Tabiat faryodi
Hayot go'zal, yashash zavqi bo'lakcha. Tabiat husni ko'zingizni quvontirsa, toza havo bahri-dilingizni ochadi. Yam-yashil daraxtlar, gullar, maysalarga qarab quvonasiz. Goho yolg'iz qolib dalalarga, qirlarga chiqqingiz keladi. Anhor yoqalab yayov yurishni, xushmanzara bog'-rog'larda sayr qilishni, soy labida o'tirib, jilg'alar ovozini eshitishni istab qolasiz. Lekin…
Keksalarning suhbatida bo'lsangiz, ular yoshligida ariq suvidan to'yib-to'yib ichganiyu, unda non oqizib yeganlarini zavqlanib aytib berishadi. Chunki, uzoqqa bormang, bundan 40-50 yil ilgari ham hech kim suvga axlat tashlamasdi. Hamma suvni ulug' ne'mat, muqaddas bilishardi. Keksayu yosh uning uvolidan birday qo'rqardi. Bizga ham bolaligimizdan “Hech qachon suvga axlat tashlama, tupurma, gunoh bo'ladi, farishtalar qarg'aydi”, deb uqtirishgan. Ammo… bugun-chi?
Bugun esa tabiatni siquvga olayotgan global industriya, urbanizatsiya, modernizatsiya kabi insoniyat vujudga keltirgan unsurlar, afsuski, butun yer yuzini halokat yoqasiga keltirib qo'ydi. Aslida, yer, suv, havo va chor atrofimiz tozaligini saqlash tarbiyasi oiladan, bola tug'ilishi bilanoq shakllantirilishi kerak. Afsuski, juda ko'p hollarda biz kattalar ham bunga ahamiyat beravermaymiz.
Ayrim befarq qo'ni-qo'shni yoxud uy bekalari supurgi, axlat chelaklarini bola qo'liga tutqazib, “Bor, ariqqa to'kib kel, suv oqizib ketadi” deganiga ba'zan guvoh bo'lganmiz. Kalavaning uchi mana qaerga borib taqalyapti! Chiqindini suvga tashlab kelgan farzand ko'p narsani suvga tashlash mumkin ekan, onam aytdi-ku, degan xulosaga bormaydimi?
Abu Ali ibn Sino “ Agar tutun, chang bo'lmaganida inson ming yil yashardi” degan ekan. Bugun esa supurindiyu xazon yaproqlari, qishda qurib qolgan begona o't, ajriq va yantoqlarni joyida bemalol yoqib yuboraveramiz. Oqibati bilan esa hech kimning ishi yo'q. Tabiatga munosabatimiz tubdan o'zgarganini, bu qilmishimizning salbiy “natija”larini ijtimoiy tarmoqlarda kuzatib boryapmiz. Masalan, yaqin-yaqingacha muhokamalar markazida turgan So'qoqdagi xushmanzara maskanni olaylik. Internetda bu go'zal joyning surati e'lon qilinganidan so'ng odamlar bir hafta ichida bu beqiyos go'zallik maskanini chiqindixonaga aylantirishgani naqadar achinarli hol.
Ko'pgina rivojlangan mamlakatlarda neft, gaz, ko'mir kabi manbalar yer ostida qolib, o'rniga muqobil quvvat vositalaridan foydalanishga o'tilayotgani bejiz emas. Deylik, Germaniyada havoni ifloslantiradigan 10 yillik eski avtomashinalar utilizatsiyasi amalga oshirilib, avtomobil egasiga 2500 yevrogacha pul mablag'i to'lab beriladi. Maishiy chiqindilarni turlarga ajratish, qayta ishlash, undan ikkilamchi mahsulot olish yo'lidagi amaliy ishlar ham allaqachon germaniyaliklar turmush tarzining ajralmas qismiga aylangan. Mamlakat hududidagi ekomaktab va ekobog'chalar faoliyati allaqachon keng jamoatchilik nazoratiga olingan. Bu tajriba Yaponiya, Singapur, Malayziya va boshka taraqqiy etgan davlatlar siyosatida ham kuzatilmoqda.
Yer yuzida aholi sonining o'sishi tufayli foydali qazilmalar va suv resurslarining sarfi kun sayin ortib bormoqda. Ma'lumotlarga ko'ra, 25 yildan so'ng, hozirgi ekologik muammolar qatoriga ichimlik suvi taqchilligi ham qo'shiladi. Binobarin, ko'rilayotgan choralar, qabul qilinayotgan qator qonunlarga qaramay, tabiatning faryodi hanuz to'xtagani yo'q.
Mutaxassislar fikricha, odamlarning e'tiborsizligi sabab, dunyo okeaniga bir yilda 1 milliard tonnadan ziyod plastik idishlar tashlanadi.
Xo'sh, toza xudud shiori nima uchun yurtimizda ommalashmaydi? Onda-sonda xo'jako'rsinga o'tkaziladigan tadbirlardan qanday naf bor?
Feruza AKROMXO'JAYEVA,
Dilfuza TOShPO'LATOVA,
O'zbekiston Davlat tabiat muzeyi xodimlari