Yoniq yurak alangasi

tibbiyot fanlari doktori, professor,

O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a'zosi

Jumanazar BEKNAZAR surati va siyratiga chizgilar

Jumanazar yoshligida g'oyat jo'shqin va xayolparast bola edi. U olamga hayrat bilan boqar, boshqalar bemalol yonidan beparvo o'tib ketaveradigan narsa-hodisalar unga juda qattiq ta'sir qilib, tang qoldirardi. O'ta kuzatuvchan, qiziquvchan va uquvli bola hamma narsani bilgisi, tushungisi, qilgisi kelardi. Jumanazar bolaligidan ulug'larga havas qilib, ularday bo'lishga intilib o'sdi.

Ikkinchi sinfni tugallayotganida bo'lsa kerak, o'sha davr “dohiylari”dan birining hamisha idora oldida qimirlamay turadigan haykalini ko'rib, unga o'xshagisi kelib qoldi. Ko'p o'ylab, nihoyat, bir qarorga keldi. Uyga kelib loy qoridi, tandirning yonboshidagi guvaladan tashib, haykalga taglik qildi. Tayyorgarlikni avji tush payti tugatdi. May oxirlaridagi “qizg'aldoq quyoshi” juda kuydiruvchi bo'ladi. Jumanazar o'zi tayyorlagan balandgina postamentga chiqib, dohiyga o'xshab o'ng qo'lini oldinga uzatgancha qotib turdi. Kattalar ishda, ukalari bog'chada bo'lgani bois uyda: “Nima qilyapsan?” — deydigan odam yo'q edi. Vaqt o'tib borar, cho'l quyoshi zabtiga olar, “dohiy”ning yuz-ko'zidan sharros ter quyilar, uzatilgan qo'li tolib, chidab bo'lmas darajada og'rir, lekin u hamon holatini o'zgartirmay qotib turardi. Chunki u havas qilgan dohiy kolxoz idorasi oldida necha vaqtlardan buyon qilt etmay turar, boshiga qo'ngan qushlarni haydash uchun ham qo'lini qimirlatmasdi. Bir vaqt amakisi nimadir izlab kelib qoldi va kun tig'ida jizg'anak bo'lib turgan Jumanazardan: “Nimaga bundaychikin turibsan?” — deb so'radi. Ichi-yu toshi yonib borayotgan bola oldiniga haykal gapirsa bo'larmikan deb birpas o'ylanib turdi. Lekin amakining jahli tezligini, savoli javobsiz qolsa, “dohiy”ligiga qarab o'tirmay, adabini berib qo'yishi mumkinligini bilgani uchun o'zining Lenin bo'lmoqchi ekanini aytib ming'irladi. “He, sendaqa dohiydan o'rguldim!” — dedi amaki va o'zidan ketib qolay degan “haykal”ni taglikdan tortib tushirib, soyaga oldi. Ammo ancha vaqt quyosh tig'ida turib qolgan bolani issiq urib bo'lgandi. Uning terisi shilinib tushdi va bir necha kun maktabga bormay, qatiqqa belanib yotishga to'g'ri keldi.

Qo'l urgan ishiga astoydil berilish, yuqori darajadagi maksimalizm Jumanazarni keyinchalik ham tark etmadi.

Toshkent tibbiyot institutiga kirganida, uni birorta to'rt bahosiz bitirishga ahd qilgandi. Uchinchi kursda bo'lsa kerak, “Patanatomiya” fani o'qituvchisi unga to'rt baho qo'ydi. Jumanazar bu muhim fanni beshga bilishini isbotlashga urindi, lekin domla: “Patanatomiya”ni o'zim ham “a'lo”ga bilmayman”, — deya qo'ygan bahosini o'zgartirmadi. Jumanazar ortiqcha tortishib o'tirmay, boshqa hamma fanlardan bahosi besh bo'lishiga qaramay, o'sha birgina to'rtni “a'lo”ga o'zgartirish uchun kelasi yili qaytadan… uchinchi kursda o'qidi.

Jumanazar Beknazarning ilmda ham, hayotda ham bosib o'tgan yo'li oson va tekis bo'lmadi. O'zi ezgulikning yo'li ravon kelmaydi, shekilli. Sabrli va o'ziga talabchan bo'lgani uchun nomzodlik tadqiqoti tayyor bo'lishiga qaramay, uni yoqlashga shoshilmadi. Nomzodlik ishini Leningradda himoya qildi. Uning dissertatsiyasiga opponentlik qilgan olim: “Ixtiyor menda bo'lsa, Beknazarovga doktorlik ilmiy darajasini bergan bo'lardim”, — dedi himoyada. Chindanam, o'ttiz yetti yoshli mohir mutaxassis qilgan umumlashmalar, chiqargan ilmiy xulosalar doktorlik dissertatsiyasi darajasida edi.

Jumanazar Beknazar tabiatan sinchkov va qiziquvchan odam bo'lgani uchun hayotdagi biror narsaga: “Ha, shunaqa ekan-da”, — deb qarab ketolmaydi, hamisha nima uchun shunday bo'lganini aniqlashga intiladi. Bilimdon olim sifatida hodisaning o'zidan ko'ra, uni yuzaga keltirgan sababiyatni ilg'ab olishga ko'proq e'tibor berardi. Shuning uchun ham uning “Gipospadik nuqsonlarni xirurgik yo'l bilan davolash” mavzusidagi doktorlik dissertatsiyasi tibbiyot mutaxassislarining qizg'in bahsiga sabab bo'ldi. Tibbiyot sohasida birinchi bor o'zbek tilida yozilgan bu ish ayrim kimsalarning “yordami” bilan birinchi bor tasdiqlanmay qaytarildi. Izlanuvchan olim bundan umidsizlikka tushmadi. Uning yo'liga kimlar to'sqinlik qilganini aniqlashga ham urinmadi. Buning o'rniga, yana biron yil tayyorlandi-da, ishni ikkinchi marta yoqlab qo'ya qoldi. Haqiqat baribir qaror topishiga ishonadigan nekbin Jumanazar Beknazar 1996 yilda tibbiyot fanlari doktori ilmiy darajasini oldi. Undan ham muhimi, dissertatsiyada ilgari surilgan g'oyalar tibbiyot amaliyotiga tatbiq qilinib, yuqori samara berayotgan edi. Bu narsa olimning doktorlik ishi faqat ilmiy daraja uchun yozilgan bo'lmay, katta amaliy ahamiyatga ham egaligini ko'rsatdi.

Gipospadiya degan xastalik tushunarliroq til bilan aytiladigan bo'lsa, jinsiy a'zolarning noto'g'ri rivojlanishi oqibatida bir jinsdagi odamning boshqa jinsga o'tib qolishi kasalligidir. Yillar davomida o'zi ham, ota-onasi-yu atrofidagilar ham qiz bola deb yurgan odam, aslida, o'g'il bola ekani yoki aksincha bo'lishi kabi anomal holatlar gipospadiyaning ko'rinishlari. Professor Jumanazar Beknazar shu vaqtgacha gipospadiya kasaliga yo'liqqan yuzga yaqin kishini operatsiya qilib, ularning yuz foiz muvaffaqiyatli chiqishiga erishgan. Ya'ni yuzga yaqin odam Jumanazar doktor tufayli o'zining tabiat ato etgan asl jinsini topgan. Quvontiradigan jihati shundaki, dunyodagi tibbiyoti eng rivojlangan deb hisoblanadigan davlatlarda ham bunday operatsiyalarda ijobiy ko'rsatkich oltmish foizdan oshmas ekan.

Oqibatdan ko'ra sababni, hodisadan ko'ra qonuniyatni aniqlashni yaxshi ko'radigan Jumanazar Beknazar gipospadik xastalikka yo'liqqanlarni davolashdan tashqari, bu kasallik haqida ota-onalar orasida tinimsiz targ'ibot olib boradi. U turli nashrlarda bu haqda o'nlab maqolalar yozdi, radio va telechiqishlar uyushtirdi. Uning “Mehr quyoshi”, “Iztiroblar komida” kitoblarida bu kasallikning kelib chiqishi, belgilari, davosi o'ta qiziqarli va tushunarli yo'sinda ko'rsatib berildi. Chunki olimning aytishicha, bu xastalik qanchalik erta aniqlanib, tez davolansa, shuncha yaxshi samara beradi.

Shuni iftixor bilan aytish mumkinki, hozirda AQSh, Buyuk Britaniya va Fransiya, Olmoniya singari mutaraqqiy davlatlarda bolalardagi gipospadik xastaliklar “Beknazarov metodi” bilan operatsiya qilinadi. Respublikamizda ham shu usulda davolash ko'lami tobora kengayib bormoqda.

Chandiqsiz yurak orzusida…

Bolalikdagi samimiyat, intiluvchanlik, qo'l urgan ishiga to'lig'icha berilish tibbiyot doktori, professor Jumanazar Beknazarovga hozir ham yo'ldosh. U har bir bemorning hayoti uchun astoydil, xuddi oxirgi imkoniyati qolayotganday kurashadi. Olimning “Mehr quyoshi” kitobida: “Shifokor o'zi davolayotgan bemorning o'limiga hech qachon ko'nika olmaydi. Ko'nikdimi, tamom, bu — shifokorning ma'naviy o'lgani. Har bir o'lim shifokor yuragida katta chandiq qoldiradi”, — deya yozgani to'la samimiy edi.

Jumanazar aka shifokorlikni kasb emas, qismat deb biladi. Shuning uchun ham tibbiyotga ish vaqtini emas, umrining hammasini bag'ishlaydi. U har bir operatsiyani xuddi so'nggi bor qilayotganday, astoydil tayyorlanib, amalga oshiradi. Shu bois ham olimning: “Teriga oxirgi chokni qo'ygan zahoti tanimda allaqanday jimirlash paydo bo'ldi. Xuddi son-sanoqsiz chumolilar badanim bo'ylab o'rmalayotganday edi. Jarohatni bog'lab, jarrohlik xonasi oldiga qo'yilgan taxta karavotga o'tirdim. Boshim aylanib, ko'z oldim qorong'ilashdi. Keyin nima bo'lganini bilmayman. Bir vaqt ko'zimni ochsam, shifokorlar xonasida yotibman”, — tarzidagi iqrorida zarracha soxtalik yo'q.

Tibbiyot uchun kasallikning o'zi emas, uning sababini aniqlash muhimligini yaxshi bilgan J.Beknazar bir umr kasallikni bartaraf etib, sog'lomlikni ta'minlaydigan omillarni topib, odamlarni o'shandan xabardor etishga intilib yashaydi. “Mehr quyoshi” kitobidan olingan quyidagi ko'chirma shifokor olimning inson jismi va ruhiyatining imkoniyatlarini qanchalik teran bilishi va undan mohirona foydalanishning eng kerakli yo'llarini ko'rsatishi bilan xarakterlidir: “Inson yoshligini eslaganda, birpasga bo'lsa-da, bolaligiga qaytadi. Bu paytda ichki sekretsiya bezlari eng faol kimyoviy moddalarni qonga shitob bilan chiqara boshlaydi, ya'ni gormonlarning qondagi miqdori keskin oshadi. Shu sababli yoshlikdagi do'stlarni ko'rganda yoqimli iliqlik, yangi g'ayrat, ko'tarinki ruh paydo bo'ladi. Sabab — ichki sekretsiya bezlarining mudroqlikdan uyg'onishi. Ular qancha tez uyg'onsa, umrimiz shuncha uzayadi. Demak, yoshlikka tez-tez qaytish zarur ekan”. Doktorning o'zi hamisha yoshlik tuyg'ulariga qaytib ish ko'rishga urinadi. Shuning uchun ham saksonga kirganiga qaramay, undagi kuch-qudrat, jo'shqinlik, izlanuvchanlik yigit paytidagidan kamaygan emas.

J.Beknazar mohir jarrohgina emas, balki o'zi va o'zgalarning ruhiyatini sinchkovlik bilan kuzata oladigan, sezimlardagi kichik o'zgarishlar sababini-da anglashga urinadigan ruhshunos hamdir. Shu bois u odam tuyg'ulari tovlanishini nozik his etadi. “Mehr quyoshi” kitobida o'z ishidan qoniqqan vrach holati tasvirining: “Bajargan ishimga o'zim ham qoyil qolib, atrofimdagilarga qarab qo'yaman. Shu qarashimning o'zi o'rtadagi tarang vaziyatni yumshatadi. Hamma birdaniga yengil nafas oladi”, — yo'sinida g'oyat ishonarli berilishi bejiz emas. So'z kam-u, ma'no tig'iz bo'lgan shu tasvirning o'zida operatsiya jarayonining og'ir va asabiyligi, shifokorlar o'rtasidagi hadik-xavotirga to'la tarang ruhiy vaziyat hamda uning yengillashuviga sabab bo'lgan kichik turtki aytilmasdan aks ettirilgan.

Muallif ilkis xatoga yo'l qo'ygan shifokor ruhiyatini yanada ta'sirli chizadi: “Xayolim chalg'idi. Sal qaltisroq, yo'q, barmoqlarim bilan sal qo'polroq harakat qildim. Shu zahoti barmog'im atrofidan qon otilib chiqa boshladi! Men katta qon tomirini shikastlab qo'ygan edim. Yuragimni allaqanday tushunib bo'lmas tahlikali, xavotirli, shuningdek, qo'rqinchga o'xshash sezgi chulg'adi. Butun badanimdan duv etib sovuq ter quyildi. Miyam bilan yuragimni bog'lab turgan tomir go'yo “chirt” etib uzilgandek bo'ldi. Oyog'imdan darmon ketib… vaznsizlik holatiga tushdim. Ko'z oldim qorong'ilashdi”. Jumanazar aka kitobda o'z hayotini, ko'nglini yozgani, yurak puchmoqlarida ro'y berayotgan eng nozik tebranishlarni ham aniq ifoda eta olgani uchun bemor taniga bexosdan ozor yetkazib qo'ygan jarroh holatini eng nozik to'lg'anishlariga qadar bera bilgan.

Kundalik oddiy vaziyatlarda odamning asl qiyofasi to'liq namoyon bo'lishi qiyin. Odamning kimligi favqulodda vaziyatlarda, ekstremal holatlarda yaqqol ko'rinadi. Jumanazar Beknazar ruhshunos va shifokor sifatida kitoblarida qaltis vaziyatga tushib qolgan kishi ruhiyatini hayotiy, ta'sirchan va chin tasvirlay olganligi bilan kishini rom etadi. Muallif ruhiy bosim ostida qolgan, hayot-mamot olishuvida barcha mas'uliyat bo'ynida bo'lgan jarroh holatini chizar ekan, unga yo'q fazilatlarni tupuklab yopishtirmaydi, balki uning ham oddiy inson ekanligini bildiradigan chizgilar yordamida o'zgalardan farq qiladigan shaxsligini ko'rsatib beradi: “Shu payt Erkin sal qimirlab qoldi.

— Qimirlama! Qimirlashga balo bormi? Nafas olma! Ko'rib turibsan-ku nima qilyapman!

Bu so'zlarimsiz ham u nima qilayotganimni tushunadi. Ammo nimadir deyishim kerak-da axir! Bu zo'riqishimni ozgina bo'lsa-da ketkazish uchun atayin aytayotgan gaplarim. Bundan keyin operatsiya maydonidagi turg'un holat tiklanadi. …Elkamdagi og'ir yuk oyoqlarim tagiga ag'darilib tushadi. Quvnoqlik bilan gap boshlayman:

— Erkin, endi nafas olaver!”

Bu tasvirlar Jumanazar Beknazarning mashhur jarrohgina emas, balki o'ziga xos shaxs va inson ruhiyati tovlanishlarini tasvirlash hadisini olgan mohir yozuvchi ham ekanligini namoyon etadi.

Bir umr adabiyotga, xalq tilining ming tusda tovlanuvchi jilolariga mehr qo'yib kelayotgan professor Jumanazar Beknazarning o'zga ko'pchilik shifokorlardan farqi shundaki, u tibbiy jarayonlar haqidagi ilmiy kuzatishlarini odamlar tushunadigan tilda ifoda eta biladi. Holbuki, nima deyayotganini oddiy mijoz tugul, hamkasblari ham tushunmaydigan shifokorlarga hayotda ko'p bor duch kelganmiz.

Ochundagi hamma narsa o'zaro bog'liqdir. Jumladan, biror mamlakatning iqtisodiy taraqqiyoti shu mamlakatda yashayotgan millatning sog'lomligiga, sog'lomlik esa millat ahlining tibbiy madaniyati yuksakligiga, tibbiy madaniyatlilik intellektual saviyaning balandligiga, intellektual saviyaning balandligi esa, etnosning kitobxonlik darajasiga bog'liq. O'zbekni sog'lom millatga aylantirish uchun salomatlik tibbiyotchilarning emas, hammaning yumushiga aylanishi kerak. Har bir odamning birinchi shifokori uning o'zi bo'lishi kerak. Buning uchun eng avval tibbiy adabiyotlarning el tushunadigan tilda yozilishiga erishmoq kerak. Jo'ngina maslahatni inson anglamaydigan mushkul iboralar ko'pigiga o'rab berish yoki o'zga tildan mohiyatni emas, balki so'zlarnigina tarjima qilish bilan millat tafakkurini yuksaltirib bo'lmaydi. Jumanazar akaning ilmiy kitoblari ham badiiy asar kabi shavq bilan o'qiladi. Ma'lumki, shavq bilan o'qilgan narsagina esda qoladi.

Jumanazar Beknazar “Iztiroblar komida” kitobida yozadi: “…insonda ijobiy hislar hukmronlik qilganda organizmning o'ta nozik hujayralarida endomorfinlar sintezi kuchayib, uning qondagi miqdori tezda oshadi. Endomorfinlarning miya hujayralariga bo'lgan ta'siri, ayniqsa, katta bo'lib, u insonning kayfiyatini belgilaydi”. Bu ifodalardan yaxshi hislar odam kayfiyatini ko'tarishi, ko'tarilgan kayfiyat aqliy faoliyat samaradorligini oshirishi mumkinligi ochiq-oydin anglashiladi. Olim endomorfinlar haqida axborot beribgina qo'ya qolmoqchi emas. U ko'tarinki kayfiyat yordamida tibbiy tadbirlar samaradorligi qanchalik oshishi mumkinligi to'g'risida oddiy o'qirmanda tasavvur uyg'otmoqchi. Shuning uchun ham uning quyidagi fikrlari yanada e'tiborga sazovordir: “…ijobiy his-tuyg'ular qonda endomorfin miqdorini oshiradi. Endomorfinlar esa miyadagi og'riq markazini kasal a'zodan kelayotgan impuls — turtkilarni qabul qila olmaydigan darajaga olib keladi. Natijada og'riq yo'qoladi. Endomorfinlar miqdori kamaygan sari og'riq ham sezilib, tobora kuchayaveradi. Organizmda endomorfinlar miqdori qancha ko'p bo'lsa, lazzatli onlar shunchalik ko'p davom etadi. Hatto ruhiyatga ta'sir qilib, endomorfinlar sintezini o'n barobar va undan ham ko'proq kuchaytirib, organizmni og'riqni mutlaqo sezmaydigan holatga tushirish va jarrohlik muolajasini ham bemalol bajarish mumkin”. Go'zal his-tuyg'ular va ko'tarinki kayfiyat yordamida jarrohlik ishlarini bajara oladigan darajadagi ruhiy effektga erishish haqida o'zbek tilidagi biror tibbiy adabiyotda hanuzgacha bu qadar tushunarli va ishonarli qilib aytilmagan edi.

Olim turli jins vakillari o'rtasidagi ayirmalarni sizu bizga ham anglashimli yo'sinda izohlaydiki, ko'pchilikka shu vaqtga qadar sirli bo'lib kelgan hodisalarning asl sabablarini bu qadar oson tushuntirish mumkinligi kishini hayratga soladi. “Ayollar organizmida endomorfinlar sintezi juda tez bo'ladi va sarflanadi. Ayollar kayfiyati tez o'zgaruvchan bo'lishining asosiy sababi shundan. Biron-bir hodisaning salbiy ta'siridan ham, ijobiy ta'siridan ham ayol hatto hushidan ketishi mumkin. Tajribalarda tasdiqlanganki, ijobiy his-tuyg'ulardan ularning yurak urishi erkaklarnikiga nisbatan 1,5 baravar ko'proq bo'lar ekan. Buning sababi ayol yuragining nozik tuzilmalarida endomorfinlar ta'siriga sezgirlik juda yuqori. Bu ayollarga Alloh tomonidan berilgan in'om!” — deb yozadi Jumanazar Beknazar “Iztiroblar komida” kitobida. Ko'rinadiki, ayollarning serta'sir, kayfiyatlari o'zgaruvchan ekanligi ularning injiqliklari natijasi emas, balki Yaratgan tomonidan kodlangan holatligi, erkaklardan hamisha buni hisobga olib ish tutish talab etilishi g'oyat bilgichlik bilan jo'yali bayon qilingan.

Bizning o'zbek oilalarida azaldan o'g'il bolalarning martabasi balandroq keladi. O'g'il ko'rmaslik ota-ona uchun katta baxtsizlik hisoblanadi. Shu vaqtga qadar o'g'il tug'maganligi uchun ayollar aybdor qilib kelinardi. Professor J.Beknazar bu borada ayolni ayblash tamomila asossiz ekanligini ilmiy jihatdan hamma tushunadigan yo'sinda isbotlab beradiki, shunchalar ulkan haqiqatni qaror toptirgani uchun olimga tahsin aytish kerak bo'ladi: “…farzandning o'g'il yoki qiz bo'lishi faqat erkakka bog'liqligi hozirgi paytda fan tomonidan aniq isbotlangan. Ma'lumki, odam hujayrasining yadro qismida xromatin deb atalgan modda bo'ladi. Hujayra… ko'payishi oldidan ana shu xromatin alohida tanachalar hosil qiladi va ular xromosomalar deb ataladi. Xromosomalar insonda 23 juft bo'ladi. Ularning oxirgi bir jufti erkaklarda boshqacha, ayollarda boshqacha bo'ladi… Erkaklarda bu juft ikkita har xil xromosomadan tashkil topadi, ularning biri “X”, ikkinchisi esa “U” xromosoma deb ataladi. Ayollarda “U” xromosoma yo'q. …Urug'lanish natijasida xromosomalar soni 46 taga yetadi. Agar spermatozoidda “X” xromosoma bo'lsa, bo'lajak farzand qiz bo'ladi, agar “U” xromosoma bo'lsa, o'g'il bola dunyoga keladi. Demak, “XX” — qiz, “XU” — o'g'il bola degani. Bu qonun”. Olimning bu xulosasi o'zbek oilalarida ming yillardan buyon davom etib kelayotgan yanglishuvga butunlay chek qo'yadi. Negaki, ilk bor farzandning qaysi jinsga mansubligi faqat erkakka bog'liqligi ilmiy jihatdan asosli, ifoda jihatdan tushunarli bayon etilgan.

Jumanazar aka xalq tabobatiga ehtirom bilan yondashadi. U bilan hamkorlik qilish, e'tiborga molik jihatlarini zamonaviy meditsinaga tatbiq etish kerak deb hisoblaydi. Shuning uchun ham: “…xalq tabobati va rasmiy tibbiyot bir-biriga xalaqit bermaydi, aksincha, bir-birini to'ldiradi”, — deydi u. Olimning fikricha, kasallikning funksional, ya'ni boshlang'ich davrida xalq tabobatidan foydalanish juda qo'l kelishi mumkin. Xastalikning organik (xuruj) davrida esa ilmiy tibbiyot yutuqlaridan foydalangan ma'qul. Og'ir davri o'tgan kasallikning asoratini bartaraf etish uchun xalq tabobati amallarini qo'llash samara beradi. Negaki, xalq meditsinasida kimyodan foydalanilmaydi, tabiat ne'matlariga tayanib ish ko'riladi.

Jumanazar Beknazar — serqirra iste'dod egasi. U faqat jarroh, faqat olim, faqat pedagog emas, balki jo'shqin shoir, iste'dodli yozuvchi va kuyunchak publitsist hamdir. Jumanazar akaning “Qamay” dostoni tilining ravonligi, tasvirning samimiyligi, syujetning qiziqarliligi bilan adabiyot muxlislarining e'tiborini qozongan. Olimning chin xobbisi bo'lmish she'riyat uning ko'ngil dardlari ifodasidir. Jumanazar aka hech qachon shoirlik yoki yozuvchilik da'vo qilmaydi. Yozmasa bo'lmaydigan holatga kelmaguncha qo'liga qalam tutmaydi ham. Lekin yurak bezovta, ko'ngil serta'sir bo'lgach, qo'l o'z-o'zidan qalamga borib qolaverar ekan…

Jumanazar aka tarixga doir asarlarni ko'p o'qiydi. Tarix kitoblari orasida Abulg'ozi Bahodirxon, Hasan ota Abushiy, Alixonto'ra Sog'uniy, Bo'riboy Ahmedov bitiklariga alohida mehr qo'ygan. Olim uchun tarixni bilishdan ham ko'ra, undan xulosalar chiqarish muhimroq. Tarixdan xulosa chiqargani uchun ham professor J.Beknazar: “Shunday buyuk millatda ittifoq tuyg'usidan ko'ra, bo'linishga moyillik ko'proq bo'lgani”dan astoydil kuyunadi.

Mehr kengliklari

Jumanazar Beknazar — tamomila o'ziga xos shaxs. Odamning aslida kim ekanligi yo'lda, ya'ni safar yurishlarida yaxshiroq bilinadi. Jumanazar akaning yuragida doim ezgulik o'ti yonib turadigan odam ekaniga birgalikdagi safarlarda ko'p bor tonig' bo'lganman. Mashhur adabiyotshunoslar: Begali Qosimov, Pirmat Shermuhammedov, Adhambek Alimbekov, Abdusattor Jumanazar, Nurboy Jabbor; taniqli ijodkorlar: Muhammad Ali, Abdusaid Ko'chim, Ikrom Otamurod, O'roz Haydar, Eshqobil Shukur, Sirojiddin Rauf; jurnalistlar; Abdurasul Jumaqul, Abduxoliq Abdurazzoq, Arslon Eshmurod, Olim Toshboy; moliyachi Mirzamahmud Jalilov; do'xtirlar: Alisher, Erkin, Fozil, Abdurashid kabi elaro ko'pchilik biladigan kishilar hamda doktorning kasbdoshu shogirdlari qatori men ham Jumanazar akaning qishlog'iga ko'p borganman.

Mashhur doktorning yurtiga borishi faqat qarindoshlar uchun emas, balki butun qishloq ahli uchun katta voqea. Olimni uyida mehmon qilish qishloq kishilari uchun sharaf sanalishini o'zim kuzatganman. Ba'zan bu borada qishloqdoshlar orasida mahalliy miqyosda kelishmovchiliklar ham bo'lganiga guvohman. Qamayga necha marta borgan bo'lsak, Jumanazar Beknazarning ota hovlisi oldida tong sahardan o'nlab bemorlar navbatda turganini ko'rganmiz. Do'xtir ergashtirib borgan mehmonlarini ham unutganday bo'lib, turli-tuman kasalliklardan chora izlab kelganlarni sinchiklab tekshiradi va davo tayin qiladi. U muhtoj bo'lib kelganlarni tekshirayotganda, o'zini boshqa tashvishi yo'qday tutadiki, bu bemorlarga dardlarini bemalol aytish imkonini beradi.

Jumanazar Beknazar odamlarga intilib, ularning tashvishlari bilan yashaydi. Lekin bundan malollanmaydi. Bu kishining qirq mingga yaqin operatsiyada qatnashgach, undan u yog'ini sanamay qo'yganiga ham ko'p bo'ldi. Jarrohning shuncha do'stlaru qarindoshlar bilan bordi-keldi qilish, haftaning deyarli har shanba-yakshanbasida viloyatlarga chiqib, ko'rgazmali operatsiyalar o'tkazish, bularning orasida goh tibbiyotga, goh tarixga, goh fantastikaga oid kitoblar yozishga qanday fursat topayotganiga aql bovar qilmaydi.

Olimni farzandlari: Zoir, Zarif, Nurdil; ukalari: Yunus, Anvar, Bahrom, Komil, Olim va boshqa jigarlari davrasida yayrab o'tirganlarini, umrning totli damlarini maroq bilan xotirlashganini ko'p bor kuzatganimdan quvonib yuraman. Bunday vaqtlarda doktor yasharib, yanada xayolchan, yanada romantik bo'lib, kayfiyati ko'tarilib ketadi.

Jumanazar aka — juda qo'li ochiq odam. Shuning uchun ham ko'p yildan beri “Oqguzar” qishlog'idagi maktabning har bir sinfidan ikkitadan yigirma ikki a'lochi o'quvchiga Yilboshi bayrami kuni o'z hisobidan stipendiya topshiradi. Shu maktab kutubxonasiga har yili bir talay o'quv qurollari, badiiy kitoblar ham sovg'a qiladi. Bizlar ham o'sha kuni uning yonida bo'lib, stipendiantlarni taqdirlashda qatnashamiz. Olim o'zi berayotgan kitoblarni bizning nomimizdan topshiradi. Qo'li gul jarroh, tuyg'ulari pokiza ijodkor, amallari ezgu olim, ko'ngli toza jo'ra, himmati baland odam bo'lgan do'stimiz Jumanazar Beknazarga uzoq yillar omonlik tilaymiz.

Qozoqboy YO'LDOSh.