Kitob o'qish — ehtiyojga aylanishi kerak!

Ma'rifatparvar ajdodlarimizning “Ilmdan boshqa najot yo'q” degan shiori bugun mamlakatimizda keng quloch yoydi. Kitobxonlik va xalqimizning mutolaa madaniyatini rivojlantirish davlat siyosati darajasiga ko'tarildi. Davlatimiz rahbarining tashabbusi bilan “Milliy kitobxonlik harakati” dasturi keng ko'lamda amalga oshirilmoqda.

To'qqiz yil oldin boshlangan “Yosh kitobxon” tanlovi bugungi kunda millionlab yoshlarni kitob bilan yaqindan do'stlashtirdi, mutolaa madaniyati sekin-asta xonadonlarga kirib bormoqda. Ushbu tanlovning yakuniy bosqichida mukofot fondi 240 ming dollarni tashkil etishi, g'olib esa 50 ming dollar bilan taqdirlanishi — bularning barchasi mukofot salmog'ini belgilabgina qolmay, balki yurtimizda ma'rifiy taraqqiyotning yangi bosqichi boshlanganidan va tobora keng quloch yoyib borayotganidan dalolat beradi.

Xususan, Prezidentimizning 2026 yil 15 yanvardagi “Kitobxonlik madaniyatini rivojlantirish va aholi o'rtasida kitob o'qishga qiziqishni oshirish chora-tadbirlari to'g'risida”gi PQ-9-sonli qarori kitobxonlik harakatini rivojlantirishda yana bir muhim qadam bo'ldi. Bundan ko'zlangan asosiy maqsad — har bir insonning yiliga kamida 10 ta kitob o'qishiga erishish, pirovardida mutolaa madaniyatini umumxalq harakatiga aylantirishdan iborat.

Dunyoda axborot urushi tobora avj olib bormoqda. Shunday sharoitda xalqimizni tezkor axborot bilan ta'minlash, sohalarda raqamlashtirishni keng joriy etish va odamlarimizning mutolaa madaniyatini rivojlantirish davr taqozosiga aylandi. Chunki dunyodagi har qanday rivojlangan davlatni olib qaramaylik, uning zamirida ilm-fanga, ta'limga, yanada aniqroq aytganda, kitobga e'tibor yotadi. Kitobxonlikni rivojlantirmay turib, ma'rifatli jamiyat qurib bo'lmasligi allaqachon isbot topgan haqiqatdir.

Samarqandlik mutafakkir, jadid bobomiz Mahmudxo'ja Behbudiyning “Padarkush” dramasi kitobdan yuz o'girib, jaholatga yuz tutgan kimsaning fojiali taqdiridan hikoya qiluvchi asar ekanini yaxshi bilamiz. Kitobni, ma'rifatni o'ziga dushman bilgan kimsaning qismati g'oyat achinarli bo'lishi sir emas, ayniqsa, o'sib kelayotgan yosh avlod vakillari buni teran anglashlari lozim.

Shu o'rinda ba'zi mulohazalarni bildirib o'tish joiz. Birinchidan, kitobxonlikni umumxalq harakatiga aylantirish, mutolaa madaniyatini rivojlantirishdek ezgu ishlarni faqatgina yoshlar o'rtasida olib borish bilan cheklanib qolmaslik kerak. Ushbu harakat aholining barcha qatlamlarini qamrab olishi lozim. Kitob bilan faqat yoshlar emas, kattalar ham do'stlashishlari zarur. Chunki yoshlar birinchi navbatda oilada kattalardan o'rnak oladi.

Ikkinchidan, kitobxonlikni rivojlantirish tadbirlarini ta'lim sohasidan tashqari, boshqa sohalarda (sanoat, qurilish, tibbiyot, transport, aloqa, qishloq xo'jaligi, san'at va h.k.) ham keng joriy qilish zarur. Shuningdek, viloyatimiz mahallalarida ta'lim muassasalari bilan hamkorlik doirasida kutubxonalar tarmog'ini kengaytirish, shu orqali huquqbuzarliklarni keltirib chiqaruvchi noxush holatlarning oldini olish muhim ahamiyat kasb etadi.

Davlatimizning kitobxonlik harakatini rivojlantirishga qaratilgan dasturlarini amalga oshirish borasida Maktabgacha va maktab ta'limi tizimida muayyan ishlar qilinayotganini ta'kidlab o'tish o'rinlidir. Bugungi kunda maktab ta'limi sohasida faoliyat olib borayotgan, ta'lim-tarbiya jarayonining ishtirokchisi bo'lgan har bir inson — xoh o'quvchi bo'lsin, xoh o'qituvchi — kitobga mehr qo'yishi, mutolaa madaniyatini oshirishga erishishi lozim. Bu ishga ma'naviy ehtiyoj sifatida yondashish zarur.

Ushbu yo'nalishda viloyat Pedagogik mahorat markazida olib borilayotgan ibratli ishlarni e'tirof etish joiz. Yakuniga yetgan o'quv yilida ushbu maskanda kitobxonlik madaniyatini targ'ib qilishga alohida — pedagogning kasbiy rivojlanishiga ko'mak beruvchi muhim omil sifatida yondashildi. O'zbek adabiy muhitida muhim o'rin egallagan yangi nashrlar, ma'rifatparvar adiblarimiz yaratgan adabiy-tarixiy asarlar taqdimoti, mustaqillik davri o'zbek yozuvchilarining asarlarini o'rganishga bag'ishlangan “Zukkolar bellashuvi” singari tanlovlar, shuningdek, “Kasbiy rivojlanish kuni”, “Kasbiy rivojlanish soati” kabi tadbirlarni muntazam o'tkazishdek ezgu an'analar qaror topdi.

Ayniqsa, markazda “Kitobxonlik soati” tanlovining an'anaviy tus olgani alohida e'tiborga loyiq. Yurtboshimizning yuqoridagi qaroridan kelib chiqib, vazirlikning maxsus nizomi asosida o'tkazilayotgan mazkur tanlovga buyuk Sohibqiron Amir Temurning “Tuzuklar”i, Zahiriddin Muhammad Boburning “Boburnoma”si, mashhur adiblarimizdan Abdulla Avloniyning “Turkiy guliston yoxud axloq”, Abdulla Qodiriyning “O'tgan kunlar”, Said Ahmadning “Ufq” trilogiyasi, Oybekning “Navoiy”, Pirimqul Qodirovning “Yulduzli tunlar” romanlari, Xayriddin Sultonning “Yaldo kechasi” romani, shuningdek, yosh yozuvchilar hamda jahon klassiklarining asarlari bosh mavzu qilib olindi.

Tanlovlar markaz professor-o'qituvchilari va tinglovchilari ishtirokida muntazam o'tkazib kelinmoqda. G'oliblar tegishli tartibda moddiy va ma'naviy rag'batlantirilmoqda. Tanlov ishtirokchilarining qaysi biridan so'ramang, uning yuqori saviyada o'tayotganini, mazkur tadbirlar kasbiy rivojlanishda ayniqsa asqotayotganini ta'kidlaydi.

Hozirgi kunda viloyat Pedagogik mahorat markazining Axborot-resurs markazi jamg'armasida 17 305 ta siyosiy, ilmiy-uslubiy, badiiy adabiyotlar, kasbga oid lug'atlar hamda darsliklar mavjud bo'lib, 50 o'rinli o'quv xonasida tinglovchilar hamda markaz professor-o'qituvchilariga xizmat ko'rsatilmoqda. Bu yil uchun markaz byudjeti hisobidan 3 nomdagi gazetaga 20 nusxada 19 488 000 so'mlik obuna rasmiylashtirildi. Shuningdek, professor-o'qituvchilar va xodimlar tomonidan ham 3 nomdagi gazetaga 30 nusxada 29 880 000 so'mlik obuna tashkil etildi.

Markaz professor-o'qituvchilari va xodimlari tomonidan Axborot-resurs markazi elektron kutubxonasiga metodik qo'llanmalar, taqdimotlar, ilmiy-amaliy anjuman materiallari muntazam joylashtirib borilmoqda. Hozirgacha jami 1001 nafar resurs bazaga kiritildi. ARMga kelgan o'qituvchilar, xodimlar va tinglovchilarning qatnov soni esa 3050 taga yetdi. Axborot-resurs markazini elektron adabiyotlar bilan boyitishga doir tashkiliy-texnik choralar doimiy ravishda ko'rib borilmoqda.

Prezidentimizning: “Yoshlarimizning mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma'naviy salohiyatga ega bo'lib, dunyo miqyosida o'z tengdoshlariga hech qaysi sohada bo'sh kelmaydigan insonlar bo'lib kamol topishi, baxtli bo'lishi uchun davlatimiz va jamiyatimizning bor kuch va imkoniyatlarini safarbar etamiz”, deb ta'kidlagan so'zlari Uchinchi Renessans poydevori barpo etilayotgan yurtimiz taraqqiyotida asosiy shiorga aylandi. Jamiyatimiz a'zolarining kitobxonlik madaniyatini rivojlantirish — davlatimizning ma'naviy yuksalishga qaratilgan g'amxo'rligi namunasidir.

Komil HAYDAROV,

Samarqand viloyat Pedagogik mahorat

markazi professori,

falsafa fanlari doktori.