Oydek oydin Oysara

“Ibratli oila” ko'krak nishonini olish hammaga ham nasib qilavermaydi. Ayniqsa, ishlaydigan ayollarga bu borada qiyinroq kechadi. Men bilganlarim, aniqrog'i dugonalarim orasida faqat birgina Oysara Dadayeva shu e'tirofga loyiq ko'rilgan. U haqiqiy ibratli oilaning munosib bekasi. Ishda ham, oilada ham hurmat-e'tiborga ega ayol. Oysara har tomonlama namunali umr yo'liga ega. Turmush o'rtog'ini “Hazrat, Hazratim!” deb muomala qilishi ko'pincha biz dugonalari o'rtasida askiyaga sabab bo'lsa-da, bunda katta hurmat va ehtirom ma'nosi mujassam.

Umr yo'ldoshi Abdumalik aka oilada 11 farzandning ikkinchisi, 9 o'g'ilning eng kattasi. Oysara — qaynonasining to'ng'ich kelini. O'tgan yili uning oilasi to'g'risida ko'rsatuv tayyorlagandik. Qaynonasi gapirdi. U qaynonasini maqtadi. Xullas, ahil oila ko'rinishi yorqin holda namoyon bo'ldi. Efirdan biroz vaqt o'tib, dugonam qo'ng'iroq qildi.

— Voy, men qaynonaparvar bo'lmay ketay, faqat qaynona-qaynotamni eslabman-u, o'tib ketishgan ota-onamni bir og'iz tilga olmabman. Ko'rganlar so'rashganidan keyin o'ylab qoldim, — desa bo'ladimi?

— Shundog'am ularning ruhi shod. Sizning bugungi rohatingizni ko'rib ruhlari shod bo'lsa kerak, — dedim.

Chunki otasining vafotidan keyin onasi 9 farzand bilan yolg'iz qolsa-da, maktabda oshpaz bo'lib ishlab, ularni voyaga yetkazib, o'qitdi. Maoshini qarzga to'lab, keyingi oylikkacha yana qarzga kun ko'rishganini Oysara tez-tez eslab, gapirib berardi. Bir kuni ovqat qilmoqchi bo'lib qaraganida, uyda hech narsa qolmaganidan paxta yog'iga piyozni qovurib, qotgan nonni bo'ktirib, ovqat qiladi. Shu payt opasi va pochchasi mehmonga kelib qolishadi. Yoshgina Oysaraning farosati va qo'li shirinligini rosa maqtab, ovqatdan tanovul qilishadi. Hatto ular uyda masalliq yo'qligidan shunday qilganini ham payqashmaydi. Shunday. Oysara yo'qdan bor qilishni yoshligidan o'rgangan.

Vaqt o'tib, turmushga chiqdi. Ketidan ovsinlar tushdi. Katta o'g'il Abdumalik oilasi bilan o'zi tug'ilib o'sgan O'rta Chirchiq tumanidagi Akmal qishlog'idan ishlaydigan joyi — Olmaliq shahriga ko'p qavatli uyga ko'chishdi. Har yakshanba kuni qaynona va qaynotani yo'qlab kelish odatga aylandi. Albatta, imkon qadar qo'li-qo'nji to'lib kelishga intilishardi. Issiq jon, bir dam olish kuni qishloqqa kelishning imkoni bo'lmay qoldi. Shunda keyingi haftadagi katta bir tadbirda ko'pchilik orasida qaynona katta keliniga, ya'ni Oysaraga pisanda bilan gapira boshladi. Kelin xijolatlik bilan:

— Mazam bo'lmadi, — deya oldi, xolos.

Qaynona qaynab ketsa, deng:

— Sen kelmasang, o'g'limni yuborsang bo'lardi-ku! Shunga aqling yetmadimi?..

Bir uy odam sukunatda qaynona-kelin mojarosini kuzatib, jim bo'lib qolishdi. Shunda kelin shartta turib, qaynonaning oyoq tomoniga o'tirib, bosh egib: “Meni kechiring, oyijon! Yoshlik qildim. Aqlim yetmabdi, kechiring, boshqa bunday qilmayman!” — dedi. Bunday javobni hatto qaynonasi ham kutmagandi. Shartta kelinini bag'riga bosib: “Oyog'ingga issiq kiymabsan-u, qizim, issiq choy ichib ol, sovuq qotib ketibsan!..” — deya mehribonlik ko'rsatdi…

Mana sizga muomala! “Yaxshi gap bilan ilon izidan, yomon gap bilan pichoq qinidan chiqadi”, deyishlari bejiz emas-da. Oysara shu voqeani eslaganida biroz o'kinch, ham g'urur bilan qaddini tik tutadi.

“O'shanda nima sizga dalda berdi? Nega bunaqa deb kechirim so'radingiz?” — desak, u: “Mening qizlarim ham kelin bo'ladi. Duo olish yaxshi. Opalarim ham: “Hozir janjal bo'lib ketmasa edi”, deb turgandik”, deyishdi. Bir og'iz kechirim bilan hammasi iziga tushib ketdi. O'sha payt qaynonamning qayta mehri tovlanib, bag'riga bosishini ko'rsangiz edi…”

Ana shunaqa! Dunyodagi eng risoladagi ayol nechta bo'lsa, Oysara — bittasi. To'g'risi, shunday kursdoshim, yaqin qadrdonim bo'lganidan mamnun bo'laman. Ba'zan bilib-bilmay gapirib qo'yishimiz ham bor gap. Hatto o'zim rahmatli qaynonamga: “Men tanigan-bilgan xotin-qizlar orasida eng aqllisi Oysara”, deganimda, jahllari chiqib ketgandi. Ko'ngil baribir nozik xilqat ekan-da. Buning uchun qaynonamni ham ayblay olmayman, albatta.

Oysara hammaning ko'nglini ola biladi. Lekin uch nafar qizi va bir o'g'liga o'ta qattiqqo'lki, hayratda qolarli darajada. Bolalari yosh paytida mehmonga borgandim. O'shanda qizlari televizor ko'rib o'tirishgan ekan. U joy solishni aytib, o'zi bosh bo'lib, ko'rpachalarni olib kela boshladi. Kattalari yordamga shoshilishdi-yu, kichigi O'g'iloy televizorga tikilib turib qoldi. Shunda dugonam qiziga qarab, shunday jiddiy gapirdiki, hali eslasam, hayratlanaman.

— Nima? Kino ko'rging kelyaptimi?

— Yo'q, oyijon, ko'rgim kelmayapti!

Tarbiyada har kimning o'z uslubi bor. Aniq qoida yo'q. Oysara boshidan qat'iyat bilan talabchanlik qildi. Lekin urib, so'kmadi. Bolalari shunga o'rganishdi. Har bir so'zini qonun bilishadi. Hozir hammasi o'qimishli, oliy ma'lumotli. Kamola va Nursora — jurnalist, Abduhamid — yurist, O'g'iloy — shifokor. 7 nafar nabiraning mehribon buvijonisi sifatida Oysara ularga parvona.

Uning ishdagi, jamiyatdagi faolligi ham e'tiborga loyiq. “Olmaliq kon-metallurgiya kombinati” matbuot xizmati rahbari bo'lib ishlagan kezlari xodimlarga bo'lgan munosabatidagi samimiylik va mehr-oqibati bugungi kunda asqatadi. Chunki jurnalistik faoliyatini davom ettirib, “OKMK TV”da “Buvijonim ertagi” rubrikasi ostidagi chiqishlari orqali shogirdlariga o'rnak bo'lib, yangi yo'nalishlar topdi. Avvallari rahbarlikda va ayni kunlarda ijodiy tomondan shaffoflik ko'rsatgani uchun unga shogirdlari katta hurmat bilan qarashadi. Oysaraning yana bir fazilati borki, u ham juda ibratli. Halol, haqiqatgo'y va birovning haqidan qo'rqadi. To'g'ri yashash — uning shiori. Turmush o'rtog'i Abdumalik Dadayevning tergovchi bo'lib ishlab, polkovnik darajasiga ko'tarilishida ham, ozmi-ko'pmi, uning ham hissasi borligiga shubha yo'q. Chunki ko'zi och ayol erni qing'ir ishga qo'l urishga majbur qilsa, ko'zi to'q xotin erning yonidan chiqib, boriga baraka kirgizadiki, erning ishdagi yutuqlariga sabab bo'ladi. “Erni er qiladigan ham xotin, qaro yer qiladigan ham xotin” deyishlari shundan kelib chiqqan bo'lsa, ajab emas.

Talabalik kezlarimiz biz — dugonalar ming xil orzular bilan yashardik. Oysara ko'p bolali bo'lishni, ishda, mahalla-ko'y ichida hurmatga sazovor bo'lib yurishni niyat qilardi. Mana, bugun uning ishdagi muvaffaqiyatlari ham chakki emas. Qator milliy ruhdagi maqolalarini, teleko'rsatuvlarini birma-bir sanasak ko'p vaqt ketadi. Faqat bitta misol. Erkak xiyonati haqidagi maqolasidan keyin bir notanish kishi kelib, unga dag'dag'a qiladi. Hatto qo'lida pichoq ko'tarib olgani uchun shov-shuvga sabab bo'ladi. Biroq Oysara uni tanimagani, yozgan maqolasidagi voqea esa bu shunchaki tasodifiy o'xshashlik bo'lib, unga salbiy ta'sir ko'rsatgan bo'lsa, o'zini oynada ko'rgandek bo'lganini tushuntirib beradi. Oxiri, o'sha oila yana qayta tiklanib, oilaviy rahmat aytgani tahririyatga kelishadi. Bu kabi voqealar uning ijod yo'lida ko'p uchraydi. Eng muhimi, u o'z ijodi orqali ham o'quvchini mukammallikka chorlaydi, oilaviy ahil-inoqlikni targ'ib etadi. Qisqasi, Oysara Dadayeva jurnalistik faoliyatda ham namunali yo'lni bosib o'tmoqda.

Oysara haqida yana uzoq to'xtalish mumkin. Aslida ham u shunga loyiq.

Umr shunchalik tez o'tib ketarkanki, ko'z ochib yumguncha ham bo'lmay… oltmish yosh! Lekin ko'ngil qarimaydi deganlari singari haliyam bir-birimizni ko'rganda “Qizlar!” deya chaqirishdan huzur qilamiz.

Bir kuni uyimizda kichik tadbir munosabati bilan mehmonlarni joylashtirish haqida gap ketgandi.

— Qizlarni ham qudalar bilan o'tqazamiz-da, — dedim.

Shunda o'g'lim:

— Qaysi qizlarni? — deb so'radi.

— Shu dugonalarimni-da, boshqa kim bo'lardi?

— Shunaqa demaysizmi? Men jiyanlaringiznimi, debman, — deganida hammamiz kulib yuborgandik.

To'g'risi, dugonalarim ko'p, lekin qadrdonlarim sanoqli. Ular orasida Oysara men uchun oydek sara. Uni ko'rganimda oltin davr — talabalik, yoshlik xotiralari yodimga tushadi. U juda xushchaqchaq, quvnoq, har gapingizdan bir kulgili detalni topib, askiyaga sabab bo'luvchi xushmuomala ayol. Uning orzulari hali ko'p. Oydan-da oydin orzulari uni oppoq manzillar sari yetaklayveradi.

Saodat O'RMONOVA.