Boshga loyiq do'ppi yo'qmi, yo…

Tikuvchilik hunarining barcha turi insondan qunt va metin matonat talab etadi. Bu ayollarimizni nafaqat bo'sh vaqtlarini bekor o'tkazmaslikka chorlaydi, balki ro'zg'or yuritishda “aravani bir tomoni”dan tortib yuborishda ham asqotadi. Bosh omon bo'lsa, do'ppi topiladi, deydi xalqimiz.

Ammo bugun ko'pchilik odamlar, ayniqsa, yoshlar milliy bosh kiyimlarga bir qadar e'tiborsiz munosabatdaki, go'yo omon boshlarimizga ham do'ppi topilmayotgandek. Aslida, zamonlar osha avlodlardan-avlodlarga o'tib, qadriyat darajasiga ko'tarilgan do'ppilarning inson salomatligi va milliy mentalitetimizni namoyon etishda ahamiyati beqiyos.

 

Xo'sh, do'ppilar qachondan boshlab e'zozlanib, xalqimizning milliy kiyimiga aylangan? Tarixiy manbalarda keltirilishicha, ayollar do'ppisi ya'ni bosh kiyimlari bundan 6-7 asrlardan avval yaratilgan Movarounnahr hamda Samarqand miniatyuralarida uchraydi. Lekin ming yillar avval ham ota-bobolarimiz bosh kiyimlarini aziz bilgan. Ular, odatda, kimdir bosib ketmasligi uchun uylarning to'riga yoki balandroq joyga ilib qo'yilgan.

— Men do'ppido'zlik bilan 52 yildan buyon shug'ullanaman. Bugungacha do'ppilarning nima uchun e'zozlanishi haqida ko'plab afsonayu rivoyatlar eshitganman, — deydi andijonlik do'ppido'z-hunarmand ayol,— “Mehnat shuhrati” ordeni sohibi Yorqinoy To'ychiyeva.— Ularning birida aytilishicha, qadim zamonlarda xalq orasida o'lat tarqalibdi. Odamlar halok bo'la boshlabdi. Yurt podshohi shunda kim ushbu kasallikka davo topsa, boshidan tilla sochishga va'da beribdi. Kunlar o'tib, bir mo'ysafid ushbu mushkul vazifaning uddasidan chiqqani ovoza bo'libdi. Podshoh uni huzuriga chorlabdi va shifo siri nimada ekanini so'rabdi. Mo'ysafid javob tariqasida kaftida bir siqim qalampirni ko'rsatadi, ya'ni barcha dardni u garimdori bilan yengayotganini aytibdi. Podshoh uning so'zlaridan hayratga tushib, toki o'limga eltuvchi dardni davolagan ekan, men uni boshimda ko'taraman, deya bosh kiyimining to'rt yoniga qalampir chizdirishni buyurgan ekan. Ana shu tarzda garimdori shakli tushirilgan bosh kiyimlar xalq orasida keng yoyilgan ekan.

Bu bir rivoyat. Ammo har bir rivoyatda ham hikmat yashirin.

Iroqi do'ppi, oqpar, baxmal, laylo, qalampirmunchoq do'ppi… Sanasangiz yigirmadan ziyod turlari bor do'ppilarning. Shu bilan birga, ushbu bosh kiyimlardagi har bir shaklning siri turidan ko'p.

— Do'ppidagi har bir shakl ramziy ma'noga ega, — deydi O'zbekiston Respub­likasida xizmat ko'rsatgan madaniyat xodimi, taniqli xattot Habibullo Solih. — Ular ba'zan odamlarning ijtimoiy va maishiy holatidan, zehnu kayfiyatidan xabar beradi. Shuningdek, shakllarda durdona hikmatlar yashirin. Masalan, do'ppilardagi to'rtlik shaklidagi gumbazlar birdamlikni anglatadi. Munchoqsimon shakllar esa inson toki hayot ekan, hamisha harakatda ekanligini anglatadi. Oq-qora rang esa oyning o'n beshi qorong'i bo'lsa, o'n beshi yorug'ligidan darak. Bundan tashqari, avvallari munchoq atrofidagi yulduzchalar do'ppi egasining nech­ta farzandi borligidan xabar bergan. Shu bois bo'yi yetgan qizlar yaxshi niyatlar bilan do'ppi tikkan. Nikoh to'yida kuyov bola boshini do'ppi bezagan. Insonlarning orzu-umidlarini o'zida mujassam etgani uchun ham bu bosh kiyimlarni xalqimiz nihoyatda qadrlagan.

Ammo bugun kimningdir boshida do'ppi ko'rib qolsak, ko'nglimizga har xil gap­lar keladi. Daf'atan, “tinchlikmi?” deya xavotirga tushamiz. Jamiyatda do'ppi kiyib yurgan kishiga nisbatan din sohasi vakili, degan fikr qaror topib bormoqda. Aslida, bu qanchalik to'g'ri?

— Darhaqiqat, bosh kiyimda yurish sunnatdan, — deydi “Hazrati imom” jome masjidi imom noibi Habibulloh Abdurazzoqov. — Muqaddas islom dinida ibodat amallarini bosh kiyimda ado etish joiz hisoblanadi. Biroq do'ppilarni diniy liboslar safiga qo'shib qo'ymaslik lozim. U, avvalo, xalqimizning milliy libosidir. Shunday ekan, do'ppini kundalik hayotda ham g'urur bilan kiyib yurish mumkin.

Mamlakatimizda hunarmandchilikni yanada rivojlantirish va har tomonlama qo'llab-quvvatlashga qaratilgan ishlar bois bugun bozorlarimizda, qadimiy shaharlarimiz ko'chalarida milliy liboslar rastalari tashkil qilingan. Ularda qo'l mehnati mahsuli bo'lgan turli buyumlar, ashyolar, milliy kiyimlar bilan birga, albatta, do'ppilar ham sotilmoqda. Gavjum rastalarda xaridor sifatida, asosan, sayyohlarni uchratasiz.

—O'zbek milliy do'ppilarini yaxshi ko'raman va yurtingizga har kelganimda o'zimga, ayolimga ulardan sotib olaman, — deydi amerikalik mehmon Kristofer Ford. — Bu libos, o'ylaymanki, xalqingizning bebaho mulkidir. U jahonda o'zbek brendi sifatida qabul qilinadi. Shu bois dunyoning qaysi bir davlatiga bormay, kimningdir boshida do'ppi ko'rsam, uning o'zbekligini yoki O'zbekistonda bo'lgan sayyoh ekanligini bilaman.

Ha, do'ppida xosiyat ko'p. Ular mehr nuri qo'shib tikiladi. Ularda urf-odat va an'analarimizning in'ikosi bor. Endi o'ylab ko'ring, har tomonlama ma'naviy hayotimizga daxldor, sog'lig'imizda ahamiyati beqiyos do'ppilarni bugun nega kam kiyyapmiz?! Nahot shoira aytganday:

“Boshga loyiq do'ppi yo'qdir yo

Bosh qolmadi do'ppiga loyiq…”

Yulduz O'RMONOVA,

jurnalist

Yangiliklarni do'stlaringizga ulashing

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan

3 × one =