“Jurnalistikaga sun'iy intellekt davri”

Beruniy ALIMOVning shu nomli kitobi sohaga oid ko'plab savollarga

javob beradi

Bugungi dunyo kechagi dunyo emas. O'tmishda afsona, rivoyat deb bilingan narsalar bugun ko'z o'ngimizda haqiqatga aylanmoqda. Hayotning har bir jabhasida insoniyat yaratayotgan shunday mo''jizalar borki, ularning oldida ba'zi hollarda odamzodning ham aqli, tafakkuri lol qolayotgani qanchalik g'ayritabiiy bo'lsa, shu qadar tabiiy holdek ko'rinadi.

Hozirgi zamonda internet va robotlardan foydalanish oddiy holga aylanib borayotgani sir emas. Jamiyatning har bir ko'rinishida, shu jumladan, jurnalistika sohasida ham sun'iy idrok mahsuli bo'lmish zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalanishni davrning o'zi taqozo etmoqda. Zero, Yangi O'zbekistonning barqaror taraqqiyotida sun'iy intellekt imkoniyatlaridan samarali foydalanish dolzarb masala hisoblanadi. SI texnologiyalarini 2030 yilga qadar rivojlantirish strategiyasiga muvofiq mamlakatimizda zamonaviy texnologiyalarning jadal rivojlanishini qo'llab-quvvatlash, sun'iy intellektni keng joriy qilish uchun yanada qulay sharoitlar yaratish, bu yo'nalishga qo'shimcha investitsiyalarni jalb qilish maqsadida qator ishlar belgilab olingan. Jumladan, O'zbekiston Respublikasi Prezidentining “Sun'iy intellekt texnologiyalarini yanada rivojlantirishga oid qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida”gi Farmoni hamda shu sohani rivojlantirishga mo'ljallangan qarori qabul qilindi.

Demak, sun'iy iqtidor imkoniyatlaridan o'z o'rnida foydalanish har tomonlama rivojlanishning muhim imkoniyatlaridan biriga aylanmoqda. Bu borada kadrlar tayyorlash masalasi ham katta ahamiyatga ega.

Kuni kecha O'zbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi, O'zbekiston Jurnalistlar uyushmasi va “Yoshlar ovozi” gazetasi tahririyati hamkorligida taniqli ijodkor, filologiya fanlari doktori (DSc), dotsent Beruniy Alimovning “Jurnalistikada sun'iy intellekt davri” deb nomlangan kitobi taqdimoti bo'lib o'tdi. Yoshlar ishlari agentligi press-klubida tashkil etilgan mazkur anjumanda dastlab O'zbekiston Jurnalistlar uyushmasi rahbari Shuhrat Oripov so'zga chiqdi. U mazkur kitobning ahamiyati, bugun ommaviy axborot vositalarida, jurnalistikada SI imkoniyatlaridan foydalanish qulayliklari va o'ziga xos jihatlari xususida atroflicha fikr yuritdi. Muallifning mazkur kitobi har tomonlama pishiq, puxta tayyorlangani, ayniqsa, bo'lajak jurnalistlar uchun katta dastur, qo'llanma vazifasini o'tay olishi muhim ekanligini alohida ta'kidladi.

Shuningdek, O'zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti rektori, siyosiy fanlar doktori Sherzodxon Qudratxo'ja, taniqli yozuvchi Xurshid Do'stmuhammad, filologiya fanlari doktori, professor Amrillo Karimov, pedagogika fanlari doktori, professor Fayzulla Mo'minov, “Yangi O'zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari bosh muharriri Salim Doniyorov, Alisher Navoiy nomidagi O'zbekiston Milliy kutubxonasi bosh direktori Umida Teshaboyeva, taniqli telejurnalist Hamza Jumayev singari ziyolilar mazkur kitobning o'rni, SI imkoniyatlaridan jurnalistikada foydalanish istiqbollari, qulayliklar va chegaralari xususida o'z fikrlari bilan o'rtoqlashdilar.

Mazkur kitob muallifi B.Alimov ushbu izlanish mahsulini yaratishdagi mehnati, tajribalari haqida so'zlab berdi. Muallif fikricha, sun'iy intellektni oddiy texnologik yangilik sifatida emas, balki jurnalistika mohiyatini o'zgartirayotgan omil sifatida ko'rib chiqish mumkin. Ya'ni kitobda axborotni yig'ish, qayta ishlash va tarqatish jarayonlaridagi transformatsiyalar bosqichma-bosqich tahlil qilingan. Texnologik imkoniyatlar qanday qilib jurnalistning kundalik ishiga kirib borayotgani va bu jarayonda kasbning o'zi qanday o'zgarayotganini ochib beradi.

Taqdimot davomida soha vakillari bugungi media makonidagi asosiy muammolardan biriga e'tibor qaratdi: xususan, tezkorlik ortidan quvish sifat va ishonchlilik masalasini ikkinchi darajaga surib qo'yishi mumkin. Shu nuqtai nazardan sun'iy intellekt ikki tomonlama baholandi. Bir tomondan, u katta hajmdagi ma'lumotni tez tahlil qilish imkonini bersa, ikkinchi tomondan esa, noto'g'ri yoki tekshirilmagan axborot tarqalish xavfini ham oshiradi.

Kitobda aynan shu qarama-qarshilik markaziy o'rinni egallaydi. Unda sun'iy intellekt yordamida yaratilayotgan kontent, avtomatlashtirilgan yangiliklar, algoritmlar orqali shakllanayotgan axborot oqimi kabi masalalar keng yoritilgan. Shu bilan birga, muallif bu jarayonlar ortida paydo bo'layotgan yangi savollarni ham ochiq qoldirmaydi: mualliflik huquqi kimga tegishli, axborotning asl manbasi qanday aniqlanadi, jurnalistning roli qanchalik o'zgaradi?

Taqdimot marosimida yana bir jihat alohida qayd etildi: bugungi kunda jurnalist uchun asosiy ustunlik faqat yozish yoki axborot topish emas, balki texnologiyalar bilan ishlay olish ko'nikmasiga bog'liq bo'lib bormoqda. Ya'ni sun'iy intellektni bilgan va undan to'g'ri foydalana olgan mutaxassislar yangi media muhitiga tezroq moslashmoqda.

Taqdimotda kitobning amaliy ahamiyati ham keng muhokama qilindi. Mutaxassislar uni jurnalistika sohasi uchun yo'nalish beruvchi manba sifatida baholab, ayniqsa, yoshlar uchun muhimligini ta'kidladi. Chunki bugungi talaba ertangi jurnalist sifatida nafaqat an'anaviy bilimlarga, balki zamonaviy texnologiyalarni tushunishga ham ega bo'lishi kerak.

Uchrashuv davomida ishtirokchilar tomonidan berilgan savollar sun'iy intellektning real qo'llanilishi, uning chegaralari va kelajakdagi o'rni haqida bo'ldi. Bu esa mavzuning nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham qiziqish uyg'otayotganini ko'rsatdi.

Shuni alohida ta'kidlash joizki, mazkur kitob O'zbekiston Yoshlar ishlari agentligi, O'zbekiston Jurnalistlar uyushmasi va “Yoshlar ovozi” gazetasi tahririyati hamkorligida tayyorlangan. Uni ommaviy axborot vositalari tahririyatlari va jurnalistika yo'nalishidagi oliy ta'lim muassasalariga yetkazish rejalashtirilgan. Bu esa kitobning faqat muhokama darajasida qolmay, amaliy qo'llanilishini ham ta'minlashini ko'rsatadi.

Mutaxassislar fikricha, jurnalistika bugun yangi davrga kirib boryapti. Bu davrda ustunlik axborotni birinchi bo'lib yetkazishda emas, balki uni to'g'ri, ishonchli va mas'uliyat bilan talqin qila olishda namoyon bo'ladi. Sun'iy intellekt esa bu jarayonda vosita sifatida qoladi. Hal qiluvchi omil esa baribir insonning fikrlashi va yondashuvi bo'ladi.

Muhammadsodiq TO'RAYEV,

“Hurriyat” muxbiri.