Tuman gazetalari ham kerak!
“Hurriyat” gazetasining şu yil 31 may, 21 sonida berilgan taniqli ijodkor Hakim Sattoriyning “Tuman gazetasi nega yopildi?” sarlavhali maqolasini katta qiziqiş bilan öqib çiqdim va aynan şu sohada 40 yildan ortiqroq vaqtdan beri faoliyat yuritib kelayotgan mahalliy naşr vakili sifatida unga öz munosabatimni bildirgim keldi.
Avval boşidan oq muddao va qatʼi xulosamni aytib qöya qolay: tuman va şahar gazetalari — kerak!
Nima uçun? degan savol tuğilişi tabiiy hol, albatta. Şuning uçunki, tuman va viloyatlar böysunuvidagi şaharlar ham mamlakatimizning muhim maʼmuriy-hududiy tuzilmalaridir va bu tuzilmalarda davlat tuzimining barça soha hamda tarmoq tuzilmalari mujassam. Jumladan, Maktab va maktabgaça taʼlim bölimi, deysizmi, pensiya taʼminoti jamğarmasimi, sudlar, prokuratura, adliya, Içki işlar, Milliy gardiya, Mudofaa bölimi, tuman va şahar hokimliklaridan tortib, to mahalla fuqarolar yiğinlarigaça, soğliqni saqlaş, madaniyat, savdo, energetika, qişloq xöjaligi tizimlari, sanoat, kuriliş, taransport, aloqa, qöyingki, barça xizmat turlari mujassam.
Şunday ekan, nega endi bu hududiy tuzilmalarning öz ommaviy axborot vositalari, jumladan, gazeta va jurnallari bölmasligi kerak?!
“Tuman gazetalari kerakmi?” degan savolni qöyişning özi ğalati, nojoiz.
Bu naşrlarning hayotiy ehtiyoj ekanligiga dalillar yetarli. Aytaylik, bizning Nurafşon şahar hokimligi hamda Örta Çirqiq tumani hokimligi muassisligidagi “Maşʼal” ijtimoiy-siyosiy gazetasi 92 yildan beri faoliyat körsatib kelmoqda.
Mana şu yillar davomida xalqimiz ne-ne sinovlarni boşidan keçirgan bölsa, ularning barça — barçasi Örta Çirçiq tumani va Nurafşon (avvalgi Töytepa) şahri ahli hayoti misolida “Maşʼal” gazetasi sahifalarida öz aksini topgan.
Ilk bor 1932 yilning 17 fevralida lotin imlosidagi özbek tilida 2000 nusxada çop etilan bu gazeta xalqimiz öz boşidan keçirgan barça tarixiy jarayonlar: Şöro tuzimining kollektivlaştiriş, industirlaştiriş, kooperatsiyalar va payçilik harakatlari, ommaviy qatağon, Ikkinçi jahon uruşi, uruşdan keyingi davrlarni, paxta yakkahokimigi siyosati, milliy özlikning öyğoniş jarayonlari va nihoyat, Özbekistonimizning davlat mustaqilligi, uning şonli sanalarini misli özida quyoşni aks ettirgan qatra misoli faoliyat körsatib kelmoqda. Toşkent viloyatidagi deyarli barça tuman-şahar gazetalari ham xuddi mana şunday uzoq yillardan beri faoliyat körsatib kelayotgan holda, bugun ularning ayirimlari 5000, 6000, hatto 7000 adadda aholi xonadonlari va işxonalarga yetib borayotir hamda ular, heç qanday mubolağalarsiz, tuman – şahar ahlining quvonç va taşvişlari, yoruğ umidlari bilan yaşab kelmoqda. Şuning özi ham bu naşrlarning hayotiy ehtiyoj ekanligini körsatib turibdi.
Davlat ommaviy axborot vositalari, şu jumladan, gazeta va jurnallar — ular qanday maqom va miqyosda bölmasin — davlat siyosatining, jamiyat hayotining ötkir quroli. Buni heç qaçon nazardan qoçirmaslik kerak. Qolaversa, ular bilim, taʼlim va tarbiyaning muhim vositalaridan biri ekanligiga ham şak-şubha bölişi mumkin emas. Çunki, hali şu paytga qadar gazeta va jurnallar mutolaasidan biror kişi zarar körmagan. Aksinça, hozirda gazeta-jurnallar va kitoblar mutolaasi örnini egallagan telefonlar, turfa tarmoqlar orqali tarqatilayotgan har xil xabarlar yoşlarni yöldan adaştirmoqda.
Mana şu masalalarni eʼtiborga olgan holda muallif Hakim Sattoriyning “Tuman gazetasi nega yopildi?” maqolasida juda dolzarb masalalar kötarilganligini eʼtirof etiş örinli. Garçi, muallif sarlavhaga olib çiqqan savolga oçiq-oydin javob berolmagan bölsa-da, mahalliy naşrlarning hayotdagi örni va ahamiyatini teran anglaydi. Bu uning “Tuman va viloyat gazetalari respublika uçun malakali kadrlar tayyorlab beradigan göyoki ustaxona bölgan”, degan iqroridan ham körinib turibdi. U bunday haqqoniy va hayotiy haqiqatlar haqidagi fikrlarini mana bunday izohlaydi: “Tuman gazetasida hammamizning tamoğimiz (tanglayimiz — bölişi kerak. M.B) kötarilgan, desak xato bölmas. Boz ustiga, mustaqillik tufayli hududiy matbuotning yumuşi yana ham köpaydi. Axir öşa joydagi tarixiy maskanlar, qadriyatlar, taniqli kişilar haqida öşa joyning odamlari köproq biladi va “qotirib “yoza oladi. Bu mavzudagi çiqişlar yurtimizning endi yozilajak töla tarixiga çizgilar bölib qöşilişi bor gap”.
Ötgan yilning 5 noyabr sanasida 5 yilligini nişonlagan va Prezidentimiz taşabbusi bilan “Nurafşon” deya atalgan gözal şahrimizning qadim ötmişi va bunyodkorlikda keçgan 5 yillik solnomasini, uning taniqli, mardona öğlonlari, qadriyatlari-yu, tabarruk qadamjolari tarixlaridan iborat ulkan kitob gazetamiz bazasida yaratilganligi ham bu fikrlarni tasdiqlaydi. Bu kabi xayrli işlar Ohangaronda, Farğona viloyatining Oltiariq tumani “Davr ovozi” gazetisi bazasida va yana köplab tuman va şahar naşrlari negizida amalga oşirilganligidan ham xabardormiz.
Şuningdek, taniqli ijodkorning gazeta va jurnallar kirib borgan joyga maʼrifat – ziyo kirib borişi haqidagi, jurnalist mehnatini qadrlaş, jurnalistikaning umuminsoniy mezonlari borasidagi fikr-mulohazalari juda ham örinli ekanligini eʼtirof etişni istardim.
Maʼmurjon BOZORALIYEV,
Özbekiston Jurnalistlar uyuşmasi aʼzosi,
“Maşʼal” gazetasi xodimi
