Hamkorlikda yangi mintaqaviy tafakkur sari

Joriy yilning 28-29 sentyabr kunlari Tojikiston Respublikasining Xöjand va Guliston şaharlarida Ikkinçi Farğona tinçlik forumi ötkazildi. Unda Özbekiston, Qirğiziston va Tojikistondan kelgan rasmiy şaxslar, öndan ortiq davlat delegatsiyalari, xalqaro taşkilotlar va fuqarolik jamiyati institutlari, şu jumladan, Özbekiston Jurnalistlar uyuşmasi vakillari ham qatnaşdi. Quyida uşbu anjuman taassurotlari haqida söz yuritamiz.

Yangi tarixni yaratgan hujjat

Taʼkidlaş lozimki, bu nufuzli xalqaro tadbir yangi muloqot platformasi emas, balki 2025 yil 15-16 oktyabr kunlari Farğona şahrida “Farğona vodiysi: tinçlik va taraqqiyot yölida birdamlik” mavzusida bölib ötgan Birinçi Farğona tinçlik forumidagi muloqotlarning mantiqiy davomi böldi.

Farğona vodiysi Özbekiston, Qirğiziston va Tojikiston xalqlarini tarix, madaniyat, qöşniçilik va muştarak taqdir bilan boğlab turgan makondir. Bu hududda tinçlik va barqarorlikni mustahkamlaş faqat davlatlar örtasidagi diplomatik munosabatlar emas, balki aholi farovonligi, iqtisodiy taraqqiyot va xalqlar örtasidagi işonç bilan ham çambarças boğliq. Farğona tinçlik forumlari ana şu ehtiyojdan kelib çiqadigan mintaqaviy muloqot maydoni sifatida muhim ahamiyat kasb etadi.

Bu yilgi forum Xöjand deklaratsiyasining qabul qilinganiga bir yil tölişi munosabati bilan taşkil etilgani alohida eʼtiborga molik. Özbekiston, Tojikiston va Qirğiziston örtasidagi döstlik va hamjihatlikning yangi davrini boşlab bergan uşbu tarixiy deklaratsiya Markaziy Osiyoda özaro işonç, tinçlik va umumiy taraqqiyotga qaratilgan siyosiy irodaning muhim ifodasi sifatida qaraladi.

Maʼlumki, 2025 yil 31 mart kuni Xöjand şahrida Özbekiston Respublikasi Prezidenti Şavkat Mirziyoyev, Tojikiston Respublikasi Prezidenti Emomali Rahmon va Qirğiz Respublikasi Prezidenti Sadir Japarov iştirokida uç tomonlama sammit bölib ötdi. Unda uç davlat çegaralari tutaşgan nuqta töğrisidagi şartnoma va Abadiy döstlik töğrisidagi Xöjand deklaratsiyasi imzolandi. Bu voqea Markaziy Osiyo davlatlari munosabatlarida muhim siyosiy va diplomatik bosqiç böldi.

Eng muhim jihati şundaki, deklaratsiyaning ahamiyati faqat bugungi kun bilan çeklanmaydi, bu — kelajak avlodlar uçun tinçlik va hamjihatlikni mustahkamlaşga qaratilgan siyosiy majburiyatdir. Bu kelişuvning tarixiy ahamiyatini, avvalo, uning ramziy mazmuni va mintaqaviy hamkorlik uçun oçgan imkoniyatlari orqali anglaş mumkin. Uşbu hujjat uç davlatning döstlik va yaxşi qöşniçilikni mustahkamlaşga qaratilgan umumiy siyosiy irodasini ifodaladi. Çegara masalalarini muzokara va kelişuv asosida hal etişga intiliş esa mintaqada tinçlikni taʼminlaşning muhim diplomatik vositasi desak, xato bölmaydi.

Xöjand deklaratsiyasi Özbekiston, Tojikiston va Qirğiz Respublikasi munosabatlarini faqat siyosiy muloqot bilan çeklamasdan, iqtisodiy va gumanitar sohalarda ham rivojlantiriş uçun muhim siyosiy zamin yaratadi.

Birinçidan, çegaraoldi savdosi va transport aloqalarini rivojlantiriş uçun qulay şaroit şakllantiriş imkoni kengayadi. Aholi va tadbirkorlar örtasidagi aloqalarning osonlaşişi mahalliy iqtisodiyotga, xizmat körsatiş sohasiga va iş örinlariga ijobiy taʼsir körsatişi mumkin.

Ikkinçidan, suv va energetika masalalarida hamkorlikning ahamiyati ortadi. Farğona vodiysida suv resurslaridan oqilona foydalaniş, qişloq xöjaligi va energetika sohalarida özaro manfaatlarni hisobga oliş davlatlar örtasida doimiy muloqotni talab etadi. Mavjud kelişuvlarni amalga oşiriş ana şu muloqotning amaliy yönalişlaridan biri sanaladi.

Uçinçidan, madaniyat, taʼlim, ilm-fan va turizm sohalaridagi aloqalar xalqlar örtasidagi özaro tuşunişni mustahkamlaydi. Çunki davlatlararo döstlikning barqarorligi faqat rasmiy uçraşuvlarga emas, balki oddiy fuqarolarning kundalik hayotidagi işonç va hamkorlikka ham boğliq. Şu boisdan Xöjand deklaratsiyasining mazmunini anglaşda inson manfaatini markazga qöyiş muhim. Çegara hududlarida yaşovçi oilalar, savdogarlar, fermerlar, talabalar va mehnatkaşlar uçun yaxşi qöşniçilik, avvalo, kundalik hayotdagi qulaylik va xavfsizlikdir.

Tahlilçilarning fikriga köra, Parij va Rim şartnomalari Yevropa integratsiyasining huquqiy poydevorini yaratgan bölsa, Markaziy Osiyoda Xöjand deklaratsiyasi uç davlat örtasidagi yangi munosabatlar bosqiçini belgilamoqda. Bir söz bilan aytganda, bu tarixiy kelişuvni Markaziy Osiyoda hamkorlikni rivojlantiriş uçun muhim siyosiy asoslardan biri deyiş mumkin. Uning ahamiyati uç davlat munosabatlaridan taşqarida ham namoyon böladi: çegaraviy masalalarni tinç yöl bilan hal qiliş, özaro manfaatlarni uyğunlaştiriş va mintaqaviy muloqotni kuçaytiriş boşqa hamkorlik jarayonlari uçun ham ahamiyatli tajriba hisoblanadi.

Tinçlik forumlari – jamiyatlar ovozi

Xöjand deklaratsiyasining tarixiy ahamiyati uç mamlakat xalqlari örtasidagi döstlikning amaliy natijalar bilan boyib borişida namoyon bölmoqda. Bunda fuqarolar muloqoti, mahalliy taşabbuslar va jamoatçilik diplomatiyasiga ham eʼtibor qaratiş zarur. Madaniy tadbirlar, yoşlar almaşinuvi, qöşma taʼlim dasturlari va jurnalistlar hamkorligi davlatlar örtasidagi yaqinlikni jamiyat hayotiga olib kirişga xizmat qiladi.

Farğona tinçlik forumlari mana şu ezgu maqsadlarning muhokamasiga qaratilgani bilan ham yanada ahamiyatli. Navbatdagi forumning Tojikistonda ötkazilişi muhim kelişuv atrofidagi muloqotning tizimli davom etayotganini körsatdi. Bu jarayonda tahlil markazlari, xalqaro ekspertlar, ilmiy doiralar, jamoatçilik va ommaviy axborot vositalari vakillarining faol iştiroki hamkorlikni faqat davlatlararo darajada emas, balki jamiyatlar örtasida ham mustahkamlaşga hissa qöşadi. Şu maʼnoda, anʼanaviy tus olayotgan Farğona tinçlik forumlari davlatlarning siyosiy hamkorligi namoyişigina emas, balki jamiyatlarning ham ovozi, deyiş mumkin.

Bu galgi forum “Farğona vodiysi: tinçlik, işonç va farovonlik makoni” mavzusiga bağişlandi. Özbekiston Respublikasining Farğona viloyati, Qirğiz Respublikasining Botken viloyati va Tojikiston Respublikasining Suğd viloyati rahbarlari iştirok etgan forumda mintaqaviy hamkorlikning ustuvor masalalari muhokama qilindi. Xususan, rivojlaniş jarayonlarining oldindan prognoz qilinadigan va izçil bölişini taʼminlaş, iqtisodiy boğliqlik va özaro manfaatli hamkorlik, savdo, sanoat va iqtisodiy aloqalarni kengaytiriş muhokamalarning markazida böldi. Nufuzli anjumanda söz olgan xalqaro ekspertlar öz çiqişlarida Özbekiston Prezidenti Şavkat Mirziyoyevning Markaziy Osiyoda tinçlik va barqarorlikni taʼminlaş borasidagi taşabbuslari va siyosiy faolligini alohida eʼtirof etişdi.

Forumda tabiiy resurslar va ekologik hamkorlik, resurslardan oqilona foydalaniş, çegaraoldi ekologik masalalarni birgalikda hal etiş, inson kapitali va ilmiy aloqalar, taʼlim, fan va tahlil markazlari hamkorligini rivojlantiriş böyiça qizğin muloqotlar keçdi. Davlatlarning özaro hamkorligida jamoatçilikning iştiroki, yoşlar, xotin-qizlar, fuqarolik jamiyati va mahalliy jamoalarning tinçlik kun tartibidagi örnini kuçaytiriş yuzasidan fikr almaşildi.

Ommaviy axborot vositalari hamkorligi, uç mamlakat jurnalistlari va media taşkilotlari örtasida professional aloqalarni kengaytiriş masalasi Ikkinçi Farğona tinçlik forumining alohida muloqot mavzusi böldi. Muhokamalarda mintaqaviy hamkorlikni taʼminlaşda jurnalistlar zimmasiga katta masʼuliyat yuklanişi taʼkidlandi. Ommaviy axborot vositalari uç mamlakatdagi ijobiy tajribalar, umumiy muammolar va ularning yeçimlari haqida xolis, dalillarga asoslangan materiallar tayyorlaşi orqali xalqlar örtasidagi işonçni mustahkamlaşga hissa qöşa olişi qayd etildi. Munozaralarda iştirok etgan Özbekiston, Qirğiz Respublikasi va Tojikiston jurnalistlari davlatlar örtasidagi mediahamkorlik umumiy tarix, muştarak manfaatlar va mintaqaviy taraqqiyot sari muhim qadam, degan fikrda yakdil böldilar.

Darhaqiqat, bugun uç mamlakat jurnalistlari oldida xalqlarimizning tarixiy yaqinligini zamonaviy axborot makonida yanada mustahkamlaşdek muhim vazifa turibdi. Zero, jurnalistika nafaqat voqealarni yoritadi, balki odamlar örtasida muloqot örnatadi, jamiyatda fikr uyğotadi, xalqlarni bir-biriga yaqinlaştiradi.

Farğona vodiysi — şunçaki geografik hudud emas. U asrlar davomida turli xalqlar bir makonda yaşab, bir-birining madaniyati, urf-odatlari va qadriyatlarini boyitib kelgan noyob tarixiy maskandir. Vodiy aholisining hayoti bir-biri bilan çambarças boğliq. Suv resurslari, ekologiya, qişloq xöjaligi, tadbirkorlik, savdo-sotiq, taʼlim, yoşlar bandligi va madaniy aloqalar — bularning barçasi mintaqaning bugungi kuni va ertangi taraqqiyotini belgilaydigan masalalardir.

Uşbu mavzularning köpçiligi davlat çegaralari bilan çeklanmaydi. Bir hududdagi ekologik özgariş, suvdan foydalaniş yoki iqtisodiy faollik boşqa hudud aholisining hayotiga ham daxl qilişi mumkin. Şu bois bunday jarayonlarni har bir mamlakat jurnalistlari alohida emas, balki özaro axborot almaşgan holda, turli nuqtai nazarlarni inobatga olib yoritişi muhim. Masalan, jurnalistlarning çegaraoldi savdosi, kiçik biznes, transport, turizm va yoşlar bandligi haqidagi qöşma materiallari mintaqadagi iqtisodiy aloqalarning insonlar hayotiga taʼsirini oçib berişga xizmat qiladi.

Axborot oqimi tezlaşgan bugungi kunda baʼzan tekşirilmasdan tarqatilgan, notöğri talqin qilingan maʼlumotlar jamoatçilikda tuşunmovçilik va asossiz xavotirlarga sabab bölişi mumkin. Ayniqsa, çegaraoldi munosabatlari, suv resurslari, migratsiya va ijtimoiy masalalarni yoritişda jurnalistning masʼuliyati yanada ortadi. Bunday mavzularda faktlarni tekşiriş, işonçli manbalarga tayaniş, voqealarni töliq kontekstda körsatiş va inson qadr-qimmatini hurmat qiliş muhim.

Şu nuqtai nazardan kelib çiqib, Ikkinçi Farğona tinçlik forumida Özbekiston, Qirğiz Respublikasi, Tojikiston media tuzilmalari va ommaviy axborot vositalari örtasida hamkorlikni rivojlantiriş muhimligi köp bora eʼtirof etildi. Taʼkidlanganidek, uç davlat jurnalistlarining özaro tajriba almaşişi, murakkab mavzularda birgalikda işlaşi va kasbiy etika masalalarini muhokama qilişi mintaqaviy axborot muhitining sifatini oşirişga yordam beradi.

Hamkorlik – jurnalistlar uçun yangi imkoniyat

Farğona vodiysidagi xalqlarning özaro yaqin munosabatlari media sohasi vakillari uçun yangi ufqlar oçadi. Masalan, vodiyning boy madaniy merosi jurnalistlar hamkorligi uçun yana bir katta imkoniyatdir. Bu zaminda şakllangan adabiy, meʼmoriy, hunarmandçilik va maʼnaviy anʼanalar xalqlar örtasidagi tarixiy aloqalarni örganişga imkon beradi.

Masalan, uç mamlakat jurnalistlari birgalikda hujjatli filmlar yoki vodiyning tarixiy şaharlari, buyuk allomalari, xalq hunarmandçiligi va anʼanalari haqida turkum körsatuvlar tayyorlaşi mumkin. Bunday loyihalarning ahamiyati faqat ötmişni eslaş bilan çeklanmaydi. Ular bugungi avlodga umumiy tarixiy merosni anglaş, madaniy xilma-xillikni qadrlaş va özaro hurmat tuyğusini mustahkamlaşga yordam beradi.

Ayniqsa, yoşlar auditoriyasi uçun zamonaviy multimedia formatlarida tayyorlangan hikoyalar, podkastlar, videolavhalar va ijtimoiy tarmoqlar uçun maxsus materiallar katta qiziqiş uyğotişi tabiiy. Bunda tarixiy voqealarni bir tomonlama talqin qilişdan qoçiş, işonçli manbalarga tayaniş va har bir xalqning madaniy xotirasiga ehtirom bilan yondaşiş zarur.

Mintaqaviy jurnalistika hamkorligining kelajagi bugungi yoş mutaxassislarga yaratilayotgan imkoniyatlarga ham boğliq. Yangi avlod jurnalistlari nafaqat axborot töplaş va tarqatiş, balki raqamli texnologiyalar, maʼlumotlar tahlili, multimedia, xalqaro kommunikatsiya va sunʼiy intellekt bilan işlaş könikmalariga ham ega bölişi kerak. Yoş jurnalistlar bir-birining mamlakatini, madaniyatini va kasbiy muhitini qançalik yaxşi bilsa, kelajakdagi hamkorlik uçun şunçalik mustahkam asos şakllanadi.

Şu boisdan, forum davomida yoş jurnalistlar uçun qöşma mahorat darslari, stajirovkalar, yozgi maktablar va yoşlar medialaboratoriyalarini taşkil etiş böyiça takliflar ilgari surildi. Bunday dasturlarda faktçeking, jurnalistika etikasi, media huquqi, raqamli xavfsizlik va sunʼiy intellektdan masʼuliyatli foydalaniş masalalariga alohida eʼtibor qaratiş lozimligi bildirildi.

2022 yilda Özbekiston Jurnalistlar uyuşmasi va Tojikiston Jurnalistlar uyuşmasi örtasida özaro hamkorlik memorandumi imzolangan. Forumdagi muhokamalarda mazkur hujjat doirasidagi amaliy hamkorlikni yanada mustahkamlaş, xususan, jurnalistlar iştirokida xalqaro uçraşuvlar, konferensiyalar va davra suhbatlari taşkil etiş böyiça fikr almaşildi. Özaro xalqaro hamkorlik loyihalariga Qirğiz Respublikasi Jurnalistlar uyuşmasini ham jalb etiş taklifi örtaga taşlandi.

Forumda ekspertlar tomonidan bildirilgan Farğona vodiysi mediahamjamiyatining doimiy faoliyat yurituvçi hamkorlik maydonini taşkil etiş taklifi ham eʼtiborga molik. Uşbu maydon uç mamlakat jurnalistlar taşkilotlari, tahririyatlar, oliy taʼlim muassasalari va media mutaxassislarini birlaştirişi mumkin. Taklifga köra, har yili hamkorlikning ustuvor yönalişlari belgilanib, qöşma loyihalar rejalaştiriladi va amalga oşirilgan işlar sarhisob qilinadi.

Şuningdek, Farğona vodiysi mediahamjamiyatining yillik forumini ötkaziş, jurnalistlar uçun elektron axborot almaşinuvi maydonini yaratiş, qöşma jurnalistik materiallar tanlovini taşkil etiş va mintaqaviy media maktabini yölga qöyiş mumkin. Bu taşabbuslarni bosqiçma-bosqiç amalga oşiriş kelgusida mediahamkorlik sohasida aniq natijalarga erişiş imkonini beradi.

Bugun texnologiyalar jurnalistlar uçun yangi imkoniyatlar oçmoqda. Masofadan turib hamkorlik qiliş, maʼlumotlar almaşiş, birgalikda tahliliy materiallar tayyorlaş va multimedia mahsulotlarini turli platformalarda tarqatiş tobora qulaylaşmoqda. Farğona vodiysi jurnalistlari uşbu imkoniyatlardan foydalanib, umumiy mavzularda qöşma podkastlar, videoloyihalar, elektron maxsus sahifalar va hujjatli filmlar tayyorlaşlari mumkin.

Raqamli hamkorlik platformasi esa jurnalistlarga ekspertlar bilan aloqa örnatiş, tadbirlar haqida maʼlumot oliş, materiallar almaşiş va qöşma loyihalarni muvofiqlaştirişda yordam beradi. Albatta, raqamli texnologiyalardan foydalaniş jurnalistning kasbiy masʼuliyatini kamaytirmaydi. Aksinça, axborotning işonçliligi, şaxsiy maʼlumotlarni himoya qiliş va sunʼiy intellektdan foydalanişning şaffofligiga bölgan talabni kuçaytiradi.

Bizningça, Farğona vodiysi jurnalistlari hamkorligining eng muhim mezoni ötkazilgan tadbirlar yoki imzolangan hujjatlar soni bölmasligi kerak. Asosiy natija odamlarga kerakli axborotning köpayişi, ularning umumiy muammolar haqida töğri tasavvurga ega bölişi va turli jamoalar örtasida muloqotning kengayişida namoyon bölişi lozim.

Birgalikda tayyorlangan sifatli jurnalistik materiallar orqali tadbirkorlar yangi imkoniyatlar haqida maʼlumot olişi, yoşlar taʼlim va kasb tanlaşga oid tajribalar bilan tanişişi, mahalliy jamoalar ekologik taşabbuslardan xabardor bölişi mumkin. Şu maʼnoda, jurnalistlarning hamkorligi faqat kasbiy munosabatlar doirasida qolib ketmasdan, mintaqaning ijtimoiy va gumanitar taraqqiyotiga xizmat qiladigan amaliy faoliyatga aylanişi maqsadga muvofiqdir.

* * *

Şuni alohida aytiş mumkinki, Tojikiston Respublikasining Xöjand va Guliston şaharlarida bölib ötgan Ikkinçi Farğona tinçlik forumi Farğona vodiysi xalqlarini boğlab turgan tarixiy qöşniçilik anʼanalari bugun yangi mazmun bilan boyiyotganini hamda uç davlat örtasidagi özaro hamkorlikning istiqbolli yangi yönalişlari va foydalanilmayotgan imkoniyatlar mavjudligini körsatib berdi.

Forumdan kelib çiqqan yana bir muhim xulosa şuki, davlatlararo munosabatlarning rivoj topişi va mustahkamlanişida jurnalistlarning kasbiy hamjihatligi, oçiq muloqoti va birgalikdagi ijodiy izlanişlari alohida örin tutadi. Zero, yaxşi qöşniçilik nafaqat diplomatik muloqot va iqtisodiy aloqalarda, balki odamlarning bir-biri haqida qanday axborot olişi, bir-birini qanday tuşunişi va umumiy kelajak haqida qanday fikr yuritişida ham namoyon böladi. Ayniqsa, Farğona vodiysi jurnalistlari uçun bu — yangi imkoniyat va katta masʼuliyat. Uni amaliy hamkorlikka aylantiriş esa uç mamlakat mediahamjamiyatining muştarak vazifasi, desak, xato bölmaydi.

Şuhrat ORIPOV,

Özbekiston Jurnalistlar

uyuşmasi raisi.

 

Yangiliklarni döstlaringizga ulaşing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan