Raqamli kelajak
Sunʼiy intellekt nafaqat AT-kompaniyalar yoki zamonaviy startaplarning, balki oğir sanoatning ham ajralmas qismiga aylanmoqda. Özbekistonda uşbu yönalişda amalga oşirilayotgan yirik loyihalardan biri aynan Olmaliq kon-metallurgiya kombinati (OKMK)da hayotga tatbiq etilmoqda.
Yaqinda poytaxtimizdagi Milliy matbuot markazida “Innovatsiyalar amalda: OKMK faoliyatida sunʼiy intellekt imkoniyatlari” mavzusida matbuot anjumani bölib ötdi. Unda “Olmaliq kon-metallurgiya kombinati” AJ mutaxassislari korxonada raqamli transformatsiya va sunʼiy intellekt texnologiyalarini işlab çiqariş jarayonlariga joriy etiş borasida erişilgan natijalar hamda istiqboldagi rejalar haqida batafsil maʼlumot berildi.
Taʼkidlanganidek, mazkur yönalişdagi işlar Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyevning 2026 yil 16 mart kuni OKMKga taşrifi davomida sunʼiy intellekt texnologiyalarini işlab çiqarişga joriy etiş böyiça bergan topşiriqlari ijrosi doirasida yangi bosqiçga kötarildi. Şu asosda kombinat tarkibida Sunʼiy intellektni işlab çiqiş va joriy etiş bölimi taşkil etildi, şuningdek, korxona xalqaro “AI Alliance” taşkilotiga aʼzo böldi.
Bugungi kunda kombinatda foydali qazilmalarni qazib olişdan boşlab tayyor mahsulot işlab çiqarişgaça bölgan barça bosqiçlarga raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellekt yeçimlari izçil tatbiq etilmoqda. Xususan, 80 yillik geologik va markşeyderlik maʼlumotlari raqamlaştirilib, konlarning uç ölçamli modeli yaratildi hamda zaxiralar qayta baholandi. Bu esa qazib oliş işlarini aniq rejalaştiriş va işlab çiqariş samaradorligini oşiriş imkonini berdi. “Qalmoqqir” va “Yoşlik-I” konlarida ruda hajmini nazorat qiliş, haydovçilarning çarçoq holatini aniqlaş hamda mehnat xavfsizligini taʼminlovçi intellektual tizimlar işga tuşirildi.
Anjumanda qayd etilganidek, kombinat mutaxassislari tomonidan işlab çiqilgan dasturlar bugungi kunda texnologik jarayonlarda muvaffaqiyatli qöllanilmoqda. Intellektual diagnostika tizimlari transport va texnologik uskunalarning holatini tahlil qilib, ehtimoliy nosozliklarni oldindan prognoz qiladi. Şuningdek, laboratoriya jarayonlarini raqamlaştiriş, texnika va agregatlar böyiça yagona maʼlumotlar bazasini yaratiş hamda moy, şina va boşqa resurslarni maʼlumotlar asosida boşqariş tizimi yölga qöyilgan.
Raqamlaştiriş korporativ boşqaruv tizimida ham öz aksini topgan. Xodimlar hisobi va iş haqini hisoblaş jarayonlari “1S: ZUP” platformasi orqali töliq avtomatlaştirilgan. Içki hujjatlar böyiça tezkor maʼlumot beruvçi korporativ “AI”-yordamçi faoliyat yuritmoqda. Bundan taşqari, nomzodlarning “rezyume”larini avtomatik tahlil qilib, saralaş imkonini beruvçi intellektual “HR”-tizimi ham işlab çiqilmoqda.
Korxonada yaratilgan “virtual zavod” texnologiyasi ham raqamli transformatsiyaning muhim namunalaridan biridir. Bugungi kunda 1-, 2-, 3-mis boyitiş fabrikalari hamda mis eritiş zavodidagi barça texnologik jarayonlarni situatsion markaz ekranlari orqali real vaqt rejimida kuzatiş mumkin. Mazkur tizim uskunalardagi nosozliklarni tezkor aniqlaş, işlab çiqarişdagi töxtalişlarning oldini oliş va texnologik jarayonlarni samarali boşqarişga xizmat qilmoqda.
Maʼlum qilinişiça, ayni paytda kombinatda 30 ga yaqin sunʼiy intellekt loyihasi ustida iş olib borilmoqda. Jumladan, geologik maʼlumotlarni tahlil qiliş asosida burğilaş va portlatiş işlarini optimallaştiriş, portlovçi materiallar sarfini kamaytiriş, temir yöl infratuzilmasidagi nosozliklarni avtomatik aniqlaş va avariyalarni oldindan taxmin qiliş, şuningdek, boyitiş fabrikalarida “Maşinaviy köriş” (“Flotation AI”) texnologiyasi yordamida reagentlar sarfini avtomatik boşqariş kabi innovatsion yeçimlar işlab çiqarişga tatbiq etilmoqda.
Tadbirda “Olmaliq KMK” AJ Investitsion takliflar va istiqbolli loyihalarni amalga oşirişga tayyorlaş böyiça loyiha ofisi yetakçi muhandisi Malika Turaxanova, 3-mis boyitiş fabrikasi direktorining raqamlaştiriş böyiça örinbosari Odil Fayzullayev hamda boşqaruv raisining axborot siyosati masalalari böyiça maslahatçisi — Axborot xizmati boşliği Umida Qarşiboyeva amalga oşirilayotgan loyihalar, ularning samaradorligi va istiqboldagi vazifalar yuzasidan batafsil maʼlumot berdilar hamda OAV vakillarining savollariga javob qaytardilar.
Şuningdek, kombinat tomonidan işlab çiqilgan va amaliyotga joriy etilgan 16 ta raqamli tizim uçun Adliya vazirligining mualliflik huquqi guvohnomalari olingani maʼlum qilindi. Bu esa korxonada yaratilayotgan innovatsion işlanmalar nafaqat işlab çiqariş samaradorligini oşirişga, balki milliy intellektual salohiyatni yuksaltirişga ham xizmat qilayotganini körsatadi.
Matbuot anjumanida taʼkidlanganidek, kelgusida OKMKning yagona raqamli ekotizimini şakllantiriş hamda sunʼiy intellektni boşqaruv va işlab çiqarişning barça bosqiçlariga keng joriy etiş ustuvor vazifalardan biri bölib qoladi. Bugun sunʼiy intellekt OKMK faoliyatida şunçaki istiqbol rejasi emas, balki işlab çiqariş samaradorligi, xavfsizlik va boşqaruv sifatini oşirayotgan amaliy vositaga aylangan.
Farangiz ABRUYEVA,
“Hurriyat” muxbiri.
