Kleopatra (Romandan parça)

Muhammad Ali,

Özbekiston xalq yozuvçisi

Özbekiston xalq yozuvçisi, Davlat mukofoti laureati, Berdaq nomidagi Qoraqalpoğis­ton Davlat mukofoti sohibi, professor Muhammad Ali yaqinda xalqimizning tarixiy ildizlarini teran örganişga qaratilgan, yangi “Kleopatra” tarixiy romanini yozib tugatdi. Adabiyotimizda öziga xos yangilik bölişi kutilayotgan, qiziqarli syujet çiziğiga ega bu asar buyuk milliy qahramonimiz Spitamen, aniqroği, uning jangovar qizi Apama avlodiga borib taqaladigan, maşhuri zamon momomiz, miloddan avval 69-30 yillarda yaşagan Misrning sönggi malikasi hayotiga bağişlangan. Gözal va qudratli ayol Kleopatra Spitamen qizi Apamaning öninçi avlodi ekanligini köpçilik bilmasligi mumkin.

Uluğ insonlarning   qaysi tuproqda tuğilgani, uning ildizi qaysi Vatanga borib ulanişi katta ahamiyatga ega. Bu esa Vatanning   uluğligini, ona zaminning xosiyatli ekanini dunyoga köz-közlaydi. Buyuk Kleopatra asl ajdodlari tub ildizi orqali bizning ota makonga, ona tuproqqa kelib ulanmoqda…

Quyida uşbu favqulodda ğaroyib va qiziqarli romandan bir parça berişni lozim deb bildik. “Kleopatra” romani “Jahon adabiyoti” jurnalida töliğiça eʼlon qilinmoqda.

* * *

Buyuk Iskandarning qadami yetgan, Sezar yaxşi körib Yuliopol deb öz nomini qöyişni orzulagan Tars,   Kilikiyaning maşhur va boy şaharlaridan hisoblanardi. Atrof yerlar nihoyatda hosildor, uzumi yaxşi böladi, mevalari şiğil-şiğil   tökilibgina qola qoladi,   tariqzorlar, kunjutpoya, buğdoypoya va arpapoyalar şovullab yotadi. Eçkilari angora eçkilariga öxşagan zotdor. Mamlakatning uzum şarobi, zaʼfaroni, zaytun, olma, anorlari qöşni yurtlarda ham maşhur.

Şimoldan janubga oqadigan Kidn daryosi   şaharni ikkiga ajratib janubga – Uluğ dengizga borib quyilardi. Deydilarki, bir paytlar   Buyuk Iskandar xuddi şu   yerda suvning   bağoyat tiniqligiga havas qilib çömilgisi kelibdi, suvi sovuqligidan bexabar daryoga özini otibdi va zotiljam kasaliga yöliqibdi.

Bugun tong sahardan şahar haddan ziyod boş­qaça bir tavajjuhda… Qandaydir tantana ruhi hukmron. Yoqimli kuz havosi, şimoldan esayotgan yengil şabada köngillarga xuş yoqardi.

Şaharning katta köçasi asta-sekin gavjumlaşib borardi. Bozorlar ham böşab qoldi, dökonlar eşiklari taqa-taq yopildi. Uylardan çiqqan odamlar, xotin-xalaj, xaloyiq markaziy maydondan ötib köçani tirsillatib   Kidn daryosi böyiga, bandargohga qarab oqa boşladi. Antoniy bozor maydonidagi balandlikda muvaqqat taxtda öltirar, Misr malikasini şu yerda kutib olmoqçi, keyin qasrga mehmonga taklif etmoqçiydi. Atrofida Domitsiy, Ventidiy, Station, Kanidiy singari sarkardalar mağrur turişardi.

Qoş qorayib borayotganda daryoda şohona bir kemaning şaharga yaqinlaşayotgani şov-şuvi atrofni tutib ketdi. Sohildagi odamlar kemaga tikilişib, tillari lol, faqat: “Vo-o-o!..”, “Vo-o-o!..” deyişardi. Qimmatbaho misr oğoçidan yasalgan, rang-barang katta şamlarga kömilgan çaroğon kema ertaklardagidek afsonaviy, sirli va jozibador edi, atrofga muattar böy, xuş hid taratardi. Nomi çiqqan, dunyo kezgan   Kanidiy, Domitsiy, Station singari közi pişgan sarkardalar ham hali bunaqa möʼjiza kemani körişmagandi.

Hammani çeksiz hayratga solgan musiqa ovozlari ham tindi. Qaragan közini ololmas, angraygança tomoşadan böşamasdi. Kemaning zarhallangan tumşuği nurafşon çiroqlar nurida yarq-yarq qilar, qirmizi rangdagi yelkanlar şabadada beholgina titrar, kumuşrang eşkaklar navolarga hamroz bölib tölqinlarni mayin-mayin eşardi. Misr malikasini kuzatib kelgan tört yuz kema daryoga siğmasdan etagi Uluğ dengizda   çuvalib qoldi. Daryoning ikki sohili odamga töla, ularning içida ortda kuzatuvçilar, oldinda kutib oluvçilar ham bor, goh-goh yangragan sibizğayu surnay, kifaralar, sistr, doiralarning qorişiq   dağal suronidan kemani qurşab olgan köngillarni allalab, atrofga xuş kayfiyat baxş etayotgan nozik navo ohanglari beholgina ozorlanadi…

Kemaning örtasida harir zarrin pardalar soyasida Afroditaning nafis libosiga öralgan Misr malikasi Kleopatra Filopator momiq töşaklarda xiyol yonboşlab ötirar edi. Xipça belida gözallik maʼbudasining aqlni öğirlaydigan sehrli rangin naqşlangan baloi ofat tasma-kamari yaqqol közga taşlanadi. Ikki yonida xuddi suratlardagi Erot¹ singari qöllarida   rang-barang yelpiğiçlar tutgan xuşbiçim bolajonlar xolis xizmatda… Xarita va nereidalarga²   öxşab yasanib-tusangan yoqimli   hurliqo nozik-nihol joriyalar qay birlari omonatgina kema quyruğidagi suvni ohista şaloplatayotgan kumuş eşkaklar oldida, boşqalari kema dori arqonlariga nazokat bilan suyangança kema çayqalişiga hamohang tebranişarkan, bolajonlarga qarab-qarab qöyişar, örtada bir guruh qizlar raqsga tuşişardi. Juda köp isiriqdonlardan tutatqilar taratayotgan xuşhid va muattar böylar sohilni tutib ketgandi.

Kleopatra eslasa, hali şu paytgaça atay kimnidir maftun etay, yasan-tusan qilay, özimga oro beray, taqinçoqlarimni taqay, es-huşini öğirlay, deb iş tutgan emas ekan. Bunday odati yöq, bunga ehtiyoj ham sezmaydi. Hatto Sezar bilan uçraşuvda ham bu holat kuzatilganmas. Odamlar uni körib, bir oğiz sözini eşitişgaç, tamom, jozibasiga uçib, öz-özidan boğlanib qoladilar. Bunday hol malikaning nasibasiga aylangan…

Lekin Antoniy bilan uçraşuvga malika nimagadir umrida ilk bor astoydil hozirlik kördi. Uç marta şohona kemaning yasalişini borib nazorat qildi. Salobati ortişi uçun kema tört maçtalik bölişini, maçtalarga obdan qurigan, silliq randalangan Suriya mirzateraklaridan tanlanişini uqtirdi, toki uzoqlardan yarqirab   körinib tursun. Tört tomonda qirmizi rangli yelkanlar böy körsatsun. Bölmalari fayzli va şinam qurilsun. Çiroyli   bezatilgan ikki xona — biri Isida, ikkinçisi Dionisniki, — yonma-yon bölsin…

Malika odatda pardoz-andoz işlariga katta eʼtibor beradi. Avvalo, iliq sutda çömilib çiqadi. Keyin pardozga kirişadi. Közga oro beriş uning sevgan maşğulotlaridan biri. Insonning gözalligini yaqqol körsatadigan narsa – bu köz, Kleopatra nazarida. Közning parvarişi şundayki, unga atalgan qora rangdagi böyoq şahlo közning kipriklariga, jiyaklariga va qoşga bir xil quyuqlikda qöyilmoği maqsadga muvofiq. Şunda közning oqi, qoraçiği favqulodda tiniq va yorqin körinadi. Bunday közni “gapirguvçi köz” deb ataydilar. U imo-işora qilmaydi, qatʼiy tikilib turişi bilan hamma gapni anglata oladi.

Yana bir nozik narsa bor: töqyaşil rangli habaş malaxit toşini obdan maydalab lubnon moyiga qoriştirilgan böyoqdan bodom qaboqqa fil suyagidan yasalgan nozikkina nilçöp bilan ohista-ohista surtiladi… Malika hamişa tirnoqlarini qirmizi rangga böyaşni istaydi. Qop­qora soçlarini xino bilan yuvadi, yuzlaridan esa upa-elikni dariğ tutmaydi, Sirbonid dengizidan keltirilgan qimmatbaho moddani toza kumuş kukunlariga aralaştirib yuzlariga tortadi. Tanasiga tarang yopişib turgan zarrin libosi öziga juda ham yaraşadi, qaddi-qomatini börttirib, yana ham gözalroq körsatarkan, nozik badan latofati, körki yaqqol közga taşlanib, köngillarni ğorat etadi…

Kleopatra Şarq hukmdori, triumvir Antoniy bilan uçraşmoq uçun yölga çiqar ekan, doril­amon saltanat malikasi sifatida behisob boyliklar, nodir inʼomlar, qimmatbaho liboslar, zebu ziynatlar, keragidan ortiq aqçalar ham ğamlab qöydi, lekin asosan, umidi özining sehru jodusidan, körku malohatidan edi.   Malika hozir yigirma sakkiz yoşda, bunday pallada   ayolning husni-latofati gul-gul oçilib kamolga yetadi, aqli ham tölişib, teranlaşib, ötkirlaşib odamning xato qilişiga aslo yöl qöymaydi.

Hammaning nazarida Tarsga Kleopatraning emas, balki gözallik va sevgi maʼbudasi Afroditaning Olimp toğidan töppadan-töğri tuşgan oltin kemasi kirib kelganga öxşab ketdi. Şahar xursandçilik, şovqin-suron, favqulodda hayajon oğuşiga çömdi. Har yoqni odamlar tutib ketgan…

— Osiyoning saodati deb gözal Afrodita özi Dionis huzuriga taşrif buyurayotir!.. — degan sözlar yangradi odamlar orasida.

— Afrodita! Dionis!

— Afrodita qanday gözal! Gözal malika! — xitoblari eşitildi ketma-ket.

Kema atrofini örab olgan xalq tevarakda xiyla öralaşib, ivirsinib yurdi. Hamma holiqudrat Misr malikasiga jilla qursa bir bor nigoh taşlaş umidida kezar, uning odam zotidanmi yoki yöqmi, ekanini öz közi bilan körişni istar, bunday betakror manzaradan bahramand bölişga oşiqardi.

Ammo Kleopatra kemadan tuşmadi.

Asta-asta odamlar siyrak torta boşladi.

Delliy bandargohdan halloslab Antoniy huzuriga yetib keldi.

— Imperatorim, bizlar Misr malikasi tomonidan ziyofatga taklif etildik! – xursandligini yaşirmadi sarkarda.

— Biz mehmonni qasrda kutmoqçi edik-ku… — triumvir gangir-gungir qilib tarqalayotgan odamlardan köz olmay.

— Şundoq edi… Ammo… Misr malikasi   mezbonlik vazifasini ado etmoqçi ekanlar. Şarqda biz mezbonmiz, mezbonligimizda tururmiz, Rim imperatorini özimiz mehmon qilurmiz, debdilar malika… — tuşuntirdi Delliy. — Ön ikki sarkardaga aytib ham qöydim…

Delliy Kleopatraning şumligini angladi: u birovning oldiga kelmoqçi emas, balki birov   uning huzuriga taşrif buyursin.   Ha, aqlli ayol Kleopatra, öz qadrini biladi! “Lekin Mark buni öylab ötirmaydi…” dedi öziga özi Delliy içida.

Antoniy, aksinça, malikaga mulozamat körsatişga, özining hayrixohligini sezdirib qö­yişga şoşildi:

— Qani, Delliy, ketdik! Vaqt ötmasin, ketdik!

Mehmonlarni Apollodor bilan Vissarionlar, bandargoh oldidagi maydonda öyin-raqslarga tuşayotgan raqqos va raqqosalar,   surnaylarni çi­yillatadigan, kifaralarni danğillatadigan, lira, sistrlarni çalib qiyvoradigan mohir musiqaçilar kutib olişdi. Vissarion Melissani raqsga tortdi:

— Mehmonlarga qaraşimiz kerak! Öyinga balo bormu?.. Tez böl, anqayma! — karaşmali biroz   jerkiş ohangida Melissa, yer ostidan jilmayib qarab qöyar ekan. Vissarionga qizning ana şunday tutumi, hatto yengilgina jerkib qö­yişi ham xuş yoqar, jörttaga hamişa ğaşiga tegişga intilardi.

Antoniy zavqqa berilib, qiyqiriqlar ostida öyinga ham tuşib ketdi. Xaloyiq gurillab qarsak çalib yubordi. Buning sababi, tarsliklar Antoniyni yaxşi körardilar, çunki u ikki yil oldin Kassiy bosqinidan azob tortganlar boşini siladi, qullikka sotib yuborilgan şahar fuqarolariga hurlik berdi, ayrim soliqlardan ozod   qildi.

Triumvir boşçiligida sarkardalar Kanidiy, Domitsiy, Station, Delliylar kemaga kirişganida, köz oldilarida gözal   bezatilgan çaroğon mehmonxona namoyon böldi. Hamma yoqda çiroqlar, şamlar   porillab nurlar taratib yonar, köngillarga xuş yoquvçi surnay va sibizğa sadolari mayingina atrofga taralardi. Devorlariga tilla va kumuş iplardan töqilgan gilamlar osilgan, mehmonlar poyiga gullar töşalgan.

Şohona dasturxonning pokiza va sariştaligi Antoniyga juda yoqib tuşdi: u bazmlar, başang dasturxonlarning qadriga yetadigan, ziyofatlarga havasmand, taomga öç, şirintomoqlardan hisob­lanardi. Uning bağrikenglik, tantilik odati bor edi, u özini katta olmas, jang mahallari duç kelgan askar yoniga borib ötirib birga ovqat ham yeb ketaverardi. Qöşinni oralarkan, ötib ketayotib, ovqat yeyayotgan askar luqmasiga qöl uzatib: “Mazalikmi?” deya bir bölagini oğziga solar, bularning bari askarlarning unga ixlosini oşirardi. Xotin zotiga öçligi yaxşi fazilatlarini börttirib turardi, köplarga bu yoqardi, çunki işqiy öyinlarda goho, boşqalarga ham yöl körsatib, qöllab yuborar, hazil-mutoyibani yoqtirar, “Antoniy xotin desa tomdan kalla taşlaydi” qabilidagi hazillarni ham samimiy kulib eşitar, aslo köngliga olmasdi. Sodda va oçiqköngil Antoniy kimnidir xafa qilsa, darhol undan çin dildan keçirim sörar, gunohkorni jazolaş lozim esa unga köproq hadyalar berib oradagi ğuborni yöqotib yuborardi.

Malika taʼzim bilan Antoniy va uning yaqin döstlarini yasatiğliq stol atrofiga taklif etdi:

— Xuddi öz uyingizda öltirgandek his eting özingizni! — dedi tabassum bilan Kleopatra.

Başang ziyofat, did bilan yozilgan dasturxon   uluğvor va tökin-çoçin edi. Mehmonlar tilla va kumuş jomlarda şarbatlardan totdilar. Zarrin kosayu idişlarda mazali taomlar tanovul ayladilar, mayi nobdan ham tortildi. Dimoğlar qizişga turdi.

Gözallar gözali Misr malikasi Kleopatrani yaqindan körib Antoniyning yuragi hapriqib ketdi,   boşidan es-huşi uçganday böldi! U bu qadar bequsur, barno, jonon, oftobjamol, bir baloi ofat, yoş narsani hali umrida uçratmagandi! Töğri, xotini Fulviya ham kişi suqi kiradigan kelişgan ayol, lekin oçiq aytganda, nazokatli Kleopatradan ança quyida turar ekan. U şunday beqiyos körku husn sohibasi bilan bir davrada ötirganidan çeksiz baxtiyor his etardi özini. Mahliyolarça qarab turarkan, davrani boşqarib, xizmatkorlarga iş buyurib, mehmonlarga iltifotlar körgizayotgan nozanin malikadan boşqa heç kimni ilğamas, heç narsani sezmasdi. “Maqtaganim töğrimikan?.. Rost aytibmanmu?..” deganday Markni kuzatayotgan Delliyning özi ham Misr malikasidan köz ololmas, uning tanib bölmas darajada suluvlaşib ketganidan yoqasini uşlardi.

Antoniy ilk bor Kleopatrani Sezar maʼşuqasi sifatida Rimdagi villada körgandi. Öşanda yasanib-tusangan, körku husni kamoliga yetgan, yaşnab turgan sohibjamol malika imperator obrösiga obrö qöşadigan şon-şavkat va gözallik   timsoliday  tuyulgandi.

Tarsda esa triumvir, Sezar askarlariga yordam bera olmaganidan xijolat, yalinib-yolvorgan, rahm-şafqat tilab qisingan, yerdan boş kötarmagan Kleopatrani köraman, deb öylagandi. Ammo u hayratda qoldi:   röparasida xiromon aylab yurişlaridan uluğvorlik yoğilgan tannoz, öziga qattiq işongan, saltanat jozibasidan behad   ğururlangan dildor bir sanam turardi! Bu Şarq ayoli edi, oçiği Antoniy şunday ayolni orzu qilib yurardi!

Mamnun jilmaygan Kleopatra triumvirdagi tağayyurni sezdi, ammo bildirmadi, uning nigohini ilib olmoqçi ekanlarini ham fahmladi, biroq tutqiç bermay, buyoqdagilarni azobga soldi…

Antoniy bir narsaga iqror böldi: Kleopatraning gözalligi birinçi qaraşdanoq mahliyo etib qöyadigan monandi yöq barno ekanida emas, balki teran idroki, yaraşimli   muomalasi, har bir sözidagi favqulodda işontirarli sehr, bequsur   harakatlarining özaro uyğunlaşganida mujassam edi. Uning ovoz ohanglari sölim navoday quloqqa xuş yoqardi, til-zaboni   bamisli köptorli musiqa asbobiday tovlanib har maqomga, har lahjaga tuşa olardi. Nigohida şunday fusun bor ediki, qaraganning maftunu mahliyo, vola-yu şaydo bölmay iloji qolmasdi. Tikilganda odamning içidagini tub-tubigaça köra olişiga ne deysiz?   Gözal soxt-sumbat, suluv qad-qomat, kelişgan oyoqlar esa ayriça taʼrifu tavsiflarga munosib… Tiniq çehrasi nurda yuvilganday toza, bejirim ötkir iyagi, qirra buruni nihoyatda öziga yaraşgan edi… Qopqora soçlari tölqinlanib turar, jozibasi toş köngilni ham eritib   yuborar, noz-karaşmasi har qanday erkak zotini aqldan ozdirardi.

— Mayi nobdan quy, mayi nobdan! – buyurdi çakkalari qiziy boşlagan Antoniy Delliyga qarab va sekin şivirladi: — Suv qöşmay ber!   Bugun ikki katta mamlakat hukmdorlari diydorlaşişmoqda axir!

— Boş ustiga, imperatorim! — Delliy tilla qadahlarni töldirdi. — Yangi taom ham keltirildi, mana…

— Menga ham uzat! — qöşildi Domitsiy.

Delliy qadahni töldirarkan, Domitsiyga şivirladi:

— Şaroblardan ehtiyot böliş kerak…

— Nimaga?

— Miş-miş yuribdi, göyo Misr malikasi barini Fiva kohinlarining sehrli duolari bilan tayyorlatganmiş… Içganning boşini aylantirib qöyarmiş, balo-qazolarga giriftor qilarmiş…

— Hali boş aylanişiga ança bor… Aylantirmay quy dadilroq! — buyurdi Domitsiy.

Kleopatra Antoniyga zimdan nazar taşladi: körkam va basavlat körinadi. Kengpeşonaligi, qirğiyburunligi, kalta qirqilgan qalin qora tim soqoli dovyuraklikdan nişona. Jasoratliligi ham bor. Xuddi rassomlar va haykaltaroşlar tasvir etgan Geraklga öxşab ketadi.   Malika qaçonlardir uning ajdodlari Geraklga borib ulanişi, aniqroği, Geraklning öğli Antondan boş­lanişi haqida eşitgandi. Bu afsona unga, çindan ham, munosib! Egnidagi tunika³ ustidan belboğ boğlagan, yonida uzun qiliç osiğliq. Içkilikni yoqtiradi, körinib turibdi. Er kişining içişi heç kimga yangilik emas, ayb ham sanalmaydi…

Kleopatra yasanib olişgan Irada, Xarmiona, Melissalarga mehmonlarga tezroq taomlar tarqatişni buyurdi. Sarkardalar çaqqon harakat qilayotgan siynalari dirkillagan döndiq va dömboq joriyalarga qarab tamşanib qöyişar, ayrimlar yonidagi şerigiga engaşib quloğiga nimalarnidir şivirlar, şerigi esa qizlardan köz uzmay   jilmaygança boş tebratib tasdiqlar qöyardi.

Boşida   tortinib, sipo ötirgan mehmonlar tobora tillari yeçilib, bahri dillari oçilib emin-erkin suhbatga kirişib ketişsa, bu – davra ob-havosining yuqori darajada ekanidan dalolat. Kanidiy öng yonidagi Ventidiy bilan nimalardir haqida bahslaşa boşladi. Şirakayf Delliy birov eşitmasa ham, allanima haqida gap söqar, Station özi ötirgan zarrin örindiqni har zamonda bir silab qöyar, ğaroyib naqşlarini qayta-qayta közdan keçirardi. Etakroqda joylaşgan, burnining uçi qizargan sarkarda Domitsiy esa heç narsa bilan işi yöq, semiz qirğovulni paqqos tuşiriş bilan ovora…

Örtada raqqosalar öz sanʼatlarini namoyiş etişar, xizmatda yelib-yugurişayotgan nafis liboslarga burkangan joriyalar malika atrofida parvona edilar.

Antoniy nihoyat Kleopatraning çaraqlagan nigohini tutib oldi, tutib oldiyu qöyib yubormadi! Kleopatra tortib olay desa, kuçi yetmadi! Bir-biriga naqşlangan nigohlarda dunyoning avvaliyu oxiri, hayotning yuksak parvoziyu çuqur inqirozi, sarhadsiz saodatiyu beomon kulfati, zavq-şavqiyu, surur-ehtirosi, umid-armoni, balo, ofat… bari-bari jobajo edi! Bari ong ortida yotardi. Buni birov anglata olmasdi, anglab ham bölmasdi… Faqat ikkisi tuşunardi. Tuşunarmikinlar?.. Bular röyomi yoki öngda yuz bermoqda edimi?.. Ular hozir Misr malikasi kemasida emaslar, bu yer Tars ham emas, Antoniy triumvirmas, Dionis!..   Olimpdan otilib çiqib, falaklarda uçib borardi… şu payt röbarödan Kleopatramas… yöq… maʼbuda Isida Olimpga qarab parvoz qilardi! Nigohlar osmoni falakda bir-biriga töqnaş keldilar…

Şu alpozda qança turdilar ekan, bir lahzami,   bir soniyami, kunmi, oymi, yilmi, asr… Buni birov bilmadi. Şu qaraşda har ikkisi ham içlarida: “Jonim sizga tasadduq!” deyişardi xolos bir-biriga…

Bevafo Sezar fojiasidan keyin erkak zotidan köngli sovib ketgan Kleopatraning muzlagan yuragida birdan işq oftobi balqidi! Beomon işq hadanggi   Kleopatraning unça-munçaga böy bermaydigan mağrur qalbiga borib tegdi!.. Malika hali şu yoşga kelib pokiza işq-muhabbatning toza havosidan bunçalar töyib nafas olmagan edi! Gözal va zukko ayolni körganlar içida tabiiy ravişda: “Şunday maʼbuda monand sohibjamol, betimsol sohir siynalar sohibasining ham sevgani bormikin? U köngil bergan odam kim ekan? Bu ğunçadan ham nozik dudoqlar, dudoqlardan uçgan bösalar, oq tomoq, nozik ado sarvqomatu tolma böyin, guli latofat kimga nasib qilar ekan?..” — degan öylar keçardi.

“Menga nima böldi?..” — der edi Kleopatra özidagi favqulodda özgarişdan hayratda…

Malika ham bilmay sevib qolgandi! Uni Antoniyning böy-basti, sodda sajiyasi, dölvor tabiati, öziga yaraşadigan baharnav dağalligi, jangariligi, ayni paytda könglining oçiqligi, oqibatli inson ekani maftun etdi! Zukko malika yigitning közlariga boqqanda, şu fazilatlarni köroldi, közlarining tub-tubini nurlantirib turgan pokiza tuyğular şuʼlasini ilğadi. Ularga işoniş kerak, ular jilva emas, çinakam şuʼlalardir.

“Menga nima böldi?..” — der edi Antoniy ham özidagi favqulodda özgarişdan hayratda…   Işq-sevgi ham qazoday narsa, qaçon kelişi nomaʼlum, kelsa birdaniga, aytmasdan keladi.

— Muhtaram triumvir janobi oliylari!   — kutilmaganda söz boşladi Kleopatra qönğiroqday ovozi bilan Antoniy xayollarini bölib. — Siz va sarkardalaringiz şu dasturxon atrofida bölgan buyumlardan nima xohlasangiz olişingiz mumkin, barini sizlarga atadik, bizlardan tuhfa deb bilingiz. Biz misrliklarning urf-odatimiz şunaqa…

Heç kim bunday bölişini kutmagandi, Domitsiy Ventidiyga qaradi, Kanidiy Delliyga tikildi, Delliy: “Rostmi?..” deganday Antoniyni izlab qoldi…

— Himmatlari uçun qulluq! — dedi Antoniy, malikaning bu tutumi ham triumvirni hayratga soldi.

— Apollodor! – buyurdi Kleopatra. – Har bir sarkardaga özlarining öltirgan zarrin örindiqlari, kumuş qoşiqlar, zarrin jomlardan hadya etilsin. Mulozimlarga   buyurgilki, ehtiromga sazovor mehmonlarimizning har biriga bittadan taxtiravon ajratsinlar, özgalari kumuş egar-jabduqli duldul otlar bilan siylansinlar. Köçada hurmatli mehmonlarni yolğiz özlarini yubormasinlar, ularning oldida habaş-qullarimiz maş­aʼlalarni baland kötarib borsinlar…

— Boş ustiga, Kleopatra janobi oliyalari! —   çuqur taʼzim qildi Apollodor gul-gul yaşnagan özining suyukli malikasiga bir köz qirini taşlaşga jurʼat aylab: “Yerga   qara, badbaxt!.. Közing tegadi!!.” — tergadi darhol özini özi.

Delliy va boşqa sarkardalar pitirlaşib nasib etgan sovğalarni tezroq oliş payida kuymanişardi. Station esa: “Nahotki şu oltin örindiq meniki?..” — deya közlariga işonmasdi. Faqat triumvir, imperator, konsul Antoniygina xuddi oyoğiga oğir toş boylanganday öltirgan joyidan jilmas, hamma narsaga beparvoday boqar, xayollarga çömgança lom-mim demas, unga heç qanaqa sovğa kerak emasday tuyulardi.

— Imperator janobi oliylari! Özlari qanday sovğa tanlaydilar? — jon olar tabassum bilan söradi Misr malikasi… Uni triumvir nimadandir ranjib qolmadimikan, degan xavotir bosdi. Çunki malika taqdiri, Misr mustaqilligi bu ziyofatga boğliq ekanini Kleopatra yaxşi tuşunardi.

Gulçehralar gözali Misr malikasiga bu tabassum şunday joziba baxş etdiki, Antoniy nazarida uning çiroyi yuz çandonga oşib ketdi! Oh, şunçalar ham bölurmi Rimning bir bolasini ötga taşlaş, çöqqa otiş! U hali Kleopat­ra bilan Misrni Rimning bir viloyatiga aylantiriş darkorligi, Parfiyaga   otlaniş uçun lak-lak Misr qöşini kerakligi, töğri, Afinadan, Efesdan legion-legion askarlar kelişini aniq qilib qöygan, lekin bu borada Misrga katta umidlar boğlayotgani, kamida ikki yil savaş qurguvçi qöşinga oziq-ovqatlar, otlarga yem tayyorlaş zarurligi, askarlarga haq tölaşga ön beş ming talant aqça undiriş lozimligi bö­yiça keskin talablar qöyib, jiddiy uçraşuv ötkazmoqçi va damni ğanimat bilib zudlik bilan Parfiya safariga jönab ketmoqçi edi. Lekin malikaning gözal va aqlli közlariga qarab, oyday yoruğ çehrasiga tikilib şunday sözlarni ayta oladimi, şunga qurbi yetadimi? Hozir Antoniyga, poyimga tiz çök, taʼzim et, desa, şunday qilmaslikning imkoni topiladimi?.. Yöq, Antoniy öziga işonmaydi!

— Nahotki, sizga heç narsa yoqmagan bölsa, imperator janobi oliylari? – öpkalanganday oğrinibroq söradi malika Antoniy xayollarini bölib. — Heç narsa köngillariga maʼqul kelmadimi? Nimani istasalar olişlari mumkin…

Malikaning şikasta ovozi uning huşini öziga keltirdi. Öşa ovozda ham ğaroyib sirli sehr mujassam edi:

—Hm-m… Nimani istasam ham…mi?.. Nimani istasam, a… Hayxot!.. – maʼnodor jilmaydi triumvir malikadan közlarini olmay. Uning bejo közlarida buyuk bir iltijo otilaman, deb turardi. – Nimani istasam ham… a?..

Oraga biroz jimlik çökdi.

— Nimani istasalar özlariniki! – jilmaydi Kleopatra dasturxonga bir qarab qöyib. – Olsinlar! Hatto şu kemaning özini ham…

— Yöq… Heç narsa… Men… topadiganimni top­dim! Men faqat… faqat… sizni xohlayman!.. Sizni, ey Nil nozanini, Nil sohilida ösib kamolga yetgan sohibjamol! Menga   sizdan boşqa heç narsa kerakmas! — deb yuborganini bilmay qoldi Antoniy!

“Nimalar deyapsiz? Şu gaplaringiz rostmi?..” — deganday hayratlandi malika.   U göyo Antoniyning şunday deyişini kutib turganday edi…

Triumvir va malika bir-birlariga uzoq tikilib qoldilar. Uzoq…

Söz yöq…

Kleopatra beixtiyor çap qölini Antoniyga uzatdi… Qöl qölga tekkanda ikkisi ham tit­rab ketdi! Bu şunçaki erkak va ayol emas, balki dunyo­ning mazmun-mohiyatini özida mujassam etgan ikki ibtido — ikki xilqat edi. Ikkisi ham bir-biriga talpinib intilarkan, tezroq kul bölmoq niyatida içki bir ötda yonmoqni istar, közlarida işq olovi uçqunlari çaqnardi. Ular bamisli molixuliyo⁴ dardiga uçraganga öxşardilar, öxşaydilarmi yoki şunday tuyulmoqdami? Es-huş ham ong sarhadidan nariga ötib ketgan, hozir nima qilayotganlariga sira aqllari yetmasdi, biri Isida, boşqasi Dionis esa-da, özlarining tutumlarini insonlik darajasidan çiqmagan, deb hisoblaşardi. Ular mehmonxonaning törisiga qarab yurdilar va yasatilgan Dionis xonasi tomon burildilar…

***********************************

¹ Erot – sevgi va ehtiros xudosi

² Xarita, nereida – ezgulik maʼbudalari, nimfalar.

³ Tunika – qopga öxşaş, boş va qöllari çiqib turadigan avra kiyim.

⁴ Molixuliyo – tuşkun ruhiy holat kasali.