So'z ham shifo

Nogironligi bo'lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazining asab kasalliklari bo'limi rahbari, tajribali shifokor Charos MAMATXONOVA va ushbu Markazning fidoyi xodimlari haqida so'z

Nogironlar kasalxonasi xalq tilida poytaxtdagi “Qazichilar” mahallasi deyiladigan go'shada joylashgan. To'liq nomi: O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi Nogironligi bo'lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazi.

Ichkariga kirishingiz bilanoq nogironlik aravachasida ketayotgan yoki hassa suyanib borayotgan bemorlarga ko'zingiz tushadi. Vrachu hamshiralar u yoqdan-bu yoqqa shoshadilar. Ular amalga oshirayotgan ishlaridan mamnundirlar. Chunki hazrat Alisher Navoiy aytganiday:

Kimki bir ko'ngli buzug'ning xotirin shod aylagay,

Oncha borkim, Ka'ba vayron bo'lsa obod aylagay.

Ya'ni kimki qiynalib turgan bir odamni quvontirsa, Ka'bani obod qilganning darajasiga yetadi. Ha, shifokorlar mehnati aynan shunday ta'rifga munosib.

— Bu kasalxonaga o'n besh yildan beri kelaman, — dedi poytaxtning Ko'kcha dahasida yashovchi Abdug'affor Qodirov. — Xuddi vrachu hamshiradan tortib, massajchi, oshpaz, farroshlargacha “Bemorlarga shirin muomalada bo'ling” deya buyruq berib qo'yilgandek. Hamma xushmuomala. Qarang, asab xastaliklari bo'limida qattiqroq tovushdagi so'z eshitilmaydi. Bo'limga tajribali vrach Charos Mamatxonova rahbarlik qilmoqda. Charosni anchadan beri taniyman. O'z kasbiga mehr asnosida qaraydi. Mudom ilmini oshirib boradi. Tinmay izlanadi. U Yaponiya, Janubiy Koreya, Xitoy, Hindiston, Avstriya kabi mamlakatlardagi anjumanlarda qatnashib, davolashning yangidan-yangi usullarini o'rganib keldi. Fizioterapiya xonalariga kirib ko'ring: turli zamonaviy tibbiy jihozlar ishlab turibdi. Hayratingiz chandon oshadi. Bo'limdagi hamshiralarning ham barchasini taniyman. O'z kasbining ustasidirlar. Mana, oshpaz Vazira. Agarda bemorlarning biror nafari oshxonaga kirmasa, xonasiga borib sababini surishtiradi. “Xonangizga ovqat olib kelaymi?” deydi. Hamshiralar ham nihoyatda shirinsuxan.

Stendlardagi suratlarni tomosha qilamiz. Charos Mamatxonovaning turli anjumanlardagi ishtiroki to'g'risida hikoya qiladi bu suratlar. Ayniqsa, yapon mutaxassisi bilan surati go'zal chiqqan. O'zi yaponlar juda e'tiborli, nazokatli xalq. Stend pastida nimalardir to'shab qo'yilgan. So'rasak, oyoq nuqtalarini massaj qiladigan sholchalar ekan. Ko'rdikki, koridorning har qarichi sog'liq uchun xizmat qilarkan.

Yana bir bemor Surxondaryo viloyatining Boysun tumanidan kelgan Qahramon Mengliyev. U tuman hokimi yordamchisi bo'lgan ekan.

— Birdan insultga chalindim. Kafeda do'stlar bilan tamaddi qilayotgandik. Chap qo'lim yo'qolib qolgandek bo'ldi. Paypaslay boshladim. “Nima axtaryapsan?” dedi bir do'stim. “Qo'limni…”. “O'rnida turibdi-ku?!”. Shundan so'ng yugur-yugur boshlandi. Odamni vahima bosadi-da… Xullas, chap tarafdan falaj bo'ldim. Yaxshiyamki, shu kasalxona bor ekan. Oltinchi marotaba kelishim. Lof emas: bunday shifo maskanini topish qiyin. Hamshiralarni aytmaysizmi? Ukol urganda sezmaysiz hatto. Og'ritmaydi demoqchiman-da…Mana, hamshira Tursungul Bahromova. O'z ishining ustasi. Barchasi shirinsuxan.

Ettinchi palataga vrach kirib keldi — Nasiba Yusupova. Har bir bemordan hol-ahvol so'radi. Dori-darmonlarni tavsiya qildi. Unga murojaat qildik. “Keyingi davrlarda insult xastaligi ko'payib ketdi. Buning sababi nimada?”. “Qon bosimining muntazam ravishda ko'tarilib turishining salbiy oqibatlari bor. Shuningdek, doimiy stress ham insultga olib boradi. Harakat, tinmay harakat qilish lozim. Shunda qon tomirlarda normal aylanadi. Ajdodlarimiz qishloqdan qishloqqa, hatto shaharlargacha poyi-piyoda borganlar. Yoz oylarida erta tongdanoq oyoqyalang yurganlar. Oyoqda muhim nuqtalar mavjud. Shu yerga tegib, “zaryad” olgan. Binobarin, ajdodlarimiz insult neligini bilgan emaslar. Suv, xususan, toza suv ichilganda qon suyuladi. Hozir daryo suvlarini kim ichadi? Hech kim. Ota-bobolarimiz esa daryoning musaffo minerallarga boy suvlaridan iste'mol qilganlar. Ona tabiatdan qanchalik uzoqlashsak, xastalik ehtimoli shunchalik yuqori bo'ladi”.

Haqiqatan ham keyingi davrlarda texnika rivojlanib, mashinalar ko'payib ketdi. Ko'pchilikning tagida mashina. Yo'llarda oyoqyalang yurgan kishini ko'rsak, “jinnimikan yo?” deb hayron qolamiz.

Yo'riqchi Ulmon Qayumova bilan tanishdik. Avval “Gulmon” deb eshitibmiz. “Ulmon, — dedi u. — Ulmonoy. Oilada ketma-ket qiz tug'ilavergan. Keyingisi o'g'il bo'lsin, degan niyatda shu ismni qo'yganlar. So'ng o'g'il tug'ilgan”. Gurungimiz o'z-o'zidan qovushib ketdi.

— Odamning badanida, hattoki ong ostida ham nuqtalar bo'ladi. Ana shu nuqtalarga tegilsa, mahorat asnosida qo'zg'atilsa, ijobiy tarafga o'zgarishni payqaysiz. Massaj-uqalash negizida shu hunar yotadi. Nuqtalarni ilg'ab ta'sir o'tkazish usuli, ayniqsa, Yaponiyada keng miqyosda ravnaq topgan. Men shifoxonaga hamkorlik asnosida kelgan yapon massajchilaridan ko'p narsalarni o'rgandim. Hujayralarga tuz yig'ilsa, badan qotadi. Mohir massajchi shundoq holatdan bemorni chiqaradi. Umuman olganda, jismoniy harakatlar vositasida qonni suyultirish mumkin. Qoni suyuq kishi xastaliklarga chalinmaydi. Sportning ko'pgina turlari, jumladan, futbol badan nuqtalari harakati uchun nihoyatda foydali.

— Futbolga qiziqasizmi?

— Ha. Ayniqsa, hamyurtimiz Abduqodir Husanov o'yinlarini ko'rsam zavqlanaman. U “Manchester Siti” klubida o'ynaydi. Yetuk himoyachi. Gvardiolaning shogirdi. Yigirma bir yoshida dunyoga tanildi. Faxrlanamiz, albatta. Futbolning sog'liqqa ta'siri beqiyos.

O'ylab qarasak, so'z ham sog'liqqa shifo ekan. Mazkur dargohning asab kasalliklari bo'limida yoqimli muhit hukm surib turibdi. Bu yerga barcha viloyatlardan, hatto qo'shni mamlakatlardan najot izlab kelishadi. G'amgin yuzlarda shodlik alomatlari porlashiga vrachlar, hamshiralar, massajchilar astoydil ishonadilar. Chunki ular kasb-korlarini sevadilar.

Asab xastaliklari bo'limi mudiri Charos Mamatxonovaning xorijiy davlatlar, xususan, Yaponiyadagi hamkasblari bilan aloqa bog'lagani ibratli ish bo'libdi.

Professor Bahodir Karim “Yaponiyada yetti kun” nomli kitobida yaponlarning ruhan xotirjamligi to'g'risida to'xtalgan: “Darvoqe, bu dargoh o'zbek adabiyoti, xususan, jadidlar ijodi bilan jiddiy shug'ullanib kelayotgan professor Hisao Komatsuning ish joyi. Komatsu barcha turkiy tillarni, jumladan, o'zbek tilini ham biladi. O'zbekistonda bo'lib o'tgan anjumanlarda, jadidchilik konferensiyalarida ma'ruzalari bilan qatnashib keladi. Fitrat ijodi bo'yicha yaxshi mutaxassis. “Uch jadid va o'zgargan dunyo” nomli maqolasida Ismoil Gaspirinskiy, Abdurashid Ibrohim, Abdurauf Fitrat ijodini tadqiq qildi. O'zbek to'ylarini taqqoslagan maqolasi ham bor — “Jadid”da bosildi. Qizig'i, muallif o'sha maqolasini Erkin Vohidovning hazilnamo “Nega yapon yuz yil yashar?” she'ri bilan tugatibdi. Mana o'sha she'r:

Nega yapon yuz yil yasharu

O'zbek buncha yoshga bormaydi?

Chunki yapon bizdek qorong'i

Sahar turib to'yga bormaydi.

Ta'ziyada el ko'zi uchun

Ming kishilik ziyofat qurmas.

Hayiti yo'q, bel bog'lab uch kun

Shamday qotib ko'chada turmas.

Garchi bizdan yuz bor farovon,

Garchi bizdan yuz karra to'qdir.

To'y xarjida yuzta boy yapon

Bir kambag'al o'zbekcha yo'qdir.

Bu so'zimni yaponga aytsam,

Dedi battar qisib ko'zini:

– Yapon bundoq yasholmas hech ham,

Xarakari qilar o'zini.

Bundan olimning jadidlar zamonida ko'tarilgan muammolar bilan birga zamonaviy o'zbek adabiyotidan ham boxabarligi ko'rinadi” (Bahodir Karim. “Yaponiyada yetti kun”. Toshkent, 2026 yil. 4-5-betlar).

Nogironlar shifoxonasi vrachlaridan biri: “Yaponlardan o'rganish kerak yashashni. Ularda ruhiy xotirjamlik bor. Yeyish-ichishdayam tejamkor. Eng muhim jihati shundaki, ular shirin so'z aytishga va shirin so'zni eshitishga odatlanganlar. Shuning uchun ham yaponlarda insult kam uchraydi”, dedi. Haq gap. Chunonchi, Charos Mamatxonova rahbarligidagi bo'lim serquyosh O'zbekistonimizda insult xastaligini bartaraf etish yo'lida tinmay izlanmoqdalar.

Bahrom RO'ZIMUHAMMAD.