Inson qadri – islohotlarning bosh mezoni
Mustaqillik faqat davlatning xalqaro huquqiy maqomigina emas, xalqning o'z taqdirini o'zi belgilashi, milliy manfaatlarini erkin himoya qilishi, jamiyatning siyosiy, iqtisodiy va ma'naviy taraqqiyot yo'lini mustaqil tanlashi demakdir. O'zbekiston davlat mustaqilligining 35 yilligi ana shu tarixiy tanlov natijalarini sarhisob qilish bilan birga, taraqqiyotning navbatdagi bosqichida oldimizda turgan vazifalarni ham teran anglashga undaydi. Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2026 yil 28 avgustdagi mustaqillik bayramidagi tantanali marosimda so'zlagan nutqi bu jihatdan mamlakatning bugungi ijtimoiy-siyosiy rivojlanish mantig'i hamda istiqboldagi ustuvor yo'nalishlarini o'zida mujassam etgan dasturiy mazmunga ega.
Mustaqillikning siyosiy mohiyati, avvalo, suveren davlat institutlarining barqarorligi va ularning jamiyat manfaatlariga xizmat qilishi bilan o'lchanadi. Shu nuqtai nazardan qaralganda, o'tgan 35 yil O'zbekiston uchun milliy davlatchilik asoslarini mustahkamlash, siyosiy tizimni yangilash, iqtisodiy mustaqillikni kuchaytirish, ijtimoiy himoya mexanizmlarini kengaytirish va xalqaro maydonda o'zining mustaqil pozitsiyasini shakllantirish davri bo'ldi. Davlat rahbari nutqida istiqlolning qadr-qimmati, eng avvalo, inson qadri va erkin hayotida namoyon bo'lishi ta'kidlangani bejiz emas. Chunki zamonaviy davlatning qudrati nafaqat hududi, tabiiy resurslari yoki iqtisodiy ko'rsatkichlari, balki fuqarolarning huquq va erkinliklari qanchalik ta'minlangani, ularning ertangi kunga va davlat institutlariga bo'lgan ishonchi bilan ham belgilanadi.
So'nggi yillarda “Inson qadri uchun” tamoyilining davlat siyosati markaziga olib chiqilishi boshqaruv falsafasidagi muhim burilishni anglatadi. Davlat organlari faoliyatining yakuniy mezoni quruq idoraviy hisobotlar emas, balki inson manfaatiga xizmat qiladigan aniq amaliy natija bo'lishi kerakligi tobora ustuvor qoidaga aylanmoqda. Majburiy va bolalar mehnatiga chek qo'yilishi, valyuta siyosatining erkinlashtirilishi, tadbirkorlik yo'lidagi to'siqlarning bartaraf etilishi, aholi bilan ochiq muloqot mexanizmlarining kengayishi ana shu islohotlarning yaqqol ko'rinishlaridir. Siyosatshunoslik tilida bu holat ma'muriy buyruqbozlikka asoslangan boshqaruvdan fuqaroga xizmat qiluvchi, hisobdor va natijador davlat modeliga bosqichma-bosqich o'tish sifatida talqin etiladi.
Ijtimoiy siyosatning yangi mazmuni ham bevosita inson manfaatlarini markazga qo'yish bilan bog'liq. Kambag'allikni qisqartirish, aholi bandligini ta'minlash, ehtiyojmand oilalarni manzilli qo'llab-quvvatlash hamda mahalla darajasida muammolarni aniqlab, hal etish mexanizmlarining yo'lga qo'yilishi ijtimoiy davlat tamoyillarini amaliy mazmun bilan boyitmoqda. Prezident nutqida mahallaning jamiyat hayotidagi o'rniga alohida urg'u berilgani ham shundan dalolat beradi. Mahalla endilikda nafaqat an'anaviy o'zini o'zi boshqarish organi, balki aholi ehtiyojlarini davlat siyosati bilan bog'laydigan, ijtimoiy birdamlikni mustahkamlaydigan va fuqarolik faolligini rag'batlantiradigan muhim institut sifatida namoyon bo'lmoqda.
Mamlakat taraqqiyotining eng muhim resursi inson kapitalidir. XXI asrda raqobat tabiiy boyliklar evaziga emas, tobora ko'proq bilim, ilg'or texnologiyalar, yuqori malaka va kreativ tafakkur asosida kechmoqda. Shu bois ta'lim tizimini rivojlantirish masalasi shunchaki ijtimoiy soha vazifasi bo'lib qolmay, balki milliy xavfsizlik va strategik taraqqiyot masalasiga aylandi. Davlatimiz rahbari tomonidan yoshlarning xorijiy tillar, zamonaviy kasblar, axborot texnologiyalari, sun'iy intellekt, ilm-fan va kreativ industriya yo'nalishlarida raqobatbardosh bo'lishi zarurligi qayd etilgani ayni shu ehtiyojdan kelib chiqadi. Oliy ta'lim muassasalari mustaqil fikrlaydigan, muammolarni tahlil qila oladigan hamda yangi bilim va g'oyalar yaratishga qodir avlodni shakllantirishi shart.
Bunday yondashuv iqtisodiy siyosatning mazmun-mohiyatini ham tubdan o'zgartiradi. Zamonaviy iqtisodiyotning barqarorligi yuqori qo'shilgan qiymat, mehnat unumdorligi, innovatsiya va texnologik yangilanishlar bilan belgilanadi. Prezident nutqida yuqori texnologiyali iqtisodiyotga o'tish, investitsiyalarni keng jalb etish, startap va venchur ekotizimini rivojlantirish, raqamli industriya imkoniyatlaridan to'liq foydalanish kabi vazifalarning belgilanishi iqtisodiy modernizatsiyaning sifat jihatidan yangi bosqichini ifodalaydi. Biroq iqtisodiy o'sishning o'zigina kifoya emas. Uning ijobiy samarasi barcha hududlar, turli ijtimoiy qatlamlar va har bir fuqaro hayotida sezilishi, yangi ish o'rinlari, munosib daromad va sifatli infratuzilma shaklida namoyon bo'lishi lozim.
Inson kapitali haqida so'z borar ekan, sog'liqni saqlash tizimini chetlab o'tib bo'lmaydi. Sog'lom va bilimli jamiyat har qanday modernizatsiyaning bosh shartidir. Profilaktik tibbiyot, davlat tibbiy sug'urtasi, zamonaviy diagnostika va davolash imkoniyatlarini kengaytirish hamda tibbiy xizmat sifatini hududlar kesimida yaxshilashga qaratilgan chora-tadbirlar ijtimoiy siyosatning uzoq muddatli samaradorligini belgilab beradi. Sog'liqni saqlashga yo'naltirilayotgan mablag'larni shunchaki xarajat emas, balki inson salohiyatiga tikilgan strategik investitsiya sifatida qabul qilish — davlat boshqaruvida zamon talabiga mos fikrlash mezonidir.
Bugungi taraqqiyotni ekologik mas'uliyatsiz tasavvur etib bo'lmaydi. Markaziy Osiyoda suv taqchilligi, iqlim o'zgarishi, cho'llanish, urbanizatsiya va ekologik yuklamaning ortishi nafaqat tabiatni muhofaza qilish, balki iqtisodiy va siyosiy barqarorlik masalasiga aylanmoqda. Prezident nutqida suv tejovchi texnologiyalarni keng joriy etish, “Yashil makon” umummilliy harakatini yangi bosqichga ko'tarish va shaharlarda yashil hududlarni kengaytirishga doir vazifalar belgilangani ekologik siyosatning davlat strategiyasidagi o'rni tobora oshayotganini ko'rsatadi. Bu yo'nalishda davlat, biznes, ilm-fan, fuqarolik jamiyati institutlari va aholining o'zaro hamkorligi, ayniqsa, dolzarbdir.
Jamiyat barqarorligining yana bir hal qiluvchi omili — millatlararo totuvlik, diniy bag'rikenglik va fuqarolik birdamligidir. Ko'p millatli va turli konfessiyalar mavjud bo'lgan O'zbekiston sharoitida jamiyatning umumiy Vatan, umumiy manfaat va umumiy kelajak g'oyasi atrofida birlashishi davlat taraqqiyotining muhim siyosiy resursi hisoblanadi. Bunda fuqarolik identifikatsiyasi, o'zaro hurmat, tarixiy xotira va zamonaviy vatanparvarlik tuyg'ulari bir-birini mazmunan to'ldiradi. Mustaqillikning 35 yilligi ana shu mushtaraklikni mustahkamlash, istiqlol qadriyatlarini yosh avlod ongiga zamonaviy mazmunda singdirish uchun muhim tarixiy imkoniyatdir.
O'zbekistonning xalqaro maydondagi nufuzi ham mustaqillik yillarida sifat jihatidan yangi bosqichga ko'tarildi. Bugungi tashqi siyosat ochiqlik, pragmatizm, tinchlikparvarlik va o'zaro manfaatli hamkorlik tamoyillariga tayanmoqda. Markaziy Osiyoda yaxshi qo'shnichilik muhitini mustahkamlash, chegaralar, savdo, transport, suv va ekologiya kabi umumiy masalalarni muloqot yo'li bilan hal etishga intilish mintaqaviy siyosatning eng katta yutuqlaridan biridir. Shu bilan birga, dunyoning yetakchi markazlari bilan muvozanatli hamkorlikni rivojlantirish, iqtisodiy diplomatiyani kuchaytirish va nufuzli xalqaro tashkilotlardagi faollikni oshirish milliy manfaatlarimizni global jarayonlar bilan uyg'unlashtirish imkonini bermoqda.
Prezident nutqida belgilangan ustuvor yo'nalishlarning ahamiyati shundaki, ular tarqoq sohalar yig'indisi emas, balki yaxlit taraqqiyot tizimini tashkil etadi. Ta'lim iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshiradi; sog'lom jamiyat mehnat unumdorligini kafolatlaydi; qonun ustuvorligi investitsiya va tadbirkorlik muhiti uchun ishonch yaratadi; mahalla ijtimoiy siyosatning manzilliligini kuchaytiradi; ekologik barqarorlik uzoq muddatli iqtisodiy va demografik xavfsizlikka xizmat qiladi; tinchlikparvar tashqi siyosat esa ichki taraqqiyot uchun qulay tashqi sharoit yaratadi. Ana shu uzviy bog'liqlik Yangi O'zbekiston taraqqiyot modelining eng muhim xususiyatidir.
Mustaqillikning 35 yilligi shunchaki tarixiy sana yoki bayramona yubiley emas. U erishilgan yutuqlar bilan faxrlanish barobarida, kelajak oldidagi yuksak mas'uliyatni ham anglatadi. Suverenitet muntazam ravishda siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va ma'naviy mazmun bilan mustahkamlanib borishi lozim. Uning haqiqiy kuchi esa har bir fuqaroning hayot sifati, sifatli bilim olish imkoniyati, erkin mehnat qilishi, qonuniy himoyasi, xavfsizligi va ertangi kunga bo'lgan qat'iy ishonchida o'z ifodasini topadi.
Sharof AGABAYEV,
O'zbekiston davlat jahon tillari universiteti
siyosiy fanlar kafedrasi
dotsenti.