Avgustda o'rik pishig'i
yoxud shoir xonadonida G'rikxG'rlikdan benasib qolganim haqida
Yozning so'nggi oyi — avgust boshlarida jannatmonand Boysunning so'lim go'shalaridan biri Yuqori Machayda ijodiy safarda bo'lishga to'g'ri keldi. Ushbu mahalladan bir qishloq pastda men uchun eng qadrli bo'lgan insonlardan biri — taniqli ijodkor, shoir Abdimurod Xudoyberdiyev umrguzaronlik qiladilar. Shahardan chiqishda ijodiy safardan so'ng shoir akamizning diltortar suhbatlarini olishni ham o'zimcha reja qilgandim.
Biroq borar manzilimiz Yuqori Machaydan yana 15-16 chaqirim olisdagi baland tog'lar bag'rida ekanligi bois mo'ljaldan ancha kech — kunbotar mahalda ortga qaytdik. Shoir xonadonida kechadigan suhbat ortga surilganini allaqachon anglagan bo'lsam-da, shundoq darvozalari yonidan o'tib, indamay ketishni o'zimga ep ko'rmadim. Shoir xalqi tabiatan ko'ngli nozik xilqat ekanligini bilganim bois hech bo'lmasa oyoq uchida bo'lsa ham Abdimurod aka bilan bir zum hollashish niyatida darvozalari qarshisida to'xtadik. Necha yillar oralatib shu tomonlarga ijodiy safar qilganim-u, bir qur bo'lsa-da, hollashmay ketib qolganimni eshitsalar, domangir, ya'ni xafa bo'lishlari tabiiy edi-da.
Ko'cha darvozadan qilgan chaqirig'imizni eshitgan shoirning o'zlari nevaralar qurshovida bizga peshvoz chiqdilar. Bir-birimizni bag'rimizga bosib, diydorlashdik. So'nggi bor shaharda ko'rishganimda sog'liqlarini ancha oldirib qo'yganlarini ko'rib, tashvishlangandim. Haytovur, salomatlikni tiklab, ancha tetiklashibdilar. Chehralariga nur, ruhiyatlariga sokinlik qaytganini ko'rib, dilim ravshanlashdi.
— Xayriyat, muharrir ukajonimni ko'rar kun bor ekan-da, — deya uyga taklif qildi. — Bugun ketish yo'q, tonggacha daryo labidagi so'rida suhbat qilamiz, — degancha hovli to'riga, daryo suvi ovozi sharqirab eshitilayotgan quyuq daraxtzor tomon ishora qildi u.
Vaziyatni tushuntirib, uzrimizni aytdik. Biz tomondan “noinsoflik” bo'layotganini anglab turgan bo'lsak-da, “shirin ijodiy suhbat”ni boshqa kunga qoldirishlariga ijozat so'radik.
— O'rik pishdi qishloqda, hech bo'lmasa, biror soat o'tirib, o'rikxo'rlik qilinglar… Shuncha yo'l bosib, ko'cha darvozadan qaytish nimasi?
Kun kech bo'lgani, hali ishxonada ham qiladigan ishlar borligini aytib, shoir akamiz xonadoniga yaqin oylar ichida mehmon bo'lishni va'da qilib, ijozatlari bilan shaharga qaytdik.
…Va yo'l-yo'lakay Darband darasining shom paytidagi afsonavor manzaralariga mahliyo bo'lgan holda beixtiyor Abdimurod akaning o'rikxo'rlik haqidagi takliflari yodimga tushsa-chi… “Qanaqasiga o'rikxo'rlik, shoir hazillashmadilarmi, yozning so'nggi oyida-ya?”
Xayolimdan kechganini tashimga chiqarishni bilib-bilmay bir zum o'zimcha fikrladim. Nihoyat, yonimda mashina boshqarayotgan hamrohimdan najot kutgandek:
— Shoir o'rikxo'rlikka taklif qilganlarini siz ham eshitdingizmi? — dedim.
— Nega eshitmayin, bir emas, bir necha marta da'vat qildilar, lekin e'tibor qilmadingiz.
— Shu pallada o'rik pishadimi? To'g'ri, bir vaqtlar eshitgandim, baland tog' qishloqlari, masalan, Machaydan ancha yuqoridagi O'rikli kabi qishloqlarda o'rik pishishini.
— Bor bo'ling-e, Machay, Yuqori Machayda ham endi pishdi o'rik. Tunov kuni kelib ketgandim. Pishgandayam, hali g'o'ra. Biror haftada g'arq pishadi, shekilli.
Qiziq, Boysunning Sherobod-Bandixonga tutash hududlarida o'rik aprelda, shahar hududida may-iyunda, bu tomonlarda avgustda o'rik pishadi. Eshitganimga ko'ra, O'rikli, Yakkatol kabi qishloqlarda hatto sentyabrga borib o'rik sarg'ayarkan.
Mana, Boysunning o'ziga xos mo''jizakorligi. Bir nom bilan ataluvchi hududda to'rt faslning uch faslida o'rik pishig'i o'tadi. Bundan ortiq mo''jizaning o'zi bo'ladimi axir?
Ertasi kun Yuqori Machay mahallasida kartoshkachilikni rivojlantirish loyihasi doirasida borib ko'rganim — ibratli ishlar haqidagi narsani qoralab turganimda, tuman hokimligi matbuot xizmati rahbari Yunusbek Xoliyorov aloqaga chiqib qoldi.
— Assalomu alaykum, ustoz! Kecha Machay tomonlarga o'tgandim, muhim yig'ilish bor edi. Tadbirdan so'ng bir-ikkita yaxshi videotasvir va suratlar olish uchun xonadonlarga kirdim. Qizig'i, Machay tomonlarda ayni o'rik pishig'i boshlanibdi. Juda chiroyli tasvirlar, suratlar olindi. Sizga ham tashlayapman, ko'rib zavq oling, dedim.
— Bir-birimizdan bexabar bir kunda bir manzilga ijodiy safar qilibmiz, — deyman Yunusbekdan videotasvirlar uchun minnatdor bo'lib. — Men baland tog' hududiga chiqqanim tufayli bexabar qolibman-da. Ammo-lekin tasvir va suratlar uchun tashakkur!
Yunusbekka shoir bilan bo'lgan kechagi voqeani, o'zim anglamagan holda soddalik tufayli “o'rikxo'rlik”dan benasib qolganim haqida gapirib berdim. Rosa kulishdik…
Darvoqe, Yunusbekning tasvirlarini tomosha qilib, Boysun haqiqatan ham jannatmonand yurt, bu yerda har qadamda betakror tabiat mo''jizalariga duch kelishingiz oddiy hol ekanligiga, bu makon haqiqatan Alloh nazari tushgan joyligiga yana bir bor amin bo'ldim.
Mana, yurtimizga tiramoh nafasi kirib keldi. Tog'larga esa tiramoh yanada avvalroq tashrif buyuradi. O'rik daraxti kuz nafasi hali kirib kelib-kelmay birinchilardan bo'lib sarg'ayib, barg to'kadigan daraxt. Demak, Machay zardolilari ham tumanimizning boshqa hududlaridan avvalroq barg to'kadi. Lekin bungacha uning hosillari pishib ulgurishi kerak… Bu kabi noyob tabiat hodisasiga har joyda emas, Boysundek mo''jizalarga boy ma'voda guvoh bo'lish mumkin.
Hamkasbim olgan video va suratlarda avgust oyining so'nggi kunlari bo'lishiga qaramay, Machay bog'lari, hovli-uylardagi zardoli daraxtlarining mayin shamolda sollanib turgan shoxlaridagi qizil, sariq rangdagi o'rik mevalarini ko'rib, Yaratgan Egam biz insonlarga qanchalik go'zal rizqlarni ato etganligini tasavvur qilaman.
Darvoqe, soddalikmi, e'tiborsizlikmi bois Abdimurod akaning xonadonidagi o'rikxo'rlikdan benasib qolganim, balki, yaxshilik uchundir. Bir yaxshilikki, ilohim, kelgusi o'rik pishig'igacha ham umrimizni ziyoda qilib, shoir hovlisidagi so'rida, kuz arafasida g'arq pishgan zardoli daraxtlari soyasida o'tirib, shirin davra atrofida o'rikxo'rlik qilish nasib etsa…
Davron ORIF,
jurnalist,
“Boysun” gazetasi
bosh muharriri.