Jonga işonç yöq
Muallif haqida:
Sadoqat HAMRAYEVA Samarqand viloyati Kattaqörğon tumanida tuğilgan.
Ijodiy namunalari vaqtli matbuot sahifalarida muntazam eʼlon qilib boriladi. Xususan, “Şarq yulduzi”, Yoşlik”, “Özbekistonda taʼlim” singari naşrlarda, Turkiyaning “Güncel Sanat”, Tojikistonning “Elçi” gazetasida şeʼrlari eʼlon qilingan. Şeʼriy turkumlari turk va ozar tillariga tarjima qilingan.
“Köngil közgusi” nomli ilk kitobi naşr etilgan.
— Kampir, menimça, bu safar rostdan ketaman. Baʼzan guldurakday gumburlab tursang ham sendan roziman, sen ham mendan rozi böl.
— Ey, çoli tuşmagur, azon ertagini yana boşladi-ku! Ketadigan odam valdirab ötiradimi, “puf” deydi-yu, öladi-qöyadi, — deya koyindi kampir.
— Eh, qaysarsan-da, kampir. Bir marta “roziman” desang, Azroil böğzingdan olarmidi? — deya ğudrangan Saydullo bobo kampiri uzatgan piyolani oldi. Qöllari qaltirab, bir qultum suvni bazör yutdi. Söng qöli pastga tuşib, piyolani yerga oz qolganda taşlab yubordi. Gilam ustida aylanib-aylanib töxtagan piyolani qöliga olgan kampir:
— Hah, çoli qurmağur, ölsa ham şu odatini taşlamaydi. Piyolani otib yubormay, sekingina yerga qöyişni heç örganmadi-da, — deya piyolani xontaxta ustiga qöydi. Devordagi soatga qaragandi, bomdodgaça ança bor ekan. Qayta uxlay olişiga közi yetmay, çiroqni öçirmadi. Örniga borib ötirdi-da, közoynagini burniga qöndirdi. Yostiği yonidagi kitobni olib, töxtagan joyidan öqişga tuşdi. Şu payt eşik ohista taqilladi. U yoqdan bu yoqqa ağdarilib yotgan Saydullo boboning sergaklanganini körib:
— Qörqmang, çol, Azroil eşik taqillatib kelmaydi, — dedi kampir. Keyin ovozini bir parda kötarib: — Kelaver, — dedi.
Eşik ohista oçilib, kelini Hanifa kirib keldi. Bemahalda çiroq yoniq turganidan xavotirlanib kelganini aytdi. Jon aççiğida tölğanib yotgan Saydullo bobo qiziday bölib qolgan Hanifadan qayta-qayta rozilik söradi:
— Bizning otovga yaxşi qaranglar. Nabiraginam yöqligimdan öksinmasin, aytganini qilinglar, — deb tayinladi.
Qaynotasining tirişib turgan qoqsuyak qölini avaylabgina siqqan Hanifa:
— Toğajon, sizdan ming marta roziman. Boringizga ming şukur. Ammo hali şu kenjatoyimizning töyini körmay “ölaman” demang, — deb yupatdi. Söng qaynotasining peşonasidagi terni artdi.
Kelini qöllarini uqalaganiga tinçlandimi yo tong uyqusi yengdimi, Saydullo bobo murğak gödakday pişillab uyquga ketdi. Kelini izn sörab çiqib ketgaç, Yorqinoy momo közoynak ustidan çoliga tez-tez qarab qöydi.
Çolining yoşi sakson beşga qarab ketyapti. Sakson ikki, sakson uçida ham katta-katta xirmonni bir özi saranjomlab qöyardi. Uç yil oldin maşinani xandaqqa tuşirib yuborganidan beri ança çökib qoldi. Öşanda boşi qattiq zarb yegan bölsa-da, kasalxonaga yotişni böyniga olmagandi. Şundan beri “ana ketdim, mana ketdim”lari köpayib qoldi.
Bomdodni öqib bölgaç, Yorqinoy momo ötganlarni xotirlab tilovat qildi. Keyin barça yaqinlariga, şu jumladan, çoliga ham omonlik sörab duo qildi. Quyoş kötarila boşlagaç, eşikni sassiz oçib, taşqariga çiqdi. Endigina hosilga kirayotgan bodomzorni oraladi. Soyda piyoladay, kosaday bölib tugib yotgan tarvuz palaklarini közdan keçirdi.
— Eh, bu çol halitdan “ölaman” deydi. U ölsa, bu tarvuzlar, bodomlar dodini kimga aytadi? — deya afsus bilan boş çayqadi. Söng onasining yelinidan ayrilmayotgan buzoqçaga kuçi yetmayotgan nabirasiga yordamga şoşdi.
— Hali bir buzoqni eplolmaydigan nabirasini taşlab ketişga qaysar çolning közi qanday qiyarkan? — deb ğudrandi. Şu öy bilan qirdek uyulib yotgan ötin ğaramini aylanib ötdi. Keça örmondan terib kelingan ötinlarni xurjundan böşatarkan, kaftdek körinib turgan qişloqqa köz yugurtirdi. Hozir qişloqda bekorçi odamning özi yöq: kimdir poda haydayapti, kimdir tuşligini xurjunga solib, eşagini örmon yölida yörttirib ketyapti. Muştdekkina bolalar ham yangi oçiqqan jöjalarni közlab, panada pisib yotgan muşuklarni quviş bilan ovora.
Yorqinoy momo köp hayallamay iziga qaytdi. Uyga kirsa, Saydullo bobo çordana qurib, Hanifa olib kelgan şirçoyni iştaha bilan içayotgan ekan.
— Ha, ölmagur çol, haligina “ketaman” deyayotgan edingiz. Tuppa-tuzuk çoy içib ötiribsiz-ku! — dedi.
Saydullo bobo endi oğiz juftlagan ham edi, şundoqqina uy oldiga kelib töxtagan maşina tovuşi eʼtiborini tortdi. Böynini çözib, derazadan qaradi-yu, örnidan ildam turdi. Yaktagini egniga ilib, taşqariga otlangandi, kampiri ortidan ergaşdi:
— Hoy, çoli tuşmagur, qayga otlandingiz? Axir ahvolingiz yaxşi emasdi-ku! — deya javradi.
Saydullo bobo maşinaga ötirayotib:
— Töyga ketyapman, — dedi.
Uni olib ketişga kelgan Bahodir bobo:
— Assalomu alaykum, omonmisiz, çeça! Qöşni qişloqda bir oşnam töy qilyapti. “Saydullo bobomni olib kelmasangiz, töyga kiritmayman”, degan. Qöying, çeça, bizni oşdan qoldirmang, — dedi.
— Voy, çoli tuşmagur-ey, töyga borarmiş! Qimirlaşga ham madorim yöq, ölaman, deyayotgan edingiz-ku!
— Köp kuyinmang, çeça, oş bor joyda ölim ham kutib turarmiş, — deb Bahodir bobo qah-qah otib kuldi-da, çaqqonlik bilan rulga ötirdi. Maşinasini öt oldirarkan: — Çeçamizni unday qörqitmang-a, Saydullo bobo! Dadilsiz, bobo, hali dadilsiz! Birgalaşib neçta töyning oşini oşaymiz, — deya közini muğombirona qisib qöydi.
— Bir kun unday, bir kun bunday bölib qoldik-da, Bahodirboy…
Çollar yetib borganida töyxona ança gavjum edi. Yoşi uluğlarni eʼzozlab törga — çorpoyaga çiqarişdi. Quş sutidan boşqa hamma narsa bor tökin dasturxonga sergöşt oş tortildi. Çollar odatdagidek yaktaklarining yengini şimarib oldilar. Har tarafdan oşga qöl uzatarkan, yoşlikdagi şöxliklarini eslaşdi. Kimdir bir töyda ön-ön beşta bola xizmatçilarning yölini tösib, ikki lagan oşni olib qoçganlari haqidagi hangomani aytgandi, davrada gurra kulgi kötarildi.
Bahodir bobo endigina oğziga solgan bir luqma oş na tomoğidan ötdi, na taşqariga çiqdi. Içidan otilib çiqqan kulgiga çap berolmay, nafas yöliga tiqilib qoldi. Uning hiq-hiq etib qolganini körib, çollar şoşib qolişdi. Bir zumda Bahodir boboning közlari ola-kula bölib, yuzi kökimtir tusga kirdi. Saydullo bobo darrov özini önglab oldi-da, yoğli qöllari bilan uning kuraklari orasiga gursillatib urdi. Qalqib ketgan Bahodir bobo tiqilgan luqmani otib taşladi-yu, “hoh” degança çuqur nafas oldi. Havoni yutoqib simirarkan:
— Ölib qolişimga bir baxya qoldi-ya, — deb hansiradi.
“Jonga işonç yöq”, degan öyni könglidan ötkazgan Saydullo bobo esa soqolini tutamlagança jim bölib qoldi.
Sadoqat HAMRAYEVA,
Alişer Navoiy nomidagi
Toşkent davlat özbek tili va adabiyoti universiteti
talabasi.
