarga muvofiq rasmiylashtirilishi, unda murojaat qiluvchining to'liq ism-sharifi, manzili, da'voning mazmuni va huquqiy asoslari ko'rsatilishi, shuningdek, davlat boji to'langanligi haqidagi kvitansiya hamda boshqa zarur hujjatlar ilova qilinishi lozim.
Murojaat yuborilgandan so'ng uning ko'rib chiqilish holatini kuzatib borish ham osonlashgan. Buning uchun Oliy sudning interaktiv xizmatlar portalidagi (“my.sud.uz”) “Onlayn kuzatuv” elektron xizmati yoki shaxsiy kabinet (“cabinet.sud.uz”) orqali quyidagi ma'lumotlarni olish mumkin:
murojaat qaysi sudga yo'naltirilgani;
ish qaysi sudyaga biriktirilgani;
murojaatning ko'rib chiqilish bosqichi (qabul qilingan, ko'rib chiqilayotgan yoki rad etilgan);
tayinlangan sud majlisining sanasi.
Sud majlisining aniq kuni va vaqti haqida “jadval.sud.uz” veb-sayti yoki “Sud majlislari jadvali” rukni orqali xabardor bo'lish mumkin.
Videokonferensaloqa orqali sud majlisida ishtirok etish
Qonunchilikda belgilangan hollarda taraflar va ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslar sud binosiga bormasdan, videokonferensaloqa (“VKS”) rejimida masofadan turib sud majlisida qatnashish huquqiga ega.
Bu imkoniyat, ayniqsa, boshqa tuman yoki viloyatda yashovchi fuqarolar, uzoq hududlardagi guvohlar va ekspertlar, shuningdek, jazoni ijro etish muassasalarida saqlanayotgan shaxslar uchun katta qulaylik yaratmoqda.
“VKS” tartibida ishtirok etish uchun quyidagi texnik talablarga rioya qilinishi lozim:
barqaror internet aloqasi;
kamera va mikrofon bilan jihozlangan kompyuter yoki smartfon.
Mazkur tizim mobil ilova orqali ham ishlaydi — fuqaro sud binosiga kelmasdan, o'z telefoni yordamida ham majlisga ulanishi mumkin. Ishtirok etish tartibi haqidagi batafsil yo'riqnoma Oliy sudning rasmiy axborot resurslarida joylashtirilgan.
Shuni alohida ta'kidlash joizki, davlat sirini yoki qonun bilan qo'riqlanadigan boshqa sirlarni saqlash zarurati bo'lgan yopiq sud majlislarida videokonferensaloqa rejimidan foydalanishga yo'l qo'yilmaydi: bunday sud majlislari faqat an'anaviy tartibda, bevosita sud binosida o'tkaziladi.
Bu nima beradi?
Sudlar faoliyatining raqamlashtirilishi bir qator afzalliklarga ega:
Birinchidan, vaqt va mablag'ni sezilarli darajada tejaydi: fuqarolar ortiqcha yo'l xarajatlaridan hamda ish joyidan ajralib qolishdan xalos bo'ladi.
Ikkinchidan, ochiqlik va shaffoflik ta'minlanadi: taraflar sud jarayonining borishini bevosita onlayn tarzda kuzatish imkoniyatiga ega bo'ladi.
Uchinchidan, olis va chekka hududlarda yashovchi, salomatligi tufayli yoki boshqa sabablarga ko'ra sudga shaxsan kela olmaydigan fuqarolar uchun odil sudlov yanada tez, arzon va qulay tarzda amalga oshiriladi.
* * *
Zamonaviy axborot tizimlari sud adolatini fuqarolarga yanada yaqinlashtirmoqda. Endilikda har bir shaxs “cabinet.sud.uz” orqali ariza yuborishi, uning holatini onlayn kuzatishi va zarur hollarda o'z uyidan chiqmasdan, videokonferensaloqa tizimi orqali sud majlisida ishtirok etishi mumkin. Bularning barchasi sud tizimidagi islohotlarning amaliy samarasi bo'lib, kelgusida bunday raqamli imkoniyatlar ko'lamining yanada kengayishi kutilmoqda.
Bu haqda “sud.uz”, “my.sud.uz”, “cabinet.sud.uz” elektron platformalari orqali batafsil ma'lumot olish mumkin.
Sobir NABIYEV,
Fuqarolik ishlari bo'yicha
Jizzax tumanlararo sudining raisi.
Abdulaziz MUSTAFOQULOV,
Fuqarolik ishlari bo'yicha
Jizzax tumanlararo sudining
devonxona mudiri.