Oq xalatli firibgar

So'nggi yillarda jamiyatda firibgarlik jinoyatlari ko'payib borayotgani tashvishli holatdir. Deyarli har kuni ommaviy axborot vositalarida odamlarni aldash, ularning ishonchidan foydalanib pul undirish kabi jinoyatlar haqida xabarlar beriladi. Televidenie va radio orqali “Ehtiyot bo'linglar, firibgarlarga aldanmanglar!” degan ogohlantirishlar tez-tez e'lon qilinadi. Ammo, afsuski, sodda va ishonuvchan odamlar hali-hamon bunday tuzoqlarga tushib qolmoqda.

Firibgarlar turli sohalarda uchramoqda. Ba'zan ular o'zlarini tadbirkor, ba'zan mutaxassis, ba'zan shifokor sifatida tanishtirib, odamlarning dardi va ishonchidan foydalanishga urinmoqda. Quyidagi voqea esa aynan shunday holatlardan biri bo'lib, oq xalat kiygan insonning firib yo'liga kirib ketishi qanday oqibatlarga olib kelishiga bir misol.

Ali Xudoyorov (ism-sharifi o'zgartirilgan) o'ttiz sakkiz yoshni qarshilagan bo'lsa-da, bu vaqt ichida ikki marta ozodlikdan mahrum etilib, jazoni ham o'tab ulgurgan. Uning avvalgi jinoyatlariyam aynan firibgarlik bilan bog'liq edi. Ozodlikka chiqqach, u yana o'z kasbi — shifokorlik faoliyatini davom ettirib, viloyat markazidagi nufuzli shifo maskanlaridan birida ishlay boshladi. Oppoq xalat kiyib yurgani uchun ko'pchilik uni hurmat bilan “do'xtir aka” deb salomlashardi. Ilgari uning tuzog'iga tushib, aldanib qolganlar yoki qilmishlari haqida eshitganlar bu “shifokor”ga duch kelmaslikka harakat qilishardi.

Ali Xudoyorov tanishlarining o'ziga munosabatini yaxshi bilsa-da, bundan unchalik tashvishlanmasdi. Chunki firibgarlik uning uchun ikkinchi “kasb”ga aylanib ulgurgan edi. Aldov orqali qo'lga kiritilgan mo'maygina pul uni yana shu egri yo'lga kirishga undayverardi.

Bir kuni u ijtimoiy tarmoqlarni ko'zdan kechirarkan, navbatdagi firibgarlik “reja”si yarq etib xayoliga keldi. Ko'p o'ylab o'tirmay, darhol internetda sahifa ochdi va unda shunday e'lon joylashtirdi: “Hindistondan mashhur shifokorlar kelib, og'ir kasalliklarni davolash bo'yicha qabul o'tkazadi. Murojaat qilish uchun esa quyidagi manzil orqali onlayn ro'yxatdan o'ting” deb aynan o'sha sahifani ko'rsatdi. E'longa o'zining telefon raqamini ham qo'shib qo'ydi.

Ko'p o'tmay, telefoniga birin-ketin qo'ng'iroqlar kela boshladi. U har bir murojaat qiluvchi bilan xushmuomala ohangda gaplashib, ularni “ro'yxat”ga ola boshladi.

— Allo, assalomu alaykum! Siz Ali akami?

— Ha, menman, — deb javob berardi u.

Murojaat qilganlarga u go'yoki mutaxassislar qabuli uchun oldindan pul to'lab navbatga yozilish lozimligi, kasallik turiga qarab kerakli dori-darmon uchun oldindan to'lov qilish ham talab etilishini erinmay tushuntirardi.

Qumqo'rg'onlik Jalil Egamov (ism-sharifi o'zgartirilgan) ham ana shunday murojaat qiluvchilardan biri bo'ldi. U qizining terisida paydo bo'lgan kasallik tufayli ko'p shifokorlarga murojaat qilgan, ammo kutilgan natijani ololmagan edi.

— Ali aka, qizimning terisida dard bor, o'zimizdan shifo topolmadik, — dedi u iltijo bilan.

— O'sha joyni rasmga tushirib yuboring, — dedi do'xtir.

Jalil aka qizining qo'lidagi yarani suratga olib yubordi. Shundan so'ng Ali Xudoyorov o'zicha “mutaxassislar xulosasi”ni bayon qilib, qabul uchun uch yuz ming so'm, dori-darmon uchun esa ikki million so'm kerak bo'lishini bildirdi. Pulni o'tkazish uchun o'zining plastik karta raqamini yubordi.

Shifoga umid qilgan odamlar uning aytganlariga ishonib, ana shu tarzda birin-ketin pullarni o'tkaza boshladilar. Ali Xudoyorov esa kelib tushayotgan mablag'larni o'z ehtiyojiga ishlatib, tarallabedod qilib yuraverdi. Murojaat qiluvchilar qachon xorijdan shifokorlar kelishini so'rashsa, u: “Yaqin kunlarda keladi”, deb aldashda davom etardi.

Kunlar oylarga ulandi. Bir kuni mijozlardan biri Jalil Egamov yana qo'ng'iroq qilib, shifokorlar qachon kelishini so'raganida, Ali Xudoyorov beparvo tarzda:

— Do'xtirlar kelmas ekan, — deb javob berdi.

— U holda pullarimizni qaytaring, — degan talabga esa u:

— Pullar ketdi, endi yo'q, — dedi yana sovuqqonlik bilan.

Shundan so'ng Jalil Egamov aldanganini tushunib yetdi va huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qildi.

Ko'p o'tmay, Ali Xudoyorovning uyiga formadagi xodimlar kelib, uni qo'lga oldilar. U ichki ishlar bo'limiga olib kelinib, tergov harakatlari boshlandi. Jabrlanuvchilar uni avvaldan tanimagan bo'lsa-da, telefon raqami va plastik karta orqali jinoyat izlari aniqlandi.

So'roqlar chog'ida Ali Xudoyorov qilmishlarini yashirib o'tirmadi. Ilgari ham shu kabi jinoyatlar uchun sudlangani sababli u bunday so'roq-savollarga ko'nikib ketgan edi. Sho'rchi tuman sudida ko'rilgan ish jarayonida u aybiga to'liq iqrorlik bildirdi va qilgan firibgarliklarini birma-bir bayon qildi.

Sud uning avval ham shu turdagi jinoyatlar sodir etgani bois, uni xavfli retsidivist deb topdi hamda qilmishiga yarasha jazo tayinladi.

Bu voqea barchaga yana bir bor saboq bo'lishi kerak: inson qanchalik hurmatli kasb egasi bo'lmasin, agar u qing'ir yo'lni tanlasa, oqibatda qonun oldida javob berishi muqarrar.

Zero, oq xalat insonni emas, inson oq xalatni ulug'laydi.

To'lqin ABDIRAIMOV,

Jinoyat ishlari bo'yicha

Sho'rchi tuman sudi raisi,

Chori QORAQULOV,

sud maslahatchisi.