Gul ifori

Yuragini bosib yotgan toshlar og'irlashganday noxush alpozda ketib borarkan, uyi tomon yo'nalgan yo'l kun sayin uzayib borayotganday tuyuldi. Yo'q, oraliq masofa uzaymagan, qadam tashlashi ham o'sha-o'sha bir tekis; hamma gap huvullab yotgan yuragida. Ko'ngil darchalari taqataq berkki, bir otim nurning yuragiga sizib kirishiga izn bermaydi. Izn berganida edi, avvali va keyini tutashgan yo'lda hozir shamolday yelib borayotgan bo'larmidi? Qarshisida muallaq qolgan nurni na qonib sipqoradi, na undan keskin yuz burib ketadi. Ko'rib ko'rmaslikka oladiki, oxir-oqibatda o'zi parchalanib ketsa-yu, vijdon oldida hisob berishdek og'ir sinovdan uni xalos etsa!

“Amakijon, gul oling”, degan qo'ng'iroqday ovoz xayolini to'zg'itib yubordi. Xushlamayroq ovoz kelgan yoqqa o'girilgandi: qirmizi ko'ylakli, lo'ppi yuzli, tiyrak ko'zli, yoqimtoygina qizaloq: “Amakijon, kelinoyim uchun gul oling”, — deb bir dona atirgul uzatdi. Kerak emas, deyishga taraddudlangan ham edi, gul sotaverib, gapga usta bo'lib ketgan qizaloq e'tirozga imkon qoldirmadi. Oqibatda qanday qilib qip-qizil atirgullarni savati bilan sotib olganini bilmay qoldi. Uni atirgullar umuman qiziqtirmas edi; uzun kipriklari pirillab turgan biyron qizaloq xayolida yashayotgan qizalog'iga juda o'xshagani uchunmi, shunchaki beparvo o'tib ketishga ko'ngli bo'lmadi.

Yarimlab qolgan yo'lida davom etarkan, shu yoshida o'n sakkiz yashar yigitchaday gul ko'tarib yurgani erish tuyuldi. Qo'lidagini muyulishdagi daraxt ostiga tashlab ketishni mo'ljallab borarkan, dimog'iga urilayotgan tanish hiddan ko'ngli ajabtovur bo'lib ketdi.

Har kuni ishdan kelib, qo'ng'iroqni bosganida, eshik zulfini tushirilishi bilanoq, mana shu ifor uni qarshilaydi. Ajabki, shu paytgacha bu iforning qanchalar xushbo'yligiga ahamiyat bermagan ekan. Aksincha, boshdan-oxir jismiga singib ketmoqchi bo'lgan iforga qanchalar e'tiborsiz bo'lsa, egasining mayin tabassumini ham xuddi shunday javobsiz qoldirib, o'zini ichkariga olardi.

U avvallari bunaqa loqayd emasdi, qachon bunchalar tundlashganini o'zi ham bilmaydi. Oxirgi yillardagi yurish-turishini xayol chig'irig'idan o'tkazarkan, kun sayin qo'rslik qobig'iga o'ralib, bir mushtipar ayolga nohaqlik qilayotganini ich-ichidan his qildi; loqaydligidan yuragi zil ketdi.

Bir vaqtlar borini berib sevgan ayoli hozir bu gullarga arzimaydimi? Yo'q, arziydi, ming chandon arziydi! Ammo tomdan tarasha tushganday, gulni nima deb olib boradi: erish tuyulmasmikan? Yo'q, ayoli juda farosatli, quyosh qaerdan chiqdi, deb uni o'ng'aysiz ahvolga tushirmaydi. Qo'rsligiga tabassum bilan sabr qilgani kabi buni ham so'zsiz mamnuniyat bilan qarshilaydi.

Qiziq, uni qanchalar xushhol qarshilamasin, ayolining ko'zlari qandaydir ma'yus; mayin tabassumlari ortida ne dardlar yashiringan ekan? Afsuski, bugungacha bunga qiziqish nari tursin, ayolining ko'nglida tog'dan ulkan dardlar bo'lishi mumkinligini o'ylab ham ko'rmagandi. U jimjitlik girdobida muallaq qolganini hayotning o'ziga nisbatan zolimligi deb bilardi. Aslida, atrofida girdikapalak ayolining tirnoqqa zorligi kamday, mehrga tashna ko'nglini beparvolik dashtida adashtirgan o'zi zolimmi? Yo asliyatiga ko'zgu tutayotgan hayot zolimmi? Bu so'roqlarning javoblariga iqror bo'lishga tayyormi hozir? Tan olish shunchalar og'irki, haqiqatning ko'rinmas qo'llari yuragini g'ijimlab tashladi.

Ko'zlab kelayotgan muyulishidan o'tib borarkan, bir lahza bo'lsin, atirgullarni tashlab ketishga taraddudlanmadi. Sal avval ko'nglidan o'tgan iqrorlaridan entikishi asnosida yuragida yilt etgan nur uni allanechuk dadillantirdi. Odimlari tezlashib, zinapoyalarning ikkitasini bir qilib, yuqoriga ko'tarildi.

Eshik qo'ng'irog'ini har qancha chalmasin, ichkaridan peshvoz chiquvchi bo'lmadi. Bu noodatiy jimlikdan betoqatlanib taqillatgandi, eshik qulflanmagan ekan, qo'li tegishi bilan ichkariga ochildi. Avval dahlizga, undan o'tib oshxonaga, so'ng huvullab yotgan xonalarga bir-bir bosh suqdi.

Uyning kimsasizligini ko'rib, yuragi intiqishi barobarida allanechuk sarosimalandi. Shalviragan ko'yi oshxonaga qaytib kirganida, deraza ro'parasidagi stolga qarab, battar taajjubi oshdi. Mo''jazgina dasturxonda har kungiday kechki tanovul hozirlangan, ammo stol atrofiga bor-yo'g'i bitta o'rindiq qo'yilgandi. Buning boisini tushunolmay, o'ylagani sari o'ylari tutqich bermay yoyilib, adoqsiz savollar yuragini parmaladi. Xayolidagi alg'ov-dalg'ovlar orasida ayolining ertalabki qiyofasi yuzaga qalqdi.

Ertalab ishga ketayotganida ko'chaga dovur ortidan kuzatib chiqdi. Tabiiyki, doimgiday jimgina, ammo lablari qimtilgan tushuniksiz bir alpozda. Ortidan nega ergashganini so'rash nari tursin, mijjasidagi bir tomchi yoshni ko'rib ko'rmaslikka oldi. Bu ham mayli, nimadir deyishga og'iz juftlaganida qadamlarini tezlatgandi. Nonushta paytida ham ko'p bor taraddudlangani, lekin og'ir yutinish bilan kifoyalangani hozir ko'z oldidan o'tdi. Qiziq, shunchalar qiynalib nima demoqchi bo'lgan ekan, nima demoqchi bo'lganini endi qanday biladi? Umrini o'ziga bag'ishlagan insonga nisbatan ham shunchalar beparvo bo'lish mumkinmi? Sho'rpeshona ayolning gunohi nima edi? Uyining huvullab yotishiga u aybdor emas-ku. Hammasi uning qo'lida bo'lganida, hozir shu alpozga tusharmidi? Yillarki to'rt devor ichida sho'ppayib, yoqasiga yopishgan jimjitlik bilan kurashda baxtiqaro ayol yuragining tilinmagan joyi qolganmikan?

Qaniydi, bu so'roqlarga beriladigan javob ortidan keladigan og'riqqa barham beradigan mayin jilmayishni yana bir marta nigohi bilan sipqorsa, javoban mehr bilan tikilsa! Endi buning imkoni bormikan? Endi yillar sanchgan hasrat nashtarlarini parchalashga kech qolmadimikan? Shu kunga dovur ko'nglini o'rtagan jimjitlikka taqqoslaganda, hozirgi yolg'izligi ulkan va ayanchli ko'rindi.

Shundoq ayanchli yolg'izlikda qolganiga ishongisi kelmaydi, ammo hissiz qarashlari bilan shirin so'ziga ilhaq mushtiparni ko'ksidan itarganida muddaosi shu emasmidi? Charxning yugurikligini qarangki, nima tilagan bo'lsa, ana, hozirlab turibdi. Yana bir qadam, oxirgi qadamni tashlasa bas, stolning o'rindiqsiz tomonidagi likopchada qoldirilgan nikoh uzugi ko'zga tashlanadi; boshiga adoqsiz hasrat tog'i qulaydi. Bir baxya qolganida, shu bir baxyaning izmini qo'lga olib, ohista ochilgan ko'cha eshigining g'ichirlashi butun diqqatini o'ziga tortdi. Tuyqus issiq non isiga qorishib ketgan tanish ifor dimog'iga urildi. Uyidan ketgani bilan muyulishdan nariga o'tolmagan ayolining nafasi uni muqarrar yolg'izlik girdobidan yulib oldi.

Sadoqat HAMRAYEVA.