“Bomba”ni zararsizlantirgan yoşlar
“Kelajak muhandislari” xalqaro festivali doirasidagi “Robot-sapyor” musobaqasidan reportaj
Maxsus ajratilgan maydon markazida qora lenta bilan öralgan şubhali “bomba” turardi. Uning yonidagi qizil çiroq miltillab, xuddi haqiqiy portlovçi moslamadek vahimali taassurot uyğotardi. Atrofdagi tösiqlar, past-baland yölaklar va estakadalar esa vazifaning naqadar murakkabligidan dalolat berib turardi. Tomoşabinlar nigohi maydon çetida şay turgan robotga qadalgan. Operator boşqaruv pultini mahkam uşladi. Butun zal bir lahzalik sukutga çömdi: faqatgina soniyalarning teskari hisobi eşitilardi.
Robot oldinga intildi. U dastlab temir tösiqdan oşdi, söng notekis yölak böylab harakatlandi. Kamera orqali katta ekranga uzatilayotgan tasvirlar jarayonni yanada hayajonli qilardi. Robot “bomba”ga yaqinlaşgan sari zaldagi hayajon yanada kuçaydi. Manipulyator qöli sekin uzatildi. Zero, birgina xato butun vazifani yöqqa çiqarişi mumkin edi. Nihoyat, sim uzildi. Şu zahoti zalni qarsaklar ovozi tutib ketdi. Ammo vazifa hali töliq yakunlanmagandi: robot portlovçi moslamani ehtiyotkorlik bilan kötarib, finiş tomon harakatlana boşladi. Ana şu soniyalar “Robot-sapyor” musobaqasining naqadar murakkab va hayajonli ekanini namoyiş etardi.
Toşkent şahridagi “Alpomiş” muz saroyida 28-30 aprel kunlari ötkazilgan “Kelajak muhandislari” xalqaro festivali doirasidagi “Robot-sapyor” musobaqasi tadbirning eng hayajonli va texnologik jihatdan murakkab yönalişlaridan biriga aylandi. “Vazir kubogi” uçun taşkil etilgan mazkur bellaşuv yoşlarning robototexnika, muhandislik va dasturlaş sohalaridagi bilimlarini amaliy sinovdan ötkaziş, innovatsion ğoyalarni qöllab-quvvatlaş hamda ilmiy-texnik işlanmalarga keng yöl oçiş maqsadida taşkil etildi.
Festivalda 10 mingdan ortiq yoşlar, 100 dan ziyod mahalliy va xorijiy oliy taʼlim muassasalari vakillari hamda Şanxay hamkorlik taşkilotiga aʼzo davlatlardan kelgan mehmonlar iştirok etdi. Xalqaro festival tarkibida jami 34 ta musobaqa taşkil qilinib, şundan 8 tasi xalqaro, 26 tasi esa respublika miqyosida ötkazildi. Forumlar, seminarlar, körgazmalar va xakatonlar festival muhitini yanada boyitdi.
“Robot-sapyor” musobaqasi muhandislikning eng murakkab va masʼuliyatli yönalişlaridan biri sifatida alohida eʼtibor markazida böldi. Musobaqaning asosiy maqsadi — yoşlarning robototexnika va dasturlaşga bölgan qiziqişini oşiriş, texnik hamda amaliy könikmalarini mustahkamlaşdan iborat. Şu bilan birga, mina va portlovçi moslamalarni xavfsiz masofadan turib zararsizlantiruvçi robotlarni yaratişga qiziqişni kuçaytiriş, yoş isteʼdodlarni aniqlaş va qöllab-quvvatlaş ham közda tutilgan.
Bellaşuvda 18 yoşdan 30 yoşgaça bölgan yoşlar iştirok etdi. Rasmiy sayt orqali 200 dan ortiq nomzod röyxatdan ötgan bölsa-da, ulardan 92 nafari saralanib, jamoaviy tarzda bellaşdi. Umumiy hisobda 26 ta innovatsion işlanma musobaqada sinovdan ötkazildi.
Musobaqaning asosiy vazifasi robot-sapyorlarni maxsus xavfli hudud böylab boşqarişdan iborat böldi. Iştirokçilar yaratgan robotlar belgilangan maydon böylab harakatlanib, maʼlum masofada joylaştirilgan “bomba”ni aniqlaşi, unga yaqinlaşişi va manipulyator yordamida simini uzib, moslamani zararsizlantirişi talab etildi. Şundan söng robot portlovçi obʼyektni xavfsiz tarzda olib, marra maydonigaça yetkazişi kerak edi. Jarayon ança murakkab keçdi. Yöl davomida robotlar turli tösiqlar, past-baland yölaklar, estakadalar va murakkab burilişlardan ötişga majbur edi. Şu sababli har bir jamoa robotning yuriş mexanizmi, muvozanatni saqlaşi, manipulyator aniqligi hamda masofadan boşqaruv tizimiga alohida eʼtibor qaratdi.
Musobaqa uç bosqiçda taşkil etildi. Dastlab texnik ekspertiza jarayonida robotlarning konstruksiyasi, kamera va sensor tizimlari, manipulyator qöli hamda masofadan boşqaruv imkoniyatlari tekşirildi. Keyingi amaliy bosqiç esa eng hayajonli jarayonga aylandi. Robotlar maxsus maydonda şubhali obʼyektlarni aniqlaş, tösiqlardan ötiş, estakadaga çiqiş, obʼyektni manipulyator yordamida kötariş va uni xavfsiz hududga olib çiqiş vazifalarini bajardi. Yakuniy bosqiçda iştirokçilar hakamlar hayʼati oldida öz loyihalarini himoya qilib, robotlarning texnik imkoniyatlari va algoritmik yeçimlarini taqdim etişdi. Savol-javob jarayonlari yoş muhandislarning bilim, salohiyat va kreativ fikrlaş qobiliyatini yana bir bor namoyon etdi.
Musobaqa yakunlariga köra:
1-örin — “Sapyorlar” jamoasi (20 million söm);
2-örin — “Arlot” jamoasi (15 million söm);
3-örin — “Ultimate Robot” jamoasi (10 million söm)ga berildi.
Mazkur musobaqa nafaqat texnologik bellaşuv, balki mudofaa sohasi uçun innovatsion işlanmalarni şakllantirişga xizmat qiluvçi muhim loyiha sifatida ham alohida ahamiyat kasb etdi. Robot-sapyor texnologiyalarining rivojlanişi kelajakda inson hayotini xavfdan asraş, xavfli hududlarda xavfsizlikni taʼminlaş hamda mudofaa salohiyatini oşirişga xizmat qilişi taʼkidlandi.
“Kelajak muhandislari” festivali yana bir bor şuni körsatdiki, bugungi yoş muhandislarning innovatsion ğoyalari ertangi texnologik taraqqiyotning poydevoriga aylanmoqda. Bugun robotni mahorat bilan boşqarayotgan yoşlar ertaga inson hayoti uçun xavfli vaziyatlarni yuksak texnologiyalar yordamida bartaraf etadigan professional mutaxassislar bölib yetişadi.
Farangiz ABRUYEVA,
“Hurriyat” muxbiri.
